Pałac Goldsteinów

zabytkowy budynek w Katowicach

Pałac Goldsteinów (czasami nazywany „Pałacem Przemysłowców” lub „Willą Goldsteinów”) − neorenesansowa willa braci Abrahama i Josefa (Josepha) Goldsteinów[4], położona w zachodniej części śródmieścia Katowic, na rogu placu Wolności i ul. Jana Matejki[5].

Pałac Goldsteinów
Symbol zabytku nr rej. A/1315/83 z 3 grudnia 1983[1][2]
Ilustracja
Pałac Goldsteinów w Katowicach
Państwo

 Polska

Miejscowość

Katowice

Adres

plac Wolności 12a

Ukończenie budowy

1872[3]

Pierwszy właściciel

bracia Abraham i Józef Goldstein

Położenie na mapie Katowic
Mapa konturowa Katowic, u góry znajduje się punkt z opisem „pałac Goldsteinów”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „pałac Goldsteinów”
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa konturowa województwa śląskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „pałac Goldsteinów”
Ziemia50°15′32,80″N 19°00′49,09″E/50,259111 19,013636

Historia edytuj

Goldsteinowie przybyli z Królestwa Polskiego do Katowic, by założyć kolejny z sieci swych tartaków, które posiadali po obu stronach granicy prusko-rosyjskiej. Budowę pałacu ukończono w 1872 roku.

Bracia Goldsteinowie mieli tartaki w wielu miastach, w tym także w Katowicach, na tyłach pałacu. W 1892 miał miejsce pożar tartaku. W 1893, ze względu na duże straty poniesione w wyniku pożaru, Goldsteinowie przenieśli firmę do Wrocławia, a posiadłość sprzedali firmie „Kohlen Produzenten Georg von Giesches Erben”[6]. Przed II wojną światową mieściła się w nim „Izba Przemysłowo-Handlowa”, natomiast w latach 1952−1990 Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Radzieckiej oraz kino „Przyjaźń”. W piwnicach pałacu od roku powstania, czyli 1975 występował teatr awangardowy „12a” (nazwany od numeru budynku)[7] działający w ramach działalności klubu studenckiego „PULS”, w którym odbywał też się m.in. pierwszy festiwal Rawa Blues. Na przełomie wieków działał w Pałacu Big Bank oraz biura Śląskiego Domu Maklerskiego, mieściła się tu też restauracja „Kolumb”, a od 2010 ma tu swoją siedzibę urząd stanu cywilnego[8]. Właścicielem pałacu jest miasto[9].

Architektura edytuj

Pałac jest reprezentacyjną willą z lat siedemdziesiątych XIX wieku (między 1870 a 1875[10]). Ma dwie kondygnacje. Elewacje zewnętrzne są zdobione bogatą dekoracją sztukatorską i kamieniarską. W bocznej elewacji znajdują się rzeźby przedstawiające trzy postacie kobiece – alegorie przemysłu, nauki i sztuk pięknych. Postacie trzymają: młotek, lokomotywę, książkę, pochodnię, zwój i paletę malarską[11].

We wnętrzu jest natomiast reprezentacyjna klatka schodowa i hall z bogatą dekoracją malarską z dużą ilością złoceń. Sala posiedzeń posiada strop kasetonowy, wykładany bogato złoconym kurdybanem. O majętności właścicieli pałacu świadczą również marmury, z których zrobione zostały posadzki, oraz wykorzystanie piaskowca, wysokiej jakości drewna i liczne złocenia. Na każdej kondygnacji znajdowało się osiem lub dziewięć pokojów „pańskich”, kuchnia, spiżarnia, łazienka oraz dwa pokoje dla służby. Obecna sala posiedzeń na I piętrze jest prawdopodobnie dawną salą balową.

Architekt pałacu jest nieznany, lecz historycy podejrzewają, że pochodził z Berlina.

Zobacz też edytuj

Przypisy edytuj

  1. Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 30 września 2023 [dostęp 2011-08-15].
  2. Urząd Miasta Katowice: Lokalny Program rewitalizacji miasta Katowice na lata 2007-2013. www.bip.um.katowice.pl. [dostęp 2011-08-15]. (pol.).
  3. Michał Bulsa: Ulice i place Katowic. Katowice: Prasa i Książka, 2012, s. 228. ISBN 978-83-933-665-8-3. (pol.).
  4. Katarzyna Łakomy: Wille miejskie Katowic. Katowice: Muzeum Śląskie, 2011. ISBN 978-83-62593-06-4.
  5. Wojewódzki Program Opieki nad Zabytkami w województwie śląskim na lata 2010−2013. slaskie.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-11-13)]. (pol.) www.slaskie.pl [dostęp 2011-08-15]
  6. Joseph Chrust, „The Goldstein Villa on Plac Wolnosci”, w: www.jewishgen.org, dn. 2 maja 2007
  7. Andrzej Jabłoński: XXX URODZINY TEATRU 12A. Uniwersytet Śląski. [dostęp 2014-01-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-01-20)].
  8. Otwarcie Urzędu Stanu Cywilnego (pol.) www.katowice.eu [dostęp 2011-02-18]
  9. „Pałac Goldsteinów czeka na gospodarza”, w: serwisy.gazeta.pl/metroon, dn. 29 lipca 2005
  10. Michał Bulsa, Grzegorz Grzegorek, Beata Witaszczyk: Domy i gmachy Katowic. Katowice: Prasa i Książka, 2013, s. 21. ISBN 978-83-63780-00-5. (pol.).
  11. Jadwiga Lipońska-Sajdak, „Miasto pierwszego drapacza chmur”, w: miasta.gazeta.pl/katowice/, dn. 2 maja 2007

Bibliografia edytuj