Otwórz menu główne

Pięknotka

rodzaj roślin

Pięknotka (Callicarpa L.) – rodzaj roślin należących do rodziny jasnotowatych. Obejmuje ok. 140[3][4]–170[1][5] gatunków.

Pięknotka
Ilustracja
Pięknotka rozwidlona
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd jasnotowce
Rodzina jasnotowate
Rodzaj pięknotka
Nazwa systematyczna
Callicarpa Linnaeus
Sp. Pl. 111. 1 Mai 1753[2]
Typ nomenklatoryczny
C. americana L.[2]

Rośliny te występują w strefie tropikalnej i subtropikalnej[3], zwłaszcza w południowej i południowo-wschodniej Azji (w samych Chinach 48 gatunków)[4] oraz północnej Australii[6]. Mniej liczne gatunki rosną w tropikalnej Afryce i Ameryce Środkowej, a bardzo nieliczne w strefie klimatu umiarkowanego w Azji wschodniej (po Japonię na północy) i w Ameryce Północnej[4][6].

Różne gatunki z tego rodzaju uprawiane są jako ozdobne, w szczególności za efektowną z powodu wielkiej ilości fioletowych owoców uważana jest pięknotka Bodiniera w odmianie Giralda (var. giraldii)[6]. Ze względu na konieczność zapylenia krzyżowego dla zawiązania owoców zalecane jest sadzenie krzewów z tego rodzaju w grupach[7]. W strefie klimatu umiarkowanego przemarzają podczas surowszych zim, przy czym za gatunek najbardziej odporny na mrozy uchodzi zarazem najbardziej ozdobny, czyli pięknotka Bodiniera[7].

Niektóre gatunki (m.in. pięknotka amerykańska) są wykorzystywane jako rośliny lecznicze, inne do wyrobu trucizn na ryby[3].

MorfologiaEdytuj

 
Owoce pięknotki japońskiej odm. luxurians
 
Kwiaty Callicarpa mollis
Pokrój
Krzewy do 3 m wysokości i niewysokie drzewa[6], rzadziej liany[8]. Pędy okrągłe lub czterokanciaste[4] pokryte włoskami gwiazdkowatymi lub tarczkowatymi[7][4], rzadziej pojedynczymi lub haczykowatymi[4].
Liście
Ulistnienie naprzeciwległe (czasem liście wyrastają po trzy w okółku[4]). Liście opadające zimą lub zimozielone[7], wyraźnie ząbkowane lub piłkowane i zaostrzone, zwykle owłosione[6]. Osadzone na krótkich ogonkach[7].
Kwiaty
Drobne, wonne[6], zebrane w gęstych lub luźnych wierzchotkach wyrastających w kątach liści, wsparte lancetowatymi przysadkami. Kielich zrosłodziałkowy, dzwonkowaty, z 4 ząbkami na szczycie (nie powiększa się w czasie owocowania). Korona różowa lub jasnoniebieska[6]. U nasady zrośnięte płatki tworzą rurkę, czasem dzwonkowato rozszerzającą się ku gardzieli, zakończoną czterema łatkami niewiele wystającymi ponad kielich (korona promienista[8]). Cztery pręciki na cienkich nitkach, zwykle wystają rurki korony, z pylnikami jajowatymi lub podługowatymi, otwierającymi się podłużnymi pęknięciami lub okrągłymi porami[4]. Zalążnia złożona z dwóch komór, w każdej komorze z dwoma zalążkami. Szyjka słupka pojedyncza, dłuższa od pręcików, rozgałęziona palczasto w obrębie znamienia[4].
Owoce
Mięsiste, kuliste pestkowce, zawierające cztery pestki z pojedynczymi nasionami[8].

SystematykaEdytuj

 
Callicarpa shikokiana
 
Callicarpa tomentosa

Rodzaj umieszczany był w obrębie rodziny werbenowatych Verbenaceae[6], później jasnotowatych Lamiaceae jako takson o niejasnej pozycji taksonomicznej (incertae sedis)[8]. Na The Angiosperm Webpage klasyfikowany jest w obrębie jasnotowatych do monotypowej podrodziny Callicarpoideae Bo Li & Olmstead[1].

Wykaz gatunków[5][7]

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2019-11-16].
  2. a b Callicarpa Linnaeus. W: Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2019-11-16].
  3. a b c David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 148. ISBN 978-1-107-11502-6.
  4. a b c d e f g h i Callicarpa L.. W: Flora of China [on-line]. eFlora. Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA.. [dostęp 2019-11-16].
  5. a b Callicarpa. W: The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2019-11-16].
  6. a b c d e f g h Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 1. Trees and shrubs. London: Macmillan, 2002, s. 398. ISBN 0-333-73003-8.
  7. a b c d e f Włodzimierz Seneta: Drzewai krzewy liściaste. Tom II. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 9-12. ISBN 83-01-11074-0.
  8. a b c d K. Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. VII. Flowering Plants. Dicotyledons. Lamiales. Berlin, Heidelberg: Springer, 2004, s. 267-268. ISBN 978-3-642-62200-7.