Otwórz menu główne

Fort Ia w Poznaniu

Jeden z 18 fortów wchodzących w skład Twierdzy Poznań

Fort Ia (Boyen[3], Krzysztofa Arciszewskiego[4]) (oryg. Zwischenwerk Ia) – jeden z 18 fortów wchodzących w skład Twierdzy Poznań. Znajduje się na Starołęce przy ulicy Warownej[1].

Fort Ia
Zwischenwerk Ia
Obiekt zabytkowy nr rej. A-245 z 25 maja 1983[1]
Ilustracja
Koszary czołowe w Forcie Ia
Państwo  Polska
Miejscowość Poznań
Adres ul. Warowna (przy ul. Gołężyckiej)[1]
ob. 11 ark. 9 dz. 2/30[2]
Typ budynku fort
Architekt Komitet Inżynieryjny Głównego Inspektoratu Twierdz
Rozpoczęcie budowy 1887
Ukończenie budowy 1890
Ważniejsze przebudowy 1913-1914
Właściciel Miasto Poznań[2]
Położenie na mapie Poznania
Mapa lokalizacyjna Poznania
Fort Ia Zwischenwerk Ia
Fort Ia
Zwischenwerk Ia
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Fort Ia Zwischenwerk Ia
Fort Ia
Zwischenwerk Ia
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Fort Ia Zwischenwerk Ia
Fort Ia
Zwischenwerk Ia
Ziemia52°21′49″N 16°57′03″E/52,363611 16,950833

HistoriaEdytuj

Zbudowany został w latach 18871890, w drugim etapie budowy twierdzy fortowej[5]. W 1902, po zniesieniu pierścienia twierdzy poligonalnej, fort otrzymał nazwę Boyen (nazwę tę nosił wcześniej kawalier I Boyen), na cześć generała Hermanna von Boyena[3]. W 1931 zmieniono patronów na polskich, Fort Ia otrzymał imię Krzysztofa Arciszewskiego[4].

W 1945, podczas bitwy o Poznań, 1083 pułk piechoty próbował zdobyć fort nacierając z południa od strony rozwidlenia linii kolejowej[6]. Fort został zdobyty 3 lutego 1945, kilkanaście godzin po zdobyciu Fortu I[7][8].

Teren fortu wchodzi w skład obszaru Natura 2000 (obszar specjalnej ochrony SOO „Fortyfikacje w Poznaniu”, symbol PLH300005)[9].

Lokalizacja i konstrukcjaEdytuj

 
Zdjęcie satelitarne fortu (1965).

Dojazd zapewniała droga forteczna (ul. Warowna) i droga rokadowa (ul. Forteczna)[10][11].

Fort zbudowany jest na planie trapezu[12]. Na wale 5 trawersów[12]. Komunikację z kaponierami zapewniały korytarze w przeciwskarpie. Ściany zewnętrzne fortu są oblicowane jasnymi i ciemnymi cegłami przez co obiekt ma, niespotykany w innych obiektach Twierdzy Poznań, wygląd. Z powodu przerwania kanału odwadniającego fosy częściowo zalane są wodą[13].

Do grudnia 2002 roku był zachowany dom wałmistrza za zapolu fortu, jednakże z uwagi na bardzo zły stan techniczny podjęto decyzję o rozbiórce[14][13].

PrzebudowyEdytuj

W latach 1913-1914 dokonano nielicznych modernizacji polegających na przemurowaniu niektórych okien i wejść oraz wstawieniu w ich miejsce nowych drzwi[13][15]. Na przeciwskarpie oraz przy wjeździe do fortu zbudowano po dwa małe betonowe schrony[15].

Podczas II wojny światowej obiekt był wykorzystywany jako magazyn[16].

PrzyrodaEdytuj

Na terenie fortu występują takie gatunki jak: nocek rudy (Myotis daubentonii), nocek Natterera (Myotis nattereri), mroczek późny (Eptescius serotinus), gacek brunatny (Plecotus auritus), mopek zachodni (Barbastella barbastellus)[9].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Miasto Poznań, System Informacji Przestrzennej, Miejski Konserwator Zabytków: Zespół Fortów Zewnętrznego Pierścienia Fortyfikacji Pruskich (pol.). [dostęp 2013-06-24].
  2. a b Geopoz: Przeglądarka danych SIP (pol.). Miasto Poznań. [dostęp 2013-06-24]., warstwa: Grunty Miasta Poznania
  3. a b Maćkowiak ↓, s. 317.
  4. a b Maćkowiak ↓, s. 322.
  5. Maria Strzałko. Raport o stanie zabytków miasta Poznania. , 2007. Miasto Poznań. 
  6. Szumowski 1985 ↓, s. 355.
  7. Szumowski 1985 ↓, s. 356.
  8. Tadeusz Świtała. Luty 1945 w Poznaniu. „Kronika Miasta Poznania”. 2/1985, s. 30, 1985. Wydawnictwo Miejskie (pol.). 
  9. a b Agnieszka Wieczorkiewicz, Krystyna Berezowska-Apolinarska. Prognoza oddziaływania na środowisko dotycząca projektu mpzp „Dolina Głuszynki – część B” w Poznaniu. , s. 48-49, 2012. Miejska Pracownia Urbanistyczna, Poznań (pol.). 
  10. Biesiadka i in. 2006 ↓, s. 175.
  11. Maćkowiak ↓, s. 319.
  12. a b Fort 1a Boyen (Generała Krzysztofa Arciszewskiego) Erbaut 1889 (pol.). [dostęp 2013-06-24].
  13. a b c Biesiadka i in. 2006 ↓, s. 179.
  14. Maćkowiak ↓, s. 317, 321.
  15. a b Maćkowiak ↓, s. 320.
  16. Maćkowiak ↓, s. 322-323.

BibliografiaEdytuj

  • Przemysław Maćkowiak. Starołęckie umocnienia poznańskiej twierdzy fortowej. „Kronika Miasta Poznania”. 4/2009, s. 303-326. Miasto Poznań - Wydawnictwo Miejskie (pol.). , fot., ryc.
  • Zbigniew Szumowski: Boje o Poznań 1945. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1985, s. 354-356., ryc.
  • Jacek Biesiadka, Andrzej Gawlak, Szymon Kucharski, Mariusz Wojciechowski: Twierdza Poznań. O fortyfikacjach miasta Poznania w XIX i XX wieku.. Poznań: 2006.

Linki zewnętrzneEdytuj