Otwórz menu główne

Ulica Żydowska w Poznaniu

ulica w Poznaniu

Ulica Żydowska – ulica w Poznaniu na Starym Mieście, na osiedlu samorządowym Stare Miasto biegnąca od Starego Rynku w kierunku północnym do ulicy Małe Garbary[1]. W średniowieczu nosiła nazwę Sukiennicza[2], do 1919: Judenstrasse[2] oraz Michael-Hertz-Strasse[2], 1919-1939: Żydowska[2], 1939-1945: Fremdengasse[2], lato – 22 października 1945: Żukowa[3], od 22 października 1945: Żydowska[4].

ulica Żydowska
Stare Miasto
Ilustracja
Państwo  Polska
Miejscowość Poznań
Długość 257 m[1]
Przebieg
Ikona - początek deptaku w postaci skrzyżowania T z deptakiem.svg 0 Stary Rynek/Wielka
Ikona deptak ulica.svg 50 ul. Kramarska
Ikona ulica w prawo L z dochodzacym deptakiem.svg 100 ul. Dominikańska
Ikona ulica z lewej.svg 140 ul. Mokra
Ikona ulica skrzyżowanie.svg 240 ul. Stawna
Ikona ulica ślepy koniec.svg 280 ul.Małe Garbary
Położenie na mapie Poznania
Mapa lokalizacyjna Poznania
ulica Żydowska
ulica Żydowska
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
ulica Żydowska
ulica Żydowska
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
ulica Żydowska
ulica Żydowska
Ziemia52°24′32,0″N 16°56′05,0″E/52,408889 16,934722
Ul. Żydowska, widok w kierunku północnym

HistoriaEdytuj

W XIII wieku, podczas lokowania miasta żydowskim osadnikom wydzielono parcele wzdłuż właśnie tej ulicy[5]. Na przełomie XV i XVI wieku pod numerem 15/18 wzniesiono Starą Synagogę. Sto lat później do jej północnej ściany dobudowano Nową Synagogę, a w 1735 do jej północno-wschodniego narożnika – Synagogę Nehemiasza. Rozebrano je w 1908, przy okazji budowy Synagogi Wielkiej, a na ich miejscu wybudowano żydowskie Schronisko dla Starców i Zniedołężniałych[6].

7 września 1639 ulica była główna areną zamieszek antyżydowskich. Tumult powstał pomiędzy czeladzią klasztoru dominikanów pomagającą transportować zepsuty dzwon do Wagi Miejskiej (celem zważenia kruszcu), a Żydami zamieszkującymi trakt. Kilku Żydów odniosło rany, a część szyb w domach została potłuczona. Rozruchy byłyby znaczniejsze, gdyby nie ulewny deszcz, który rozproszył atakujących do domów. Następnego dnia w mieście doszło do kolejnych zamieszek, jednak nie wiadomo, czy miały one charakter antyżydowski[7].

Ulica została poszerzona podczas odbudowy w 1803 po pożarze tej części miasta[8].

Od 1 maja 2013 ulica Żydowska na odcinku od Starego Rynku do skrzyżowania z ulicą Dominikańską stała się deptakiem. Na pozostałym odcinku część miejsc parkingowych została zamieniona na ogródki kawiarniane, tworząc woonerf[9]. 12 maja 2013 obchodzono pierwsze święto ulicy Żydowskiej[10], odbyły się koncerty a na środku wyłączonej z ruchu ulicy postawiono 100 metrowy stół z żydowskimi potrawami[11]. Święto to było elementem uroczystości związanych z 65 rocznicą utworzenia państwa Izrael[12], w ramach tych uroczystości na zamku Cesarskim, wręczono medale "Sprawiedliwy wśród Narodów Świata"[13]

ZabytkiEdytuj

Według rejestru[14] Narodowego Instytutu Dziedzictwa przy ulicy Żydowskiej znajdują się następujące zabytki:

  • Kościół Najświętszej Krwi Pana Jezusa, nr 34[15], róg z ulicą Kramarską, nr rej.: A-154 z 26.02.1931,
  • kamienica, nr 1, XV, XVIII, XIX, nr rej.: A-138 z 11.04.1958,
  • kamienica, nr 2/3, XV, 2 poł. XIX, nr rej.: A-139 z 11.04.1958,
  • kamienica, nr 4, XV, 1959, nr rej.: A-140 z 25.04.1966,
  • kamienica, nr 6, XV, k. XVIII-XIX, nr rej.: A-141 z 11.04.1958,
  • kamienica, nr 7, XV, XVIII, 1948, nr rej.: A-142 z 11.04.1958,
  • kamienica, nr 8, XV, k. XVIII, 1951, nr rej.: A-143 z 25.04.1966,
  • kamienica, nr 10, XV, 1957, nr rej.: A-144 z 25.04.1966,
  • kamienica, nr 12, 3 ćw. XIX, nr rej.: A-408 z 1.03.1993,
  • kamienica, nr 19, XV, 2 poł. XIX, nr rej.: A-145 z 25.04.1966,
  • dom, ul. nr 26, 1 poł. XIX, nr rej.: kl.III-81-205/58 z 11.04.1958,
  • dom, ul. nr 28, pocz. XIX, nr rej.: kl.III-81-205/58 z 11.04.1958,
  • dom, ul. nr 29, 1 poł. XIX, nr rej.: kl.III-81-205/58 z 11.04.1958,
  • kamienica, nr 32, 1803, nr rej.: A-146 z 11.04.1958,
  • kamienica, nr 33, XV, XVI, 1803, nr rej.: A-147 z 11.04.1958.

Budynki pod opieką konserwatora zabytkówEdytuj

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b Zarząd Dróg Miejskich: Spis dróg publicznych w administracji ZDM w formacie Excel (pol.). [dostęp 2012-08-12].
  2. a b c d e Żydowska
  3. Antoni Gąsiorowski, Nazwy poznańskich ulic. Przemiany i trwanie: wieki XIV-XX, w: Kronika Miasta Poznania, nr 3-4/1984, s.47, ISSN 0137-3552
  4. Żydowska.
  5. Rafał Witkowski: Żydzi w Poznaniu. Krótki przewodnik po historii i zabytkach. Poznań: Wydawnictwo Miejskie Posnania, 2012, s. 11, 18. ISBN 978-83-7768-046-9.
  6. Rafał Witkowski: Kalendarium dziejów poznańskiej gminy żydowskiej [w:] Kronika Miasta Poznania nr 1/2009 „Poznańscy Żydzi II”. Poznań: Wydawnictwo Miejskie Posnania, 2009, s. 284–341. ISSN 0137-3552.
  7. Daina Kolbuszewska, Ważenie dzwonu a... Żydzi, w: IKS Poznański Informator Kulturalny, Sportowy i Turystyczny nr 9(299)/2016, s.46, ISSN 1231-9139
  8. Poznaj ulicę Żydowską. Jak na wsi, przynajmniej do południa
  9. Żydowska: mniej dla samochodów, więcej dla pieszych
  10. Święto Ulicy Żydowskiej
  11. Wielkie świętowanie na Żydowskiej
  12. Zabawa i pamięć. W niedzielę deptak obok synagogi
  13. Medale za ratowanie Żydów. Tam, gdzie Himmler nawoływał do zagłady
  14. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo wielkopolskie. 2018-09-30. s. 157,174,175. [dostęp 2013-03-27].
  15. a b Żydowska

BibliografiaEdytuj

  1. Zygmunt Zaleski, Nazwy ulic w Poznaniu, Magistrat Stołeczny Miasta Poznania, 1926
  2. Zbigniew Zakrzewski, Nazwy osobowe i historyczne ulic Poznania, Wydawnictwo Poznańskie, 1971
  3. Poznań plus 4 – plan miasta 1:20.000, wyd. Demart, Warszawa, 2006, ​ISBN 83-7427-282-1​.

Linki zewnętrzneEdytuj