Pomnik żołnierzy „Baszty” w Warszawie

Pomnik żołnierzy „Baszty” w Warszawie – pomnik w formie obelisku usytuowany przy ulicy Dworkowej na warszawskim Mokotowie.

Pomnik żołnierzy „Baszty”
w Warszawie
Ilustracja
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa (Mokotów)
Miejsce ul. Dworkowa
Typ pomnika obelisk
Projektant Eugeniusz Ajewski
Całkowita wysokość ok. 6 m
Data odsłonięcia 27 września 1984
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Pomnik żołnierzy „Baszty”
Pomnik żołnierzy „Baszty”
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Pomnik żołnierzy „Baszty”
Pomnik żołnierzy „Baszty”
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Pomnik żołnierzy „Baszty”
Pomnik żołnierzy „Baszty”
Ziemia52°12′20,6″N 21°01′30,0″E/52,205722 21,025000

Upamiętnia ok. 140 powstańców warszawskich – w większości żołnierzy pułku AK „Baszta” – wziętych do niewoli i zamordowanych przez Niemców po wyjściu z kanałów w dniu 27 września 1944. Bywa czasem nazywany „Pomnikiem rozstrzelanych powstańców”.

HistoriaEdytuj

27 września 1944 dwie grupy powstańców warszawskich, które próbowały po upadku Mokotowa ewakuować się kanałami do pozostającego wciąż w polskich rękach Śródmieścia, omyłkowo wyszły na powierzchnię w pobliżu komendy niemieckiej żandarmerii przy ulicy Dworkowej. Wbrew regułom prawa wojennego Niemcy rozstrzelali ok. 140 wziętych w ten sposób do niewoli żołnierzy AK.

27 września 1984 – w 40. rocznicę zbrodni – przy ul. Dworkowej odsłonięto pomnik żołnierzy „Baszty”. Został on ufundowany dzięki staraniom ZBoWiD[1]. Jednym z głównych inicjatorów budowy pomnika był kapral Aleksander Kowalewski „Longinus” – żołnierz kompanii K-4 pułku „Baszta”, który ocalał z egzekucji przy ul. Dworkowej. On też jako pierwszy zapalił znicz po jego odsłonięciu[2].

Pomnik został zaprojektowany przez Eugeniusza Ajewskiego, natomiast jego wykonawcą była Żerańska Fabryka Elementów Betoniarskich „Faelbet”[1].

WyglądEdytuj

Pomnik ma kształt obelisku o wysokości około 6 metrów. Składa się z betonowej podstawy w kształcie nieregularnego prostokąta oraz trzech pylonów zwieńczonych sześciokątną płytą. W środku wybrukowanej kamieniami podstawy umieszczono symboliczny właz kanałowy[1]. Pylony zostały natomiast przyozdobione: krzyżem Virtuti Militari, powstańczą kotwicą oraz odznaką pułku „Baszta”. Od pobliskiego włazu kanałowego do pomnika prowadzą ślady stóp namalowane białą farbą.

Na pomniku umieszczono tablicę z wypisaną mosiężnymi literami inskrypcją[1]:

Pamięci żołnierzy AK – powstańców Mokotowa pomordowanych przez hitlerowców już po kapitulacji 27 IX 1944
Towarzysze Broni Pułku „Baszta”

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d Wiesław Głębocki: Warszawskie pomniki. Warszawa: Wydawnictwo PTTK „Kraj”, 1990, s. 126-127.
  2. Aleksander Kowalewski. Muzeum Powstania Warszawskiego. [dostęp 18 października 2011].