Nakaz zapłaty – w polskim postępowaniu cywilnym rodzaj orzeczenia sądowego o charakterze merytorycznym rozstrzygającego sprawę co do istoty oraz wydawanego na posiedzeniu niejawnym[1].

Nakaz zapłaty w Kodeksie postępowania cywilnego z 1930 r. edytuj

Kodeks postępowania cywilnego z 1930 r.[2] nie wskazywał nakazu zapłaty w dziale poświęconym orzeczeniom sądowym, zawierał jednak przepisy regulujące postępowanie upominawcze oraz postępowanie nakazowe, w których orzeczeniem kończącym postępowanie był nakaz zapłaty. Była to konstrukcja na wzór obowiązującej w tamtym czasie w Austrii oraz na Węgrzech[3].

Nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym edytuj

Nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym mógł być wydany na wniosek powoda, jeżeli powód dochodził wierzytelności pieniężnej albo uiszczenia innych rzeczy zamiennych i jeżeli żądanie pozwu było w całości uzasadnione dokumentami urzędowymi lub prywatnymi z podpisem urzędowo poświadczonym przez sąd lub notariusza w Polsce[4]. Postępowanie nakazowe nie zawierało ograniczenia wartości, a więc należało do właściwości sądów grodzkich lub okręgowych na ogólnych zasadach[3].

Nakaz ten mógł być również wydany na wniosek powoda przeciwko zobowiązanemu z weksla lub czeku, jeżeli dokument ten był ważny i nie budził wątpliwości co do jego prawdziwości. Do pozwu należało wtedy załączyć weksel lub czek oraz wszystkie dokumenty potrzebne do uzasadnienia roszczenia. Jeżeli powód nie był bezpośrednio uprawnionym z weksla lub czeku, przejście uprawnień musiało być udowodnione dokumentem urzędowym lub prywatnym z podpisem urzędowo poświadczonym przez podmioty wskazane powyżej[5].

Jeżeli z przedstawionych dokumentów wynikało, że roszczenie było przedawnione, powód musiał udowodnić w pozwie także przerwanie lub wstrzymaniu biegu przedawnienia dokumentami urzędowymi lub prywatnymi z podpisem urzędowo poświadczonym przez podmioty wskazane powyżej[6].

Nakaz zapłaty sąd wydawał w składzie jednego sędziego bez rozprawy oraz przed doręczeniem pozwanemu odpisu pozwu, który doręczano dopiero wraz z nakazem[7]. W razie braku podstaw do wydania nakazu zapłaty sąd rozpoznawał sprawę według przepisów ogólnych, jeżeli nadawała się ona do rozpoznania według tych przepisów w tym samym sądzie. W przeciwnym wypadku sąd pozew odrzucał[8].

W nakazie zapłaty sąd orzekał, że pozwany ma w ciągu tygodnia, a w zakresie roszczenia z weksla lub czeku w ciągu trzech dni, od dnia doręczenia nakazu zaspokoić roszczenie w całości wraz z kosztami albo wnieść w tymże terminie zarzuty[9]. Już od chwili wydania nakaz stanowił tytuł zabezpieczenia, a jeżeli był wydany na podstawie weksla lub czeku stawał się ponadto natychmiast wykonalny po upływie terminu do spełnienia świadczenia[10]. Prawomocny nakaz miał skutki prawomocnego wyroku[11].

Na wniosek pozwanego sąd mógł, według swojego uznania, ograniczyć zakres zabezpieczenia, a w przypadku wniesienia zarzutów również wstrzymać natychmiastową wykonalność nakazu[12].

Od wydanego nakazu zapłaty przysługiwały pozwanemu wyłącznie zarzuty, a powodowi wyłącznie zażalenie na orzeczenie o kosztach[13]. Od odmowy wydania nakazu przysługiwał powodowi, na zasadach ogólnych, środek odwoławczy w postaci zażalenia[3]. W razie jego uwzględnienia sąd drugiej instancji obligatoryjnie uchylał orzeczenie sądu pierwszej instancji oraz przekazywał ją temu sądowi do pierwszej instancji[14].

Pismo zawierające zarzuty było wnoszone do sądu, który wydał nakaz i powinno było zawierać wszystkie zarzuty, które zgodnie z ogólnymi zasadami musiały być zgłoszone przed wdaniem orzeczenia co do istoty. W razie skutecznego wniesienia zarzutów sąd wyznaczał rozprawę oraz zarządzał doręczenie ich odpisu powodowi, a w razie spóźnionego wniesienia zarzutów sąd odrzucał je bez rozprawy[15].

Po przeprowadzeniu rozprawy sąd wyrokiem utrzymywał nakaz w mocy lub uchylał go w całości lub w części i oddalał powództwo w tym zakresie[16].

Nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym edytuj

Nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym mógł wydać sąd grodzki, jeżeli powód dochodził od swojego dłużnika osobistego sumy nieprzekraczającej tysiąca złotych[17].

Nakaz zapłaty wydawany był bez rozprawy, a odpis pozwu doręczano pozwanemu dopiero wraz z nakazem. W nakazie są orzekał, że pozwany ma w ciągu dwóch tygodni od dnia doręczenia nakazu zaspokoić roszczenie powoda w całości wraz z kosztami albo wnieść w tym terminie sprzeciw[18]. Prawomocny nakaz zapłaty miał skutki prawomocnego wyroku[19].

Wydanie nakazu nie było możliwe, jeżeli jedna z poniższych okoliczności występowała choćby co do części nakazu:

  • roszczenie nie nadawało się do rozpoznania w postępowaniu upominawczym lub w ogóle w procesie cywilnym,
  • z samej treści pozwu wynikało, że roszczenie jest bezzasadne,
  • zaspokojenie roszczenia zależało do spełnienia świadczenia wzajemnego,
  • miejsce pobytu pozwanego nie było znane lub doręczenie mu nakazu nie mogło nastąpić w kraju[20].

Odmowa wydania nakazu zapłaty miała miejsce również, jeżeli jedna z powyższych okoliczności zachodziła choćby co do części roszczenia lub przeciwko jednemu ze współpozwanych[21]. Od odmowy wydania nakazu nie przysługiwało zażalenie, jednak powód mógł w ciągu miesiąca żądać skierowania sprawy do zwykłego postępowania. Brak takiego żądania nie pozbawiał powoda prawa do ponownego wytoczenia powództwa[22].

Od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym przysługiwał pozwanemu sprzeciw, który mógł być wniesiony w dowolnej formie i pod jakąkolwiek nazwą na piśmie lub ustnie do protokołu w sądzie, również bez przytoczenia jakichkolwiek podstaw, faktów i dowodów. O tego rodzaju możliwości pozwany winien być pouczony wraz z doręczeniem nakazu[23].

W razie skutecznego wniesienia sprzeciwu nakaz zapłaty tracił moc w całości, nawet jeżeli sprzeciw dotyczył tylko części roszczenia lub był zgłoszony tylko przez jednego ze współpozwanych. Sprzeciw tylko co do części roszczeń ujętych w pozwie, a nie części pojedynczego roszczenia skutkował utratą mocy przez nakaz jedynie w zaskarżonym zakresie[24]. Dodatkowo w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu sąd wyznaczał rozprawę oraz zarządzał doręczenie jego odpisu powodowi[25]. Jeżeli sprzeciw był spóźniony sąd odrzucał go bez rozprawy[26].

Nakaz zapłaty obecnie edytuj

Nakaz zapłaty jako rodzaj orzeczenia sądowego wymieniony jest obecnie w art. 3531 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego[27]. Sąd rozstrzyga sprawę poprzez wydanie nakazu zapłaty wyłącznie jeżeli przepis szczególny tak stanowi[28], a do nakazu stosuje się odpowiednio przepisy o wyrokach, jeżeli sam Kodeks nie stanowi inaczej[29].

Istotą nakazu zapłaty jest:

  • w postępowaniu upominawczym – propozycja rozstrzygnięcia sporu w sposób zgodny w całości z żądaniem powoda, która w przypadku niezaskarżenia jej w terminie przez pozwanego – staje się wiążąca dla obu stron;
  • w przypadku postępowania nakazowego – skrócenie postępowania i wzmocnienie ochrony interesów powoda, gdy przedstawione przez niego dowody należą do określonych w ustawie kategorii dokumentów, bądź to mających walor silnego dowodu, bądź uzasadniających interes społeczny w udzieleniu powodowi szczególnej ochrony.

Nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym edytuj

Osobny artykuł: Postępowanie upominawcze.

Przypisy edytuj

  1. Wiśniewski i inni, Kodeks postępowania cywilnego: komentarz., Wolters Kluwer, 2021, ISBN 978-83-8187-982-8, OCLC 1256174412 [dostęp 2022-01-03].
  2. Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 29 listopada 1930 r. – Kodeks Postępowania Cywilnego (Dz.U. z 1932 r. nr 112, poz. 934 ze zm.)
  3. a b c Eugeniusz Waśkowski, Podręcznik procesu cywilnego: ustrój sądów cywilnych, postępowanie sporne, Wilno 1932 [dostęp 2022-01-03] (pol.).
  4. Art. 465 kpc z 1930 r.
  5. Art. 466 kpc z 1930 r.
  6. Art. 467 kpc z 1930 r.
  7. Art. 469 § 1 kpc z 1930 r.
  8. Art. 468 kpc z 1930 r.
  9. Art. 469 § 2 kpc z 1930 r.
  10. Art. 470 § 1 kpc z 1930 r.
  11. Art. 470 § 3 kpc z 1930 r.
  12. Art. 470 § 1–2 kpc z 1930 r.
  13. Art. 474 kpc z 1930 r.
  14. Art. 475 kpc z 1930 r.
  15. Art. 471 kpc z 1930 r.
  16. Art. 472 kpc z 1930 r.
  17. Art. 476 kpc z 1930 r.
  18. Art. 477 kpc z 1930 r.
  19. Art. 484 kpc z 1930 r.
  20. Art. 482 § 1 kpc z 1930 r.
  21. Art. 482 § 2 kpc z 1930 r.
  22. Art. 483 kpc z 1930 r.
  23. Art. 478 kpc z 1930 r.
  24. Art. 480 kpc z 1930 r.
  25. Art. 481 kpc z 1930 r.
  26. Art. 479 kpc z 1930 r.
  27. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 1805 ze zm.)
  28. Art. 3531 § 1 kpc.
  29. Art. 3532 kpc.