Otwórz menu główne

Krzysztof Kraiński Crainacius (ur. w 1556 prawd. w majątku Leszczowate, powiat bieszczadzki; zm. 21 stycznia 1618 w Łaszczowie, dawne woj. bełskie) – kaznodzieja kalwiński i superintendent kościołów w Małopolsce, kaznodzieja w Lublinie, Opolu Lubelskim i Łaszczowie, pisarz teologiczny.

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

Był synem Andrzeja herbu Jelita, dziedzica wsi Leszczowate, i matki z domu Młodkowskiej. Zdobył szeroką erudycję, zwłaszcza teologiczną. Swą działalność rozpoczął jako kaznodzieja zboru kalwińskiego w Lublinie, powołany na ten urząd w roku 1584. Uczestniczył w zjazdach i synodach zboru małopolskiego, po raz pierwszy na synodzie lubelskim 14 lipca 1594. Został wówczas wybrany delegatem na synod generalny do Torunia, w którym uczestniczył od 21 do 27 sierpnia 1595. Brał także udział w synodzie lubelskim 17 czerwca 1596 roku. Uchwałą synodu bełżyckiego z 15 października 1596 został przeniesiony do Opola Lubelskiego, gdzie osiadł dopiero po synodzie lubelskim roku 1598. Na synodzie w Ożarowie, we wrześniu 1598, został wybrany superintendentem generalnym małopolskich zborów reformowanych. Funkcję tę zgodnie z kanonami sprawował do 1600 roku, gdy ustąpił zadowalają się funkcją konseniora lubelskiego, którą sprawował do roku 1603[1]. Następnie przesiedlił się do Łaszczowa w powiecie tomaszowskim, położonego bliżej swej posiadłości Hermanowice w powiecie przemyskim, powiększonej w roku 1604 przez przyłączenie wsi Małkowice. 31 maja 1603 roku, na synodzie lubelskim, złożył rezygnację z urzędu konseniora, motywując ją chęcią poświęcenia się pracy pisarskiej. Jednak już po kilku miesiącach (1604) wybrano go seniorem dystryktów: bełskiego, wołyńskiego i kijowskiego. Uczestniczył m.in. w konwokacji generalnej w Bełżycach (1613), przewodniczył synodowi generalnemu w Bełżycach (wrzesień 1616) oraz brał udział w synodzie prowincjonalnym roku 1617.

Popierał tolerancję religijną z luteranami i braćmi czeskimi, wrogo odnosił się do jezuitów i arian. Krytykował m.in. jezuitów, w jego Postylli czytamy, że krzewią oni swą naukę "z musu i przez gwałt, do niej bowiem ludzi jednych obietnicą i upominkami wabią, drugich mieczem i ogniem przymuszają czego pełno we Włoszech, Hiszpanijej i na Nowym Świecie"[2].

TwórczośćEdytuj

 
Dziennik, to iest modlitwy wydane w Wilnie w 1605 roku.

Pierwszym dziełem Kraińskiego był Katechizm z pieśniami. Pierwsze wydanie ukazało się w 1596 roku (edycja niepewna), kolejne pod tytułem Katechizm z naukami, z pieśniami, y z modlitwami, Kościoła powszechnego Apostolskiego [...] wielokrotnie wznawiany w 1599, 1603, 1609 i 1624 roku. Jednak największym utworem Kraińskiego były Postylla kościoła powszechnego apostolskiego słowem bożym ugruntowana na Jezusie Chrystusie. Czytywano je wszędzie, gdyż "broniła ona genewskiego dogmatu przeciw arianom, nie bawiła słuchaczy fraszkami, miała coś z czystości języka i naiwnej prostoty pierwszych lat reformacji".

Ważniejsze utworyEdytuj

  • Katechizm z pieśniami Kościoła powszechnego apostolskiego..., Kraków 1596, wyd. następne: pod zmienionym tytułem, Kraków 1599 (według Estreichera 1598); wyd. nowo opracowane pt. Kancjonał abo pieśni duchowne, z naukami i z modlitwami..., Kraków 1603, Kraków 1609, Kraków 1622, Kraków 1624
  • Porządek nabożeństwa Kościoła powszechnego apostolskiego słowem Bożym zbudowanego w Jezusie Chrystusie..., Toruń (w rzeczywistości: Raków) 1599; wyd. następne: 1602 (brak miejsca wydania)
  • Dziennik, to jest modlitwy o krześciańskie potrzeby..., Wilno 1605 (książka do nabożeństwa), dostępna w wersji cyfrowej w Polonie,
  • Postylla Kościoła powszechnego apostolskiego..., cz. 1-8, Łaszczów 1608; cz. 9-11, Łaszczów 1611; cz. 12-13, Łaszczów 1617 (według Estreichera: cz. 1-3, 1611; cz. 4-5, Łaszczów 1617)
  • Dawid jezuicki z Belzebuba harfą, (brak miejsca wydania) 1615, (dziełko polemizujące z Harfą duchowną Marcina Laterny)

BibliografiaEdytuj

  • Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut, t. 2 Piśmiennictwo Staropolskie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1964, s. 406-407

Linki zewnętrzneEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. J. Bursche. Zarys dziejów powstania i upadku reformacji w Polsce. 1903
  2. J. Tazbir. Sarmaci i świat. 2001