Morganteepos renesansowego włoskiego poety Luigiego Pulciego[1]. Poemat ten zapoczątkował we Włoszech tradycję pisania obszernych epickich dzieł wierszowanych. Został opublikowany w pełnej wersji w 1483 roku. Niekiedy stosuje się wobec niego nazwę Morgante maggiore, która odróżnia ostateczną redakcję dzieła od jego wcześniejszego wydania.

Charakterystyka ogólnaEdytuj

Morgante jest utworem epickim o znacznych rozmiarach. Utwór ten jest jednym z najdłuższych poematów w całej literaturze europejskiej. Składa się z dwudziestu ośmiu pieśni[2]. Zbudowany został z trzech tysięcy siedmiuset sześćdziesięciu trzech strof ośmiowersowych i liczy w sumie trzydzieści tysięcy sto cztery wersy[2]. Dla porównania, Pan Tadeusz Adama Mickiewicza ma niespełna 10 000 wersów.

FormaEdytuj

Strofy poematu realizują model oktawy (po włosku ottava rima). Zwrotka taka jest zbudowana z wersów jedenastozgłoskowych (endecasillabo) i rymuje się abababcc[3]. Jako pierwszy oktawy w poematach epickich użył w czternastym wieku Giovanni Boccaccio[3], jednak dopiero poeci wieku piętnastego Pulci i Boiardo, uczynili z tej strofy podstawową zwrotkę eposów bohaterskich, jak również poematów heroikomicznych[4].

In principio era il Verbo appresso a Dio,
Ed era Iddio il Verbo, e il Verbo Lui:
Quest'era nel principio, al parer mio,
E nulla si può far sanza costui:
Però, giusto Signor, benigno e pio,
Mandami solo un degli Angeli tui,
Che m’accompagni, e rechimi a memoria
Una famosa, antica e degna storia[5].

BohaterowieEdytuj

Utwór bazuje na Pieśni o Rolandzie i późniejszych opracowaniach[6] losów Rolanda i bitwie w wąwozie Roncevaux[7]. Głównymi bohaterami poematu są Orlando i Rinaldo, paladyni Karola Wielkiego oraz tytułowy Morgante, olbrzym[2]. Negatywnym bohaterem, źródłem wszelkich nieszczęść, jest Ganelon Moguntczyk, który spiskuje przeciwko szlachetnym rycerzom z Saracenami[2].

ZnaczenieEdytuj

Znaczenie poematu Pulciego wynika z jego prekursorskiej roli wobec innych eposów włoskiego renesansu, Orlanda zakochanego (Orlando Innamorato) Mattea Marii Boiarda, Orlanda szalonego (Orlando furioso) Ludovica Ariosta i Jerozolimy wyzwolonej Torquata Tassa.

PrzekładyEdytuj

Pieśń pierwszą eposu Pulciego przełożył na język angielski George Gordon Byron[8]. Na język polski przetłumaczone zostały (przez Edwarda Porębowicza) tylko nieliczne oktawy poematu. Zostały one zamieszczone w przedwojennej antologii Panteon wielkich twórców poezji i prozy: antologja literatury powszechnej[9].

PrzypisyEdytuj

  1. Pulci, Luigi (wł.). Enciclopedie on line. [dostęp 2016-11-13].
  2. a b c d Walerian Preisner: Luigi Pulci i jego "Morgante". Studium o pierwszym włoskim poecie epickim wielkiego stylu. Toruń: 1966, s. 64-71.
  3. a b Ottava rima, poetic form (ang.). Encyclopaedia Britannica. [dostęp 2016-11-13].
  4. Luigi Pulci, Italian poet (ang.). Encyclopaedia Britannica. [dostęp 2016-11-13].
  5. Luigi Pulci: Morgante maggiore I, Canto primo (wł.). it.wikisource.org. [dostęp 2016-11-13].
  6. Luigi Pulci Facts (ang.). biography.yourdictionary.com. [dostęp 2016-11-13].
  7. Luigi Pulci (ang.). newadvent.org. [dostęp 2016-11-13].
  8. Luigi Pulci: Morgante Maggiore, Canto I. Edited by Peter Cochran (ang.). newsteadabbeybyronsociety.org. [dostęp 2016-11-13].
  9. Panteon wielkich twórców poezji i prozy : antologja literatury powszechnej. T. 1 (pol.). cyfrowa.chbp.chelm.pl. s. 703-706. [dostęp 2016-11-13].