Otwórz menu główne

Budynek IV Liceum Ogólnokształcącego w Bytomiu

zabytek architektury

Budynek IV Liceum Ogólnokształcącego w Bytomiugmach szkolny z 1902 roku, w Bytomiu, wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa śląskiego, jeden z architektonicznych symboli Bytomia[4].

Budynek IV Liceum Ogólnokształcącego w Bytomiu
Obiekt zabytkowy nr rej. 1224/77 z 28 marca 1977[1]
Ilustracja
Budynek szkoły w 2018 roku
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Miejscowość Bytom
Adres plac Władysława Sikorskiego 1[1], ul. S. Moniuszki 23[2][3]
Styl architektoniczny secesja
Architekt Karl Brugger
Kondygnacje 3
Rozpoczęcie budowy 1901
Ukończenie budowy 1902
Położenie na mapie Bytomia
Mapa lokalizacyjna Bytomia
Budynek IV Liceum Ogólnokształcącego w Bytomiu
Budynek IV Liceum Ogólnokształcącego w Bytomiu
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Budynek IV Liceum Ogólnokształcącego w Bytomiu
Budynek IV Liceum Ogólnokształcącego w Bytomiu
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Budynek IV Liceum Ogólnokształcącego w Bytomiu
Budynek IV Liceum Ogólnokształcącego w Bytomiu
Ziemia50°20′41,1″N 18°55′16,4″E/50,344750 18,921222

HistoriaEdytuj

Secesyjny budynek szkoły został wzniesiony według projektu miejskiego architekta Karla Bruggera[5][2][6][7][3][8][9] przy ówczesnym Kaiserplatz[8][10] (obecnie plac Sikorskiego[5][4]) pod kierownictwem mistrza murarskiego J. Wygascha w latach 1901–1902[11][2][6] na parceli St. 244 na potrzeby miejskiej katolickiej szkoły realnej[2][5] (niem. Städtische Katolische Realschule)[12], którą otwarto 1 maja 1897 roku[11][8]. Szkoła przed wybudowaniem nowej siedziby prowadziła zajęcia w siedzibie bytomskiej straży pożarnej[6], miała profil przyrodniczo-matematyczny, a jej absolwent zdobywał średnie wykształcenie, jednak nie przystępował do matury[8], a przez to nie mógł być przyjęty na studia[11] bez ukończenia gimnazjum[12]. Budynek otwarto 8 maja 1903 roku[11][6][12]. Szkoła nosiła następnie nazwę miejskiej szkoły realnej (niem. Städtische Oberrealschule)[13]. W latach 20. placówka zyskała uprawnienia szkoły licealnej, a uczniowie po zdaniu matury mogli starać się o przyjęcie na studia[6]. W latach 30. XX wieku, prawdopodobnie około 1935 roku[11], nadano jej imię Adolfa Hitlera[6][14] i przekształcono w męską szkołę średnią (niem. Städtische Oberschule für Jungen)[13][14], którą pozostała do stycznia 1945 roku[11], do czasu wkroczenia wojsk radzieckich[6]. Budynek w wyniku działań wojennych został pozbawiony części dachu i szyb w oknach[6]. Jesienią 1945 roku w szkole mieściło się Państwowe Gimnazjum Męskie[14]. W marcu 1945 roku Kuratorium Okręgu Szkolnego Śląskiego powołało II Państwowe Gimnazjum i Liceum Męskie w Bytomiu, które ulokowano w omawianym budynku, ówczesny adres szkoły to plac Czerwony 1[6]. Remont powojennych uszkodzeń przeprowadzono w roku szkolnym 1945/1946[15]. Około 1949 roku placówkę przemianowano na II Ogólnokształcącą Szkołę Stopnia Podstawowego i Licealnego Towarzystwa Przyjaciół Dzieci[15].

Obok budynku szkoły wzniesiono w latach 1900–1901[12] wolno stojącą miejską salę gimnastyczną (niem. Städtische Turnhalle), według projektu z 1898 roku, którego autorem jest prawdopodobnie Berghold, pracownik miejskiego urzędu budowlanego[13]. Poza uczniami szkoły, z sali korzystali członkowie trzech miejskich towarzystw gimnastycznych[16].

28 marca 1977 budynek szkoły został wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa śląskiego (nr rejestru 1224/77)[1], a „granice ochrony obejmują całość obiektu w ramach parceli budowlanej oraz wystrój i wyposażenie wnętrza”[2].

W latach 80. XX wieku przeprowadzono remont kapitalny i wyczyszczono elewację[15].

Od 1966 roku[15] gmach jest siedzibą IV Liceum Ogólnokształcącego im. Bolesława Chrobrego[14][3][9][10] (pot. Sikorak[6]). W 2015 roku przeprowadzono remont stolarki okiennej, okna odrestaurowano lub wymieniono[17], przywrócono im pierwotną niebieską barwę[5], remontowi poddano również dach i docieplono poddasze[17].

ArchitekturaEdytuj

Bryła budynkuEdytuj

 
Iluminowana fasada nocą w 2011 roku
 
Wieża zegarowa i herb Bytomia na fasadzie budynku (2007)
 
Herb Bytomia na fasadzie budynku (2018)
 
Główne drzwi wejściowe do szkoły, dookoła ornamenty roślinne z motywem kasztanowców w 2018 roku
 
Dawna sala plastyczna w 2007 roku

Murowany ceglany budynek trójkondygnacyjny na rzucie podkowy[2][3], dwutraktowy, klatka schodowa (reprezentacyjne schody trójbiegowe[18]) znajduje się na osi budynku[3][7]. Konstrukcja budynku została wzmocniona żelaznymi dźwigarami[12]. Pierwotnie dwuspadowy dach[3] był pokryty zieloną glazurowaną dachówką[4][12], oryginalne pokrycie dachu nie zachowało się[11], obecnie dachówka jest innej barwy[6]. Dach wieńczy dominująca nad całym placem centralna okrągła wieża zegarowa[2] z witrażowym zegarem[4] i dzwonem[6], nakryta kopulasto[7][19][3], oparta na stalowej konstrukcji nośnej[5], jeden z bardziej rozpoznawalnych elementów bytomskiej architektury[20]. Zegar pochodzi z 1902 roku, został wykonany w fabryce Carla Weissa w Głogowie[19]. Uległ uszkodzeniu z powodu nieszczelności dachu, przeszedł remont w 1985 roku wykonany przez zegarmistrza Iskałę z Bytomia[19]. W 2002 roku czasomierz został przekształcony w zegar kwarcowy[19].

Elewacje zostały wykonane głównie z białej glazurowanej cegły[4][6][7][3][9] z dodatkami w innych barwach[5][2][6][3]. Widnieją na niej ornamenty roślinne[5] oraz również okolony motywami roślinnymi herb Bytomia[4][21][2][6] w górnej części ryzalitu fasady[4], a także napisy: „Hier streb’[t] die Jugend zu Fleiß und Tugend” (pol. Tutaj trudzi się młodzież z pilnością i cnotą lub Młodzież tu dąży do pilności i cnoty[4])[2] oraz „Erbaut 1901” (pol. Wybudowano w 1901)[4][11]; nie zachował się napis, który znajdował się pomiędzy linią okien pierwszego i drugiego piętra o treści: „Städtische Katholische Realschule”, został usunięty po II wojnie światowej[4]. W 1975 roku na fasadzie umieszczono tablicę, która upamiętnia 30. rocznicę zwycięstwa nad faszyzmem[22]. Elewacje frontowa i tylna są symetryczne, boczne niesymetryczne[3]. Urozmaicono je falistymi, wklęsło-wypukłymi ryzalitami[7] na osi budynku[3], które zostały zwieńczone przez sześć szczytów o falistych konturach[2][3].

WnętrzaEdytuj

Szkoła dysponowała własną biblioteką dla uczniów i nauczycieli[6]. We wnętrzach budynku zachowały się oryginalne balustrady, drzwi, okna, posadzki oraz secesyjne szafy na pomoce naukowe[14][17]. W stolarce wnętrz powtarza się motyw sowy[5][4]. Na drugim piętrze znajduje się aula w stylu secesyjnym[14] ze sceną, którą wykorzystywano do szkolnych nabożeństw[13], zarówno ewangelickich, jak i katolickich[11][23]. Ściany były ozdobione malowidłami patronowymi, które zostały zamalowane po II wojnie światowej[5].

W piwnicy znajduje się wejście do tunelu przeciwlotniczego[24][25], który łączy budynek szkoły z obecną siedzibą Komisariatu Policji III przy ulicy dra Józefa Rostka[26] 14 w Bytomiu[27].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie. 2018-09-30. s. 23. [dostęp 2018-03-03].
  2. a b c d e f g h i j k Program opieki nad zabytkami miasta Bytomia na lata 2014–2017. Załącznik do Uchwały Nr XXXI/425/14 Rady Miejskiej w Bytomiu z dnia 28 kwietnia 2014 r.. „Dziennik Urzędowy Województwa Śląskiego”, s. 54, 2014-. 
  3. a b c d e f g h i j k l Ariana Gano-Kotula: Architektura Śródmieścia Bytomia. Gliwice: Pracownia Konserwatorska Akant, 1995, s. 51, seria: Bytom Wczoraj i Dziś nr 2. ISBN 83-902209-0-3.
  4. a b c d e f g h i j k Śmiałek 2007 ↓, s. 11.
  5. a b c d e f g h i Mira Karpińska: Bytom. Secesyjna perełka odzyskuje dawny blask. W: Wyborcza.pl Katowice [on-line]. Agora SA, 2015-11-30. [dostęp 2018-03-03].
  6. a b c d e f g h i j k l m n o p Michalina Bednarek: Budynek z barwną elewacją i zegarem do dziś jest jednym z najpiękniejszych. Choć jego historia była trudna. W: Wyborcza.pl Katowice [on-line]. Agora SA, 2017-08-17. [dostęp 2018-03-06].
  7. a b c d e Rafał Blazy: Znaczenie placów śródmieścia Bytomia we współczesnym życiu miasta (praca doktorska). Barbara Bartkowicz (promotor). Kraków: 2000, s. pomiędzy s. 58 a 59 [121].
  8. a b c d Śmiałek 2007 ↓, s. 10.
  9. a b c Wieczorek 2013 ↓, s. 34.
  10. a b Nadolski 2001 ↓, s. 106.
  11. a b c d e f g h i Sonia Serafin-Bochenek, Weneta Ferdyn: Przedwojenna historia szkoły. [dostęp 2018-03-03].
  12. a b c d e f Nadolski 2001 ↓, s. 105.
  13. a b c d Nadolski 2001 ↓, s. 107.
  14. a b c d e f Śmiałek 2007 ↓, s. 12.
  15. a b c d Historia. IV Liceum Ogólnokształcące im. Bolesława Chrobrego. [dostęp 2018-03-07].
  16. Nadolski 2001 ↓, s. 106–107.
  17. a b c Sylwia Gerlaczek: „Sikorak” ma nowe okna. W: Portal miejski mojBytom.pl [on-line]. 2015-10-09. [dostęp 2018-03-03].
  18. Śmiałek 2007 ↓, s. 11–12.
  19. a b c d Józef Strychalski: Bytomskie zegary wieżowe. Bytom: Urząd Miejski, [2004], s. 27. ISBN 83-914352-7-X.
  20. Wieczorek 2013 ↓, s. 66–67.
  21. Wieczorek 2013 ↓, s. 66.
  22. Wieczorek 2013 ↓, s. 67.
  23. Katarzyna Niedurny: Podróż za trzy dziurki, czyli reportaż podróżniczy ze strażą miejską w tle. Reflektor, 2010-12-22. [dostęp 2018-03-03].
  24. Śladem starego Bytomia. Urząd Miasta Bytom, 2015-05-23. [dostęp 2018-03-03].
  25. Bytomskie podziemia – tunel przeciwlotniczy pod IV LO. W: naszemiasto.pkl [on-line]. Polska Press, 2015-05-24. [dostęp 2018-03-03].
  26. Tunel pod Dworcową to tylko bajka. Życie Bytomskie, 2016-12-05. [dostęp 2018-03-03].
  27. Komenda Miejska Policji w Bytomiu – informacje kontaktowe. Komenda Miejska Policji w Bytomiu. [dostęp 2018-03-03].

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj