Wzorowy Żołnierz

Wzorowy Żołnierz – tytuł honorowy i odznaka nadawana żołnierzom Wojska Polskiego w latach 1950-2010.

Odznaka wz. 68
I klasy
II klasy
III klasy
Odznaka wz. 73
złota
srebrna
brązowa
Odznaka wz. 1999

Zasady nadawania odznakiEdytuj

Jednostopniowa odznaka „Wzorowego Żołnierza” po raz pierwszy została wprowadzona rozkazem Ministra Obrony Narodowej nr 27/MON z 24 kwietnia 1950[1]. Zgodnie ze statutem była nadawana podoficerom i szeregowcom [...] wyróżniającym się oddaniem sprawie Rzeczypospolitej Polskiej, wysokim poziomem moralno-politycznym, najlepszymi wynikami w zakresie szkolenia politycznego, ogólnowojskowego i taktycznego oraz wzorowym zachowaniem się w służbie i poza służbą[2]. Rok później została skasowana, by ponownie zostać wprowadzona do użytku w 1953. W 1958 została przemianowana na odznakę dwustopniową, przy czym stopień pierwszy był najniższy. Z kolei w 1968 została przemianowana na trzystopniową, przy czym stopień pierwszy był najwyższy. W 1974 nastąpiła nowelizacja statutu, a odznaka uzyskała inny kształt[3]. Zamiast dotychczasowych I, II i III stopnia, wprowadzono odznaki brązowe, srebrne i złote. Opracowano nowe formy plastyczne odznak. Podniesiono kryteria ocen będących podstawą nadawania. Aby uzyskać tytuł i brązową odznakę, szeregowiec lub podoficer musiał wyróżniać się ideowo-politycznym zaangażowaniem, aktywnością społeczną, zdyscyplinowaniem. Średnia ocena z wyszkolenia nie mogła być niższa niż 4,25. „Wzorowym Żołnierzom” w zamian za postawę i wyniki w szkoleniu przysługiwało pierwszeństwo przy wyznaczaniu na wyższe stanowiska, uzyskaniu wyższego stopnia wojskowego, przyjęciu do wojskowych szkół zawodowych. Posiadaczy srebrnych odznak nie obowiązywał egzamin do szkół chorążych i podoficerskich szkół zawodowych. Złota odznaka dawała takie samo prawo ubiegającym się o przyjęcie do szkół oficerskich. Przewidziano również dodatkowe dni urlopu[4].

Żołnierze, którym nadano wyróżniający tytuł i odznakę „Wzorowego Żołnierza” na podstawie przepisów ustawy z dnia 21 maja 1963 o dyscyplinie wojskowej oraz o odpowiedzialności żołnierzy za przewinienia dyscyplinarne i za naruszenia honoru i godności żołnierskiej [5], zachowali dotychczasowe uprawnienia związane z tym wyróżnieniem. Odznaki starego wzoru nie podlegały wymianie na odznaki nowego wzoru [6].

Od 1999 do 2009 tytuł nadawany był za bardzo dobre wykonywanie zadań służbowych i osiąganie bardzo dobrych wyników w szkoleniu przez szeregowych i podoficerów odbywających zasadniczą służbę wojskową lub nadterminową zasadniczą służbę wojskową, którzy odbyli co najmniej sześć miesięcy czynnej służby wojskowej[7]. Zmienił się też wizerunek odznaki.

Wzór odznakiEdytuj

Wzór 1958

Odznaka dwustopniowa. Projektantem odznaki jest Bronisław Ledwarowski, wykonawcą Mennica Państwowa. I stopnia: na biało-czerwono emaliowanej tarczy głowa żołnierza w hełmie. U dołu napis: WZOROWY ŻOŁNIERZ. I stopień: metal posrebrzany[8], część, emaliowany 42 x 30 mm, słupek z nakrętką. II stopnia: Jak wyżej, ale metal brązowiony[9].

Wzór 1961

Odznaka identyczna jak wyżej opisana, ale kształt hełmu nieco zmieniony, a na hełmie dodana gałązka wawrzynu. Dwustopniowa: I (srebrna) i II (brązowa). Istniała miniaturka odznaki[9].

Wzór 1968

Projektant i wykonawca jak w poprzednich pozycjach. Odznaka trzystopniowa: I, II oraz III klasy. Na biało-czerwono emaliowanej tarczy głowa żołnierza. Na białym tle cyfra 1, 2 lub 3[9].

Wzór 1973

Projektant i wykonawca jak poprzednio. Odznaka posiada trzy stopnie: złota, srebrna i brązowa. Złota: na biało-czerwono emaliowanej tarczy głowa żołnierza w hełmie. U dołu napis: WZOROWY ŻOŁNIERZ. Metal pozłacany, część, emaliowany 31 x22 mm, słupek z nakrętką. Srebrna: jak wyżej, ale metal posrebrzany. Brązowa: jak wyżej, ale metal brązowiony[9].

Wzór 1999

Odznaka jednostopniowa. Odznakę stanowi owalny wieniec laurowy, otwarty w górnej części, o wymiarach 45 x 45 mm. Na wieńcu są umieszczone dwa skrzyżowane karabiny oraz orzeł z głowicy sztandaru jednostki wojskowej, spoczywający na puszce, wykonane z metalu o barwie brązu. Na puszce jest umieszczony złocony monogram "WŻ"[10]. Projektantem odznaki jest Jacek Macyszyn.

UwagiEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Rozkaz Ministra Obrony Narodowej nr 27 z 24 kwietnia 1950 – Ustanowienie odznaki „Wzorowego Żołnierza”, „Dziennik Rozkazów MON” 1950, 1 maja, nr 5 poz. 23, s. 44–45.
  2. Tamże.
  3. Za Ratajczak; Historyczny rodowód...: Instrukcja o przodownictwie i współzawodnictwie w Siłach Zbrojnych PRL
  4. Mikołaj Plikus [red.]: Mała kronika ludowego Wojska Polskiego 1943-1973. s. 442.
  5. Dz.U. z 1992 r. nr 5, poz. 17
  6. Dz.U. z 2001 r. nr 162, poz. 1341
  7. Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z 14 września 1999 r. w sprawie wyróżniania żołnierzy, pododdziałów i oddziałów wojskowych, DzU 1999, nr 84, poz. 938, § 26, s. 4527.
  8. Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1943 - 2003; 2. s. 130.
  9. a b c d Mieczysław Wełna: Odznaki i oznaki ludowego Wojska Polskiego; katalog. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1989, s. 47 - 48. ISBN 83-04-02954-5.
  10. Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z 14 września 1999 r...., § 4, s. 4524.

BibliografiaEdytuj

  • Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1943-2004, t. 4. Agencja Wydawnicza CB, 2005. ISBN 83-88329-95-2.
  • Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 23 września 2002 r. w sprawie wyróżniania żołnierzy (Dz. U. z dnia 3 października 2002 r.)
  • Leonard Ratajczak: Historyczny rodowód polskiego ceremoniału wojskowego. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej. ISBN 83-11-06506-3.
  • Mieczysław Wełna: Odznaki i oznaki ludowego Wojska Polskiego; katalog. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1989. ISBN 83-04-02954-5.
  • Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1943 - 2003; katalog zbioru falerystycznego; 2. Warszawa: Agencja Wydawnicza CB, 2003. ISBN 83-7339-021-9.
  • Józef Urbanowicz [red.]: Mała encyklopedia wojskowa. Tom 2. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1970, s. 495.

Linki zewnętrzneEdytuj