Otwórz menu główne

Phalerae

okrągłe medaliony, noszone jako rodzaj nagrody lub ozdoby
Lauersforter Phalerae, Muzeum Burg Linn, Krefeld
Marcus Caelius przedstawiony na własnym nagrobku z pełnym kompletem phalerae

Phalerae (w łac. wyłącznie w l.mn., z gr. τὰ φάλαρα; tà phálara - metalowy guz, l.poj. phálaron) – okrągłe medaliony ze złota, srebra lub innego metalu noszone jako rodzaj nagrody lub ozdoby. Wedle Swetoniusza zwyczaj ten pierwotnie praktykowały inne narody, Rzymianie mieli przejąć go od Etrusków[1][2], u których prawo do ich noszenia na piersi przyznawano żołnierzom, którzy odznaczyli się w boju męstwem i odwagą[3]. U Rzymian podobnie phalerae wkrótce stały się rodzajem odznaczenia za męstwo przyznawanego konkretnym żołnierzom lub całym jednostkom[4].

Do naszych czasów zachowało się wiele przedstawień ikonograficznych starożytnych phalerae, jednak oryginalne ozdoby znajdowane są niezwykle rzadko[5]. Zazwyczaj medaliony przedstawiają podobizny bogów lub popiersia cesarza. Noszone były na piersi, ponad zbroją lub innym strojem, troczone do specjalnych pasów. Mogły być także troczone do końskiego rzędu jako ozdoba ogłowia[6].

Phalerae, zazwyczaj w ilości nieparzystej, noszono na piersi na specjalnych rzemiennych pasach lub szelkach. W późniejszym okresie noszono je także na szyi, także wśród innych ozdób, jak choćby metalowych dzwonków czy półksiężyców.

Na określenie osoby odznaczonej tymi ozdobami w łacinie używano określenia phaleratus.

Poza rzymskimi phalerae, znaleziska archeologiczne i ikonograficzne potwierdzają występowanie tego typu ozdób także w prehistorycznej Brytanii[7], wśród Ugrów[8], Sarmatów[9][6] a także wśród Persów za czasów dynastii sasanidzkiej[10].

ŹródłaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Swetoniusz ↓, Nero 30.3.
  2. Florus ↓, I 5.6.
  3. Silius Italicus 15, 255.
  4. Valerie Maxfield, Military decorations, Roman, „The Encyclopedia of Ancient History”, John Wiley & Sons, Inc., 2013, DOI10.1002/9781444338386.wbeah19120, ISBN 978-1-4443-3838-6 [dostęp 2016-05-11] (ang.).
  5. John Evans, XVIII.—On a Military Decoration relating to the Roman Conquest of Britain, „Archaeologia”, 02, 1886, s. 439–444, DOI10.1017/S0261340900006391 [dostęp 2016-05-11].
  6. a b S.I. Kaposhina, A Sarmatian Royal Burial at Novocherkassk, „Antiquity”, 148, 1963, s. 256–258, DOI10.1017/S0003598X00030155, ISSN 1745-1744 [dostęp 2016-05-11].
  7. Brendan O'Connor, Six Prehistoric Phalerae in the London Museum and a Discussion of other Phalerae from the British Isles, „The Antiquaries Journal”, 02, 1975, s. 215–226, DOI10.1017/S0003581500008222, ISSN 1758-5309 [dostęp 2016-05-11].
  8. Andrew Alföldi, An Ugrian Creation Myth on Early Hungarian Phalerae, „American Journal of Archaeology”, 3, 1969, s. 359–361, DOI10.2307/503517, JSTOR503517 [dostęp 2016-05-11].
  9. A typology of the sarmatian phalerae: III century BV-II century AD, „Acta archaeologica”, 70, ISSN 0065-101X [dostęp 2016-05-11].
  10. D.T. Potts", A Sasanian Lead Horse from Northeastern Arabia, „Iranica antiqua”, 28, 1993, s. 193 [dostęp 2016-05-11].

BibliografiaEdytuj

Źródła starożytne
Źródła współczesne

Zobacz teżEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj