Wiecha (budownictwo): Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 1237 bajtów ,  4 lata temu
m
Opis poszerzony o informacje historyczne na podstawie pracy Franciszka Kotuli
m (Dodaję nagłówek przed Szablon:Przypisy)
m (Opis poszerzony o informacje historyczne na podstawie pracy Franciszka Kotuli)
{{inne znaczenia|budownictwa|[[Wiecha|typ kwiatostanu]]}}
'''Wiecha''' (wiechowe, wierzchowe lub wiankowe) –  polska tradycja budowlana, polegająca na zawieszeniu przystrojonego kolorowymi wstążkami wieńca na górnej części budynku. Wiechę wywiesza się na znak zakończenia ważnego etapu budowy – najczęściej po ustawieniu pierwszej [[Krokiew (budownictwo)|krokwi]].<ref>{{Cytuj |autor = Wiesław Boryś |tytuł = Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 2005, s. 691 |data = }}</ref>
[[Plik:Wiecha.jpg|thumb|250px|Wiecha przed zawieszeniem]]
'''Wiecha''' – pęk kwiatów, traw i gałęzi lub dekoracyjny wieniec zatykany na dachu nowo wybudowanego budynku.<br />
 
== Charakterystyka ==
[[Plik:Wiecha na budowie I etapu osiedla Moko w Warszawie.jpg|mały|Tradycyjna wiecha na warszawskim Mokotwie <ref>{{Cytuj |autor = mediaSELF.pl |tytuł = Wiecha na budowie I etapu osiedla Moko w Warszawie |data dostępu = 2018-02-15 |opublikowany = www.thecity.com.pl |url = http://www.thecity.com.pl/Rynek/Rynek-mieszkaniowy/Wiecha-na-budowie-I-etapu-osiedla-Moko-w-Warszawie}}</ref>]]
Uroczystość zawieszenia wiechy to tradycja [[budownictwo|budowlana]]. Zwyczajowo świętowano zakończenie ważnego etapu budowy [[dom]]u, czyli położenie ostatniego elementu [[Konstrukcja budowlana|konstrukcji]] [[dach]]u.<ref>[http://prnews.pl/meritum-bank/wiecha-na-nowej-siedzibie-meritum-banku-2673880.html ''Wiecha na nowej siedzibie Meritum Banku'' - PRNews.pl (Dostęp: 2012-11-08)]</ref> Na uroczystość inwestor zapraszał wszystkich pracujących przy jego budowie. Uroczystość rozpoczynało wciągnięcie na dach ostatniej [[Krokiew (budownictwo)|krokwi]] i jej montaż. Przywilejem zlecającego budowę było przybicie ostatniego [[gwóźdź|gwoździa]] mocującego tę krokiew. Następnie w najwyższym elemencie [[Więźba dachowa|więźby]] mocowano wieniec albo przyozdobione drzewko. Uroczystość była okazją do podziękowania wszystkim uczestnikom przeprowadzonych prac za włożony w nie wysiłek i okazją do wspólnej zabawy. Tradycja nakazywała zebranym liczyć uderzenia młotka przy wbijaniu ostatniego gwoździa (inwestor miał obowiązek poczęstować kierującego pracami tyloma kieliszkami alkoholu, ile razy uderzył młotkiem).
Dawniej wiechowe poprzedzała uroczystość zwana '''popłatne''' (od słowa „płatew”), czyli ułożenie ostatniej belki na wierzchu zrębu. Po popłatnym na szczycie pierwszej krokwi mocowano przystrojony pęk kwiatów lub gałązek. <ref name=":0">{{Cytuj |autor = Fanciszek Kotula |tytuł = Przeciw Urokom, Warszawa, 1989, s. 74 |data = }}</ref> Wieniec zwany wiechą umieszczał cieśla, niekiedy też wycinał na krokwi datę ukończenia pracy oraz [[gmerk]]. Czasem wraz z wieńcem na budowli pojawia się piła, siekiera lub inne z narzędzi, które symbolizują pracę cieśli.<ref>{{Cytuj |tytuł = Rytuały, bez których nie zakończysz budowy domu |data dostępu = 2018-02-15 |opublikowany = regiodom.pl |url = http://regiodom.pl/portal/wiadomosci/inwestycje/rytualy-bez-ktorych-nie-zakonczysz-budowy-domu |język = pl}}</ref> Po wywieszeniu wiechy odbywała się gościna, na którą gospodarz zapraszał majstrów oraz sąsiadów, aby wspólnie świętować zakończenie ważnego etapu budowy.
 
Wiechowe ma zapewnić budowli pomyślność dzięki opiece bóstwa, którego siedzibą zgodnie z pogańskimi wierzeniami jest drzewo. Poprzez wykonanie wieńca z jego liści i gałęzi, a następnie zawieszenie wiechy na szczycie budynku, z wiechy do drewnianego szkieletu dachu ma przechodzić pozytywna moc istoty nadprzyrodzonej zamieszkującej wcześniej drzewo.<ref>{{Cytuj |autor = Aleksander Brückner, |tytuł = Mitologia słowiańska, 1985, Warszawa, s. 19 |data = }}</ref>
Obecnie, przy realizacji dużych inwestycji, uroczystość jest organizowana po zakończeniu prac związanych z wykonaniem [[Konstrukcja budowlana|konstrukcji]] obiektu. Wykonawca robót zaprasza na nią firmy pracujące przy realizacji inwestycji, projektantów, inwestora, a także przedstawicieli władz, na których terenie znajduje się budowa. Oprócz podziękowań za dotychczasową pracę, gratulacji dla wykonawcy za terminowe ukończenie tego etapu robót, uroczystość jest okazją do złożenia życzeń: pomyślnego rozwoju firmy (inwestorowi) i rozwoju regionu (władzom). Wiecha jest mocowana najczęściej na najwyższym elemencie budowli, a jej wygląd tradycyjnie ma postać wieńca lub drzewka.
[[Plik:Wiecha na budowie osiedla Ogrody Ochota II.jpg|mały|Wiecha z narzędziami ciesielskimi<ref>{{Cytuj |tytuł = Wiecha na budowie osiedla Ogrody Ochota II |czasopismo = NowaWarszawa.pl |data dostępu = 2018-02-15 |url = https://nowawarszawa.pl/promobaner/wiecha-na-budowie-osiedla-ogrody-ochota-ii/ |język = pl-pl}}</ref>]]
Zwyczaj ten przetrwał do dziś i jest powszechny również w miastach. Ten tradycyjny wieniec często pojawia się na dachach dużych inwestycji. Symboliczną wiechę na znak zakończenia prac organizuje wykonawca i zaprasza osoby zaangażowane w projekt, m.in. inwestorów i władze. Uroczystość ma przynieść pomyślność nowo wybudowanemu budynkowi.  Przykład takiej uroczystości może stanowić m.in. uroczystość podczas budowy [http://unibep.pl/dla-mediow/aktualnosci/2037-wiecha-na-budowie-mlekovity.html fabryki Mlekovita w Wysokiem Mazowieckiem].
 
Analogicznym do wiechowego obrzędem murarskim jest '''glajchowe'''. Glajchą zwie się ostatnią warstwę cegieł. Owa warstwa zdobiona była wiązką kwiatów lub gałązek, a następnie świętowano ukończenie konstrukcji dachu. <ref name=":0" />
Na [[Górny Śląsk|Górnym Śląsku]] wiecha zwana jest glajchą.
 
Tradycja ma rodowód z czasów pogańskich, kiedy to wierzono, że duch/moc mieszkający w drzewie, z którego pozyskano gałęzie do wieńca, przechodzi z nich (po umocowaniu wiechy) w drewnianą konstrukcję budynku, zapewniając ochronę i błogosławieństwo na przyszłość. Świętowanie z użyciem jedzenia i alkoholu było elementem składania ofiar z płynów i pokarmów bóstwom i duchom opiekuńczym (na podstawie Jose Luis Barcelo - "Czarna magia w XX wieku").
 
== Zobacz też ==
* [[Kamień węgielny]]
* [[Akt erekcyjny]]
[[Plik:Wiecha na Arkada Business Park w Bydgoszczy.jpg|mały|Wiecha współcześnie<ref>{{Cytuj |tytuł = Trwa budowa Arkada Business Park. Na biurowcu zawisła wiecha |data dostępu = 2018-02-15 |opublikowany = Bydgoski Portal Internetowy |url = https://www.bydgoszcz.com/wiadomosci/1576,trwa-budowa-arkada-business-park-na-biurowcu-zawis |język = pl-PL}}</ref>]]
 
== Przypisy ==
<references />{{Kontrola autorytatywna}}
{{Przypisy}}
 
{{Kontrola autorytatywna}}
 
[[Kategoria:Roboty budowlane]]
2

edycje