Otwórz menu główne

Antoni Paleń ps. „Jastrząb”[1] ur. 9 sierpnia 1920 w Lipie pow. Janów Lubelski, zm. 25 października 1943 – oficer Gwardii Ludowej.

Antoni Paleń
Jastrząb
kapitan kapitan
Data i miejsce urodzenia 9 sierpnia 1920
Lipa
Data i miejsce śmierci 25 października 1943
Kochany
Przebieg służby
Lata służby 1942-43
Siły zbrojne Orl.jpg Gwardia Ludowa
Główne wojny i bitwy II wojna światowa
Odznaczenia
Order Krzyża Grunwaldu III klasy

Spis treści

BiografiaEdytuj

Na początku 1942 utworzył kilkuosobową grupę wypadową, której został dowódcą przybierając pseudonim „Jastrząb”. Od marca 1942 grupa „Jastrzębia” działała w rejonie Lasów Lipskich i Janowskich, a w maju 1942 podporządkowała się Polskiej Partii Robotniczej (PPR) i Gwardii Ludowej (GL). 22 czerwca 1942 oddział „Jastrzębia” uwolnił z aresztu w Zaklikowie 18 chłopów. Po kilku akcjach grupa „Jastrzębia” stała się polowym oddziałem partyzanckim przybierając imię gen. Jarosława Dąbrowskiego. Pod koniec sierpnia 1942 oddział Palenia połączył się z oddziałem Grzegorza Korczyńskiego „Grzegorza”, który objął dowództwo nad całością. Paleń został jego zastępcą, a oddział przybrał imię Tadeusza Kościuszki. Oddział ten na przełomie lat 1942/1943 m.in. atakował skutecznie niemieckie środki transportu drogowego i kolejowego. W Grupie Operacyjnej, w jaką przekształcił się oddział im. T. Kościuszki w okresie luty-marzec 1943 „Jastrząb” dowodził samodzielnym oddziałem im. Jarosława Dąbrowskiego, działając na terenie Lasów Janowskich, Lipskich i Gościeradowskich, a także powiatów: Biłgoraj, Kraśnik i Puławy. Oddział Palenia stoczył wiele potyczek oraz przeprowadził liczne udane akcje dywersyjne, m.in. w marcu 1943 na dwa samochody niemieckie na szosie koło Biłgoraja, w maju 1943 na garnizon niemiecki w Lipie pow. Kraśnik. Poza tym prowadził działania skierowane przeciw działaczom polskiego podziemia niepodległościowego, m.in. 24 marca 1943 podczas napadu rabunkowego na dwór w Zarzeczu koło Niska Paleń zamordował 74-letniego Stanisława Jerzego Hofmokla, działacza Rady Głównej Opiekuńczej, a następnie zaatakował Hutę Krzeszowską, gdzie zastrzelono miejscowego działacza narodowego, jego matkę i pięciu polskich policjantów należących do Armii Krajowej. W lipcu 1943 „Jastrząb” został mianowany komendantem powiatowym GL w pow. kraśnickim. Równocześnie powołano go do pracy w dowództwie Okręgu GL nr 5 Janów, obejmującego południową część Lubelszczyzny. 22 października 1943 w walce pod Kochanami pow. Nisko został ciężko ranny i po trzech dniach zmarł. Pochowano go w Rzeczycy. Pośmiertnie został odznaczony Orderem Krzyża Grunwaldu III klasy i awansowany na podpułkownika. Jego imię nadano Szkole Podstawowej we wsi Lipa.

Według zeznań jednego z dowódców lubelskiej GL-AL Andrzeja Flisa „Maksyma” z 11 czerwca 1950, „Jastrząb” „miał opinie złodzieja kieszonkowego” i „ogólna opinia członków AL o „Jastrzębiu” była taka, że jest w oddziale po to, aby coś zrabować i zawieźć do domu. Stale nosił na ręku jeden zegarek, a w kieszeni drugi oraz kilka pierścionków na palcach”. M.in. na tej podstawie Piotr Gontarczyk określa grupę Antoniego Palenia jako rabunkową.

OdznaczeniaEdytuj

AwanseEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Antoni Paleń – jeden z najdzielniejszych partyzantów Lubelszczyzny – występuje pod pseudonimem „Jastrząb”, bo według opinii współtowarzyszy walki „... ma w sobie coś z drapieżnego ptaka, jest ruchliwy, szybki, odważny, smukły – zupełnie jak jastrząb”, Wacław Czyżewski, Jastrząb, Agencja Wydawnicza Varsovia, 1989

BibliografiaEdytuj

  • Polski Słownik Biograficzny, t. XXV, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1980.
  • Edward Gronczewski, Walczyli o Polskę Ludową, Warszawa 1982.
  • Piotr Gontarczyk, Polska Partia Robotnicza - Droga do władzy 1941-1944, Warszawa 2003.

Linki zewnętrzneEdytuj