Niezgodność towaru konsumpcyjnego z umową

Niezgodność towaru konsumpcyjnego z umową – instytucja prawna, która do 25 grudnia 2014 r. regulowała odpowiedzialność sprzedawcy wobec kupującego będącego konsumentem za „wadliwość” towarów konsumpcyjnych (rzeczy ruchomych).

Dużo wcześniej obecna była w obrocie międzynarodowym, z racji ratyfikowania przez Polskę w 1995 r. Konwencji Narodów Zjednoczonych o umowach międzynarodowej sprzedaży towarów. Później na okres ponad 10 lat regulowała ją również ustawa z dnia 27 lipca 2002 r. o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. z 2002 r. nr 141, poz. 1176, z późn. zm.) (jej art. 4 ust. 2 i 3), stanowiąca implementację dyrektywy nr 1999/44/WE, i mająca zastosowanie wyłącznie w obrocie konsumenckim i w zakresie określonym wspomnianą ustawą. Obecnie, tj. od 25 grudnia 2014 r., została ona zastąpiona – bardzo podobna do niej – instytucją, jaką jest niezgodność rzeczy z umową.

Niezgodność towaru konsumpcyjnego z umową przewidziana w ustawie z 2002 r. zerwała z pojęciem wady, zarówno fizycznej, jak i prawnej. Obejmowała ona bliżej niezdefiniowane stany faktyczne i prawne, w przypadkach określonych w art. 4 ust. 2 i 3 ustawy należało domniemywać jednak, że towar wydany kupującemu był zgodny z umową. Poza posiadaniem przez towar cech typowych (charakterystycznych) dla towarów danego rodzaju, jak i przydatności do zwykłego użytku (zdatności do celów, do jakich towar danego rodzaju jest zwykle używany), ustawową przesłanką domniemania zgodności z umową było spełnianie przez towar rozsądnych (lub jak mowa w dyrektywie: „racjonalnych”) oczekiwań, jakie mają względem tego towaru konsumenci w związku z jego naturą lub ze składanymi na jego temat zapewnieniami publicznymi. Zapewnienia, o których tu mowa, mogą być składane przez sprzedawcę, producenta, tego kto się za producenta podawał (tzw. quasi-producenta), importera i dystrybutora towaru oraz ich przedstawicieli. By nie być związany takim zapewnieniem – poza wykazaniem uzasadnionego braku wiedzy oraz wpływu zapewnienia na fakt podjęcia decyzji o zakupie, co w praktyce wydawało się niezmiernie trudne do udowodnienia – sprzedawca lub ten, kto dane zapewnienie złożył, może sprostować jego treść przed zawarciem umowy[1]. Samo domniemanie zgodności towaru konsumpcyjnego z umową było przy tym wzruszalne, i kupujący mimo zaistnienia przesłanek przewidzianych w tym domniemaniu, mógł wykazywać, że towar jaki otrzymał był, z jakichś uzasadnionych przyczyn, niezgodny z umową[2].

Ponadto za niezgodność z umową uważane były nieprawidłowości w montażu i uruchomieniu towaru, jeśli montażu/uruchomienia dokonywał sprzedawca bądź osoba, za którą ponosił on odpowiedzialność. Takie nieprawidłowości również stanowiły niezgodność z umową wtedy, gdy montażu/uruchomienia dokonał sam konsument, lub inna osoba, pod warunkiem jednak, że działał on w zgodzie z treścią instrukcji otrzymanej przy sprzedaży oraz że towar był przeznaczony – a przynajmniej nie było oczywiste, że nie jest on przeznaczony – do amatorskiego montażu. Sprzedawca odpowiadał tutaj za błędy w instrukcji, jej niejasność, sporządzenie jej w innym języku niż polski, a także jej całkowity brak, ilekroć tylko była ona niezbędna do prawidłowego montażu/uruchomienia towaru; przy czym, dotyczyło to zarówno instrukcji montażu, jak i obsługi[3].

Do szczególnych (wyraźnie nieuregulowanych) przypadków niezgodności towaru konsumpcyjnego z umową należały:

  1. Tzw. aliud – wydanie towaru zupełnie innego od tego, na jaki się umówiono.
  2. Niedołączenie do towaru niezbędnych dokumentów, zwłaszcza instrukcji montażu i obsługi, certyfikatów bezpieczeństwa itp.
  3. Braki ilościowe w towarze – dostarczenie mniejszej ilości rzeczy aniżeli zamówiona.
  4. Niekompletność towaru – brak niektórych elementów wyposażenia[4].

Niezgodność towaru konsumpcyjnego z umową, z racji jej elastyczności i niedookreśloności, była instytucją bardzo niekorzystną dla sprzedawców.

Konsument, w razie wystąpienia niezgodności towaru konsumpcyjnego z umową, składając reklamację, miał prawo do:

  • żądania nieodpłatnej naprawy towaru lub
  • żądania nieodpłatnej wymiany towaru na nowy,

chyba że było to niemożliwe lub wymagało nadmiernych kosztów; wtedy mógł:

  • odstąpić od umowy, chyba że niezgodność była nieistotna, lub
  • żądać obniżenia ceny.

Uprawnienia te przysługiwały konsumentowi przez 2 miesiące, licząc od dnia zauważenia niezgodności, jeżeli powiadomił sprzedawcę o niezgodności. Do spełnienia obowiązku powiadomienia sprzedawcy wystarczyło wysłanie zawiadomienia przed upływem tego terminu (art. 9 ust. 1). W przypadku towaru żywnościowego, prawa te służyły konsumentowi, jeżeli powiadomił sprzedawcę o niezgodności w ciągu 3 dni, licząc od dnia otwarcia towaru paczkowanego lub sprzedaży bądź otrzymania towaru sprzedawanego luzem, odmierzanego w miejscu zakupu albo dostarczanego do miejsca zamieszkania konsumenta[5].

Ustawa przez nieodpłatność wymiany/naprawy rozumiała zwrot kosztów poniesionych przez kupującego, w szczególności kosztów demontażu, dostarczenia, robocizny, materiałów oraz ponownego zamontowania i uruchomienia.

Sprzedawca po otrzymaniu zawiadomienia o niezgodności towaru z umową miał 14 dni na ustosunkowanie się do niego. Brak odpowiedzi oznaczał akceptację żądania konsumenta. Postanowień, z wyjątkiem skrócenia okresu odpowiedzialności do roku w przypadku towarów używanych, ustawy nie można było zmienić, wyłączyć ani ograniczyć w drodze umowy, jeśli miałoby się to odbyć ze skutkiem na niekorzyść kupującego. Do chwili wejścia w życie ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. Prawo prywatne międzynarodowe to samo dotyczyło wyboru prawa obcego. Możliwe było natomiast zaostrzenie odpowiedzialności sprzedawcy, w tym per facta concludentia.

Instytucja niezgodności towaru konsumpcyjnego z umową była często krytykowana. Między innymi zarzucało się jej ogólnikowość i niezrozumiałość składających się na nią terminów, zerwanie z tradycyjnym, „kodeksowym”, pojęciem wady fizycznej i prawnej, lakoniczne uregulowanie kwestii gwarancji konsumenckiej czy umiejscowienie jej poza Kodeksem cywilnym. Z drugiej jednak strony wskazywało się również na to, że była ona instytucją nowoczesną, wyznaczającą kierunek zmian, jakie były niezbędne w dotychczasowym polskim prawie prywatnym[6].

Zgodnie z art. 1 ust. 4 konsument nie mógł wykonywać uprawnień z tytułu „kodeksowej” rękojmi.

Zgodnie z art. 10 sprzedawca odpowiadał za niezgodność towaru konsumpcyjnego z umową jedynie w przypadku jej stwierdzenia przed upływem 2 lat od wydania tego towaru konsumentowi; termin ten biegł na nowo w razie wymiany towaru. Jeżeli przedmiotem sprzedaży była rzecz używana, strony mogły ten termin skrócić, jednakże nie poniżej jednego roku. Roszczenia reklamacyjne przedawniały się natomiast z upływem roku od dnia zauważenia niezgodności. Bieg tego terminu nie mógł się zakończyć przed końcem okresu odpowiedzialności sprzedawcy za niezgodność.

Ustawa z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta (Dz.U. z 2020 r. poz. 287) uchyliła ustawę z dnia 27 lipca 2002 r. o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego. Obecnie stosowane są przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące rękojmi także w odniesieniu do konsumentów. Jednakże do umów zawartych przez konsumentów przed 25 grudnia 2014 r. stosuje się przepisy o niezgodności towaru konsumpcyjnego z umową. Nowelizacja przepisów kodeksowych wynikała z konieczności dostosowania ustawodawstwa polskiego do uregulowań prawa wspólnotowego.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. M. Koszowski, Oczekiwania konsumentów odnośnie do oferowanych im towarów oparte na zapewnieniach publicznych pochodzących od sprzedawcy, producenta, osoby, która się za producenta podaje, importera i dystrybutora towaru oraz ich przedstawicieli, Studia Iuridica Toruniensia, 1/2013, t. XII, s. 113–149.
  2. Maciej Koszowski, Domniemanie czy definicja zgodności towaru z umową, Ius Novum nr 2/2012, s. 86–96.
  3. M. Koszowski, Odpowiedzialność sprzedawcy za nieprawidłowość w zamontowaniu i uruchomieniu towaru konsumpcyjnego, Przegląd Legislacyjny nr 1/2013, s. 55–65.
  4. Zob. Maciej Koszowski, Szczególne przypadki niezgodności towaru z umową, Przegląd Sądowy 11/2011, s. 88 i nast.
  5. Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 30 stycznia 2003 r. w sprawie terminów zawiadomienia sprzedawcy o stwierdzeniu niezgodności towaru żywnościowego z umową (Dz.U. z 2003 r. nr 31, poz. 258) (uchylone).
  6. Zob. Maciej Koszowski, Ocena rozwiązań prawnych zawartych w ustawie o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej oraz zmianie Kodeksu cywilnego implementującej dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1999/44/WE, Przegląd Sądowy nr 6/2013, s. 9–28.

Linki zewnętrzneEdytuj