Aleksandr Puzyriewski

rosyjski generał piechoty

Aleksandr Kazimirowicz Puzyriewski (Puzyrewski, ros. Александр Казимирович Пузыревский, ur. 3 lutego 1845, zm. 10 maja 1904 w Warszawie[1]) – rosyjski generał piechoty (ros. генерал от инфантерии[a]), zastępca dowódcy Warszawskiego Okręgu Wojskowego (1901–1904), historyk wojskowości.

Aleksandr Puzyriewski
generał piechoty generał piechoty
Data i miejsce urodzenia 3 lutego 1845
Gubernia besarabska
Data i miejsce śmierci 10 maja 1904
Warszawa
Przebieg służby
Siły zbrojne Lesser Coat of Arms of Russian Empire.svg Armia Imperium Rosyjskiego
Główne wojny i bitwy Powstanie styczniowe
rosyjsko-turecka
Odznaczenia
Order św. Jerzego (Imperium Rosyjskie) Order Świętego Włodzimierza IV klasy (Imperium Rosyjskie) Cesarski i Królewski Order Świętego Stanisława II klasy (Imperium Rosyjskie)

W służbie wojskowejEdytuj

Urodził się w zruszczonej rodzinie szlacheckiej[b]. Służbę wojskową rozpoczął w 1863, biorąc udział w tłumieniu powstania styczniowego na terenie tzw. Królestwa Polskiego[2]. W 1866 otrzymał pierwszy stopień oficerski (podporucznik), rok później został porucznikiem. W latach 1870–1873 uczył się w Akademii Sztabu Generalnego, w tamtym czasie awansował na stopień sztabs-kapitana (1871), następnie został kapitanem (1873)[2]. Po ukończeniu Akademii skierowany do sztabu 1. Gwardyjskiej Dywizji Piechoty (1874–1877), gdzie w ostatnim roku służby otrzymał awans na pułkownika. Brał udział w wojnie rosyjsko-tureckiej (1877-78), w trakcie której dowodził sztabem oddziałów prowadzonych przez Iosifa Hurko. W kolejnych latach zajmował sztabowe stanowiska w 1. Korpusie Armijnym i w Petersburskim Okręgu Wojskowym, m.in. był szefem sztabu 2. Dywizji Kawalerii Gwardii. Jednocześnie od 1879 do 1889 pracował naukowo, będąc adiunktem Akademii Sztabu Generalnego[2]. W tym czasie otrzymał swój pierwszy generalski stopień – generała-majora (1887)[1].

Od stycznia 1890 do marca 1901 pełnił funkcję szefa sztabu Warszawskiego Okręgu Wojskowego, by następnie zostać zastępcą dowódcy tego okręgu[3] (ówcześni dowódcy okręgu, Iosif Hurko i Michaił Czertkow pełnili zarazem funkcję warszawskiego generała-gubernatora). Na tym stanowisku pozostał formalnie do swej śmierci w maju 1904[1]. W okresie służby w tzw. Królestwie Polskim otrzymał kolejne generalskie awanse: w 1893 został generałem-porucznikiem, a w 1901 – generałem piechoty[1].

Afera płk. GrimmaEdytuj

Na początku 1902 w armii rosyjskiej wyszła na jaw afera związana z osobą Anatolija N. Grimma, oficera warszawskiego okręgu wojskowego, który był niemieckim szpiegiem. Kilka lat wcześniej Grimm przedstawił gen. Puzyriewskiemu „własny” plan wojny z Niemcami, w rzeczywistości spreparowany przez wywiad niemiecki. Grimm dzięki Puzyriewskiemu awansował do stopnia pułkownika[c] i został oficerem operacyjnym[4]. W późniejszych latach, za pośrednictwem Niemców, podsuwał generałowi kolejne dokumenty, którymi ten dzielił się z rosyjskim Sztabem Generalnym, gdzie na ich podstawie opracowywano rzeczywiste plany wojny z Niemcami[5], w tym również plan wspólnego ataku z armią francuską[4][6]. Mając pełen dostęp m.in. do rosyjskich planów mobilizacyjnych, Grimm przekazywał je Niemcom i prawdopodobnie Austro-Węgrom[7]. Na trop niemieckiego szpiega wpadł austriacki pułkownik Alfred Redl, słynny rosyjski szpieg[4]. Ujawnienie prawdziwej roli Grimma wywołało międzynarodowe reperkusje i pogrążyło gen. Puzyriewskiego, który w marcu 1902 został wysłany na przymusowy urlop[6], jak również wpłynęło to na zmianę rosyjskich planów wojennych[7]. Afera szpiegowska załamała dalszą karierę Puzyriewskiego[4][5].

Odznaczony został Orderem Świętego Jerzego IV klasy, Orderem Świętego Włodzimierza IV klasy oraz Orderem Świętego Stanisława II klasy[8].

Generał zmarł 10 maja 1904[1]. Został pochowany w Warszawie na tamtejszym cmentarzu prawosławnym[9].

PublikacjeEdytuj

Aleksandr K. Puzyriewski był autorem licznych dzieł z zakresu historii wojskowości, opublikował m.in. „Uwagi dotyczące historii sztuki wojennej w okresie wojny trzydziestoletniej” (ros. Записки по истории военного искусства в эпоху 30-летней войны, wyd. 1882), „Historia sztuki wojennej w wiekach średnich” (ros. История военного искусства в средние века, wyd. 1884), „Wojna polsko-rosyjska 1831” (ros. Польско-русская война 1831 г., wyd. 1886, wyd. polskie 1897, 1899), „Wspomnienia oficera sztabu generalnego z wojny z Turcją 1877–1878” (ros. Воспоминания офицера генерального штаба о войне 1877–1878 гг. в Европейской Турции, wyd. 1887)[3]. Był także autorem książki „Szarża jazdy pod Somo-Sierra w Hiszpanji”, (wyd. 1899), w której pochlebnie wypowiadał się o ataku polskich szwoleżerów pod Somosierrą w 1808[10].

RodzinaEdytuj

Żoną Aleksandra Puzyriewskiego była Jewgienia, baronówna von Korff (zm. 1901), z małżeństwa pochodziła jedna córka[11][2]. Jego brat Nikołaj (zm. 1902), generał-lejtnant armii rosyjskiej[1], jest pochowany na cmentarzu prawosławnym w Kaliszu[12][13][14].

UwagiEdytuj

  1. Stopień odpowiadający generałowi broni.
  2. Radca kolegialny Aleksander Puzyrewski został odnotowany w spisie szlachty powiatu wileńskiego, uprawnionej do wyboru marszałków powiatowych w 1834 [1]
  3. Według źródeł rosyjskich Grimm był podpułkownikiem.

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f Список генеральских чинов российской императорской армии и флота (ros.). rusgeneral.ru. [dostęp 2016-12-28].
  2. a b c d Пузыревский Александр Казимирович (ros.). regiment.ru. [dostęp 2016-12-27].
  3. a b Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона. T. XXVa. 1898, s. 770. (ros.)
  4. a b c d Pułkownik Grimm – geniusz zdrady (pol.). kresy24.pl. [dostęp 2016-12-28].
  5. a b „Naprzód” nr 75 z 17 marca 1902 r. (pol.). jbc.bj.uj.edu.pl. [dostęp 2016-12-28].
  6. a b „Słowo Polskie” nr 144 z 25 marca 1902 r. (pol.). jbc.bj.uj.edu.pl. [dostęp 2016-12-28].
  7. a b „Postęp” nr 70 z 25 marca 1902 r. (pol.). wbc.poznan.pl. [dostęp 2016-12-28].
  8. Anatolij Michajłowicz Panczenko, A.K. Puzyriewskij: Gienierał, Uczenyj, Wojennyj Istorik, „Bibliosfiera”, 2007 (4), s. 3 [dostęp 2020-09-16] (ros.).
  9. Prawosławna parafia św. Jana Klimaka na Woli w Warszawie (pol.). prawoslawie.pl. [dostęp 2016-12-28].
  10. Andrzej Nieuważny: Szarża na gazie (pol.). historia.focus.pl. [dostęp 2016-12-28].
  11. Пузыревский, Puzyrevskii (ros.). baza.vgdru.com. [dostęp 2016-12-28].
  12. Д. Н . Шилов: Неопубликованные материалы к "Русскому провинциальному некрополю" в фондах Российского государственного исторического архива (ros.). www.petergen.com. [dostęp 2016-12-28].
  13. Stanisław Małyszko: Zabytkowe cmentarze przy Rogatce w Kaliszu. Kalisz: Kaliskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, 2012, s. 82. ISBN 978-83-62689-09-5.
  14. Andrzej Drewicz: Przewodniki. Cmentarz prawosławny na Rogatce (pol.). wkaliszu.pl. [dostęp 2016-12-28].