Otwórz menu główne

Bitwa pod Iłżą – zwycięska dla powstańców bitwa powstania listopadowego w miejscowości Iłża i na przedpolu Iłży, która miała miejsce 9 sierpnia 1831.

Bitwa pod Iłżą
Powstanie listopadowe
Ilustracja
Czas 9 sierpnia 1831
Miejsce Iłżą
Terytorium Królestwo Polskie
Wynik zwycięstwo Polaków
Strony konfliktu
Polska Rosja
Dowódcy
generał Samuel Różycki generał Ksenofont Kvitnitsky
Siły
Oddział Różyckiego Samuela liczył 1536 w składzie: baon strzelców celnych Grothusa – 270 sztucerów, baon strzelców Kwiatkowskiego – 260 kb., baon sieczny 22 pp mjra Szumskiego – 480 kos, Wzmocniona kp Legii pieszej Galicyjskiej kpt Hanowski – 76 kb., pułk Jazdy Wołyńskiej ppłk Karola Różyckiego - 450 lanc i szabel 3 000 żołnierzy i 6 armat w tym pułk kawalerii Dragonów Noworosyjskich (6 szw.), dwa baony strzelców z 19 pułku Jegrów Kinburskich, półbateria z 24 baterii artylerii konnej
Straty
ok. 30 ok. 160 i 70 jeńców
brak współrzędnych
Powstanie listopadowe

BelwederStoczekDobreKałuszyn (I)Nowa WieśWawer (I)NowogródBiałołękaOlszynka GrochowskaPuławyKurówWawer (II)Dębe WielkieKałuszyn (II)LiwDomaniceIganiePoryckWronówKazimierz DolnyBoremelKiejdanySokołów PodlaskiMariampolKuflewMińsk Mazowiecki (I)CudnówFirlejLubartówPołągaJędrzejówDaszówTykocinNurOstrołękaRajgródGrajewoKock (I)BudziskaŁysobykiPonaryKałuszyn (III)Mińsk Mazowiecki (II)IłżaGniewoszówWilno (II)Międzyrzec PodlaskiWarszawaKock (II)Księte

Wojskami Polskimi dowodził gen. Samuel Różycki (1,5 tys. żołnierzy). Wojskami rosyjskimi gen. Ksenofont Kvitnitsky (3 tys. żołnierzy).

Carski generał Rydygier, przeprawiwszy się przez Wisłę pod Puławami, maszerował z 20-tysięczną armią na Opatów. Polacy w sile około 2 tysięcy ludzi wyruszyli z Końskich w stronę Iłży celem spotkania się z wojskiem rosyjskim. Nieprzyjaciel pierwszy zajął okolicę, natomiast Polacy pierwsi przybyli do Iłży 8 sierpnia 1831 prowadzeni przez gen Samuela Różyckiego. Rydygier, otrzymawszy wiadomość o nadchodzących powstańcach, wysunął do Iłży kilka szwadronów dragonów i kozaków oraz baterię konnej artylerii wsparte dwoma batalionami piechoty jako straż przednią, którą dowodził generał Ksenofont Kvitnitsky. Samuel Różycki obsadził Iłżę strzelcami celnymi Grothusa, dwa bataliony piechoty rozstawił po ogrodach i pod miastem. Na lewo od miasta ustawiono ukrytych kosynierów z 22 pp, a pułk jazdy Wołyńskiej w szerokim szpalerze na płaskowzgórzu. Na prawym skrzydle piechota pod dowództwem Gajewskiego wysłana w stronę północną od miasta do Krzyżanowic z zadaniem pozorowania ucieczki w stronę miasta, starała się wciągnąć nieprzyjaciela do Iłży. Ten widząc cofających się Polaków szedł w pułapkę. Artyleria rosyjska rozpoczęła ostrzał miasta, podpalając dzwonnicę. Jegrzy i kozacy wpadli na rynek, ale wtedy ze wszystkich okolicznych domów rozległy się salwy ognia. Pozorujący ucieczkę natomiast, okrążywszy miasto, wpadli z dwóch stron na broniących, a następnie uciekających Rosjan, chwytając wielu jeńców. Powstańcy Legii pieszej pod dowództwem Henryka Bogdańskiego bronili się dzielnie przy kościele, śpiewając Jeszcze Polska nie zginęła. Również na północ od miasta, w wąwozie Zuchowieckim, doszło do starcia pułku jazdy Wołyńskiej z dragonami Noworosyjskimi. Raniony podpułkownik Karol Różycki powalił w konnym pojedynku mjra Heninga. Jeszcze podpułkownik dragonów Hewes próbował poprowadzić wojsko do kontrnatarcia, ale padł przebity lancą. Śmierć dowódców i krzyżowy ogień spowodowały szybki odwrót Rosjan w kierunku lasu za Chwałowicami. Różycki korzystając z zamieszania w szeregach wroga po zwycięskiej bitwie, odszedł swobodnie do Szydłowca.

BibliografiaEdytuj

  • Mała Encyklopedia Wojskowa, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1967, Wydanie I, Tom 2
  • Edmund Callier: Bitwy i potyczki stoczone przez wojsko polskie w roku 1831. Poznań: Drukarnia Dziennika Poznańskiego, 1887, s. 4-5.
  • Aleksander Puzyrewski, Wojna polsko – ruska 1831 r. , Warszawa 1899 r.
  • Relacja mgr Adama Bednarczyka historyka iłżeckiego - „Iłża wczoraj i dziś"
  • Wasilij Aleksandrowicz Potto „Istorija Noworossijskogo dragunskogo połka 1803-1865”, Sankt-Petersburg 1866