Oligarchia magnacka

Oligarchia magnacka – określenie zapoczątkowanego przez rokosz sandomierski (1607-1609) lub pierwsze liberum veto (1652) okresu w dziejach I Rzeczypospolitej, kiedy to w życiu politycznym dominację uzyskali przedstawiciele magnaterii[1].

Demokracja szlachecka przerodziła się w oligarchię magnacką pod wpływem przede wszystkim pauperyzacji szlachty średniej i bogacenia się magnaterii poprzez spadek cen zboża w XVI wieku, które ugodziły w niższą szlachtę, gdy Unia Lubelska z 1569 roku umożliwiła magnatom powiększanie swojej ziemi i tworzenie latyfundiów. Wtedy też zaczęły powstawać „państewka” magnackie na kresach, w których magnatów właściwie nie obowiązywała władza centralna. Wykształcenie się systemu patronatu który oznaczał, że patron (magnat) brał pod opiekę klienta (ubogiego szlachcica) i zapewniał mu godne życie za jego głos na sejmie lub sejmiku należy do innych istotnych przyczyn[2][3].

Podczas tego okresu znacznie wzrosła potęga magnaterii, ponieważ magnaci nie tylko dożywotnio sprawowali wysokie urzędy cywilne i duchowne, ale także mieli kontrolę nad sejmikami i sejmami poprzez swoich klientów. Byli nawet w stanie poprzez osoby, dla których byli patronami zerwać sejm przez zgłoszenie liberum veta. Z kolei zrywanie sejmów i brak kluczowych ustaw oznaczał zrzucenie obowiązków na barki sejmików, kontrolowanych przez magnaterię. Utrzymanie ówczesnego statusu quo było więc magnatom na rękę[4].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Oligarchia magnacka | Wirtualny Sztetl, sztetl.org.pl [dostęp 2022-05-31].
  2. http://www.tomaszewska.com.pl/oligarchia.pdf.
  3. oligarchia magnacka, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2021-12-10].
  4. Ustrój demokracji szlacheckiej – oligarchia magnacka, www.historia.azv.pl [dostęp 2022-05-31].