Otwórz menu główne

Nazwy rodowe (dział nazw miejscowych) mają swoje źródło we wspólnych przezwiskach, przydomkach herbowych mieszkańców, a także mogą powstawać w oparciu o imię lub nazwisko osoby, która daną miejscowość (osadę) założyła, np. Gnat (założyciel) → Gnaty (osoby zamieszkujące osadę Gnata) → Gnaty (nazwa osady od nazwy osób ją zamieszkujących); Po Bodze (zawołanie rodowe, znaczące z Bogiem) → Pobożanie (osoby używające zawołania rodowego) itd.

Nazwy rodowe stanowią szczególny obszar zainteresowań antroponimii, analiza językoznawcza przezwisk, przydomków rodowych, nazw herbów i zawołań, a także imion, nazwisk dostarcza informacji, które są istotne w procesie rekonstrukcji językowego obrazu świata.

S. Urbańczyk zauważa, że w ustaleniu pochodzenia nazwy trudność sprawia ocena, czy dany wyraz pochodzi imienia ludzkiego, czy określa miejsce występowania zwierząt lub roślin (np. Wilki → przezwisko rodowe Wilk, czy topograficzne wyraz odnoszący się do miejsca, w którym znajdowało się legowisko wilków).

Nazwy rodowe jako typ toponomastyczny są młodsze od nazw dzierżawczych i nazw patronimicznych. W Polsce znaczący przyrost nazw odnotowano w okresie XV-XVI w. w związku z rozwojem osadnictwa[1]. Jak zauważyli H. Górnowicz i Z. Brocki, mazowieckie nazwy rodowe są najliczniejsze w Polsce, jak i w całej Słowiańszczyźnie. Badacze podają, ze do XV w. nazw tych było 47, w XV w. przybyło ich o 434, najwyższy przyrost odnotowano do XVI w. – 987. Rozwój nazewnictwa jest nierozerwalny z rozwojem osadnictwa – w wyżej wymienionym przypadku drobna szlachta mazowiecka zakładała osady na terenach dalszego Mazowsza, intensyfikację kolonizowanych terenów można określić na podstawie częstości pojawienia się nowych nazw.

Nazwy własne opracowywane są do baz antroponimicznych, które porządkują i klasyfikują poszczególne jednostki językowe, np. H. Górowicz wyróżnia nazwy rodowe pochodzące od imion jednoczłonowych, wyrazów pospolitych, imion bałtyckich, chrześcijańskich, słowiańskich (i ich spieszczeń), imion kobiecych czy nazwisk niemieckich. Do rzadkości należą nazwy rodowe od nazwisk chłopskich (badacz odnotował kilka takich wyrazów na Kurpiach w XVIII i XIX wieku).

PrzypisyEdytuj

  1. Stanisław Urbańczyk: Encyklopedia języka polskiego. Wrocław: 1991, s. 219-220.

BibliografiaEdytuj

  • Rodowe nazwy miejscowe Wielkopolski, Małopolski i Mazowsza, H. Górnowicz, Gdańsk 1968 (recenzja/Zygmunt Brocki).
  • Encyklopedia języka polskiego, S. Urbańczyk, Wrocław 1991.