Podwójny bezneutrinowy rozpad beta

Podwójny bezneutrinowy rozpad beta oznaczenie: (0ν2β) lub hipotetyczny proces jądrowy zaproponowany przez G. Racaha i niezależnie przez W. H. Furry’ego, zabroniony w modelu standardowym (MS), jednak przewidywanym przez wiele jego rozszerzeń np. w ramach minimalnego supersymetrycznego modelu standardowego (MSSM). Obserwowanie takiego rozpadu będzie świadczyć o tym, że neutrinacząstkami Majorany.

Diagram Feynmana podwójnego bezneutrinowego rozpadu beta
Diagram Feynmana podwójnego bezneutrinowego rozpadu beta

W 1937 roku Giulio Racah[1] i w 1938 niezależnie Wendell H. Furry[2] zaproponowali istnienie podwójnego rozpadu beta bez emisji neutrin. W procesie tym, dwa neutrony przemieniałyby się w dwa protony, z emisją dwóch elektronów, ale bez emisji żadnych neutrin. Proces ten mógłby jednak zachodzić wtedy gdyby neutrina miały inne własności niż w modelu standardowym, gdyż istnienie procesu, łamiącego zasadę zachowania liczby leptonowej jest przez ten model zakazane.

Dwa warunki muszą być spełnione aby mógł zajść:

W świetle najnowszych badań masa neutrin nie jest równa zeru, lecz rozpad 0ν2β nie może zajść, gdyż w MS neutrina są cząstkami Diraca, czyli neutrina i antyneutrina są rozróżnialne, oddziałują poprzez prądy lewoskrętne; wtedy neutrina są produkowane jako lewoskrętne, a antyneutrina jako prawoskrętne.

Antyneutrino wyprodukowane podczas rozpadu jednego z neutronów powinno zostać pochłonięte przez cząstkę bozon W wyemitowaną przez drugi z neutronów. Zakładamy, że emitowane antyneutrino jest prawoskrętne. (Jego pęd i spin skierowane są tak samo). Aby mogło być pochłonięte przez W z drugiego neutronu, musiałoby być lewoskrętne (czyli pęd i spin cząstki powinny mieć przeciwny zwrot). Gdyby neutrina były bezmasowe, tak jak zakłada MS, nie ma żadnej możliwości zmiany skrętności neutrina. Z tego wynika, że przy założeniach MS podwójny bezneutrinowy rozpad beta nie jest możliwy.

Spis treści

Warunek: masa neutrinEdytuj

Pozostajemy przy założeniu, że neutrino jest cząstką Diraca, oraz bierzemy pod uwagę tzw. prądy prawe, czyli neutrina będą prawoskrętne, a antyneutrina lewoskrętne.

 
 

Przy tych założeniach masa efektywna neutrina będzie równa zero. Czas życia jądra zależy odwrotnie proporcjonalnie od masy. Jeżeli masa efektywna neutrina jest równa zero, wtedy wyrażenie po prawej stronie jest równe zero. Jeżeli tak, to czas życia jądra zmierza do nieskończoności. Gamma we wzorze to prawdopodobieństwo, że cząstka może się rozpaść. Dla neutrin Diraca proces ten nie będzie możliwy, mimo iż w tym przypadku „pozbywamy” się problemu ze skrętnością emitowanego antyneutrina.

Warunek: natura MajoranyEdytuj

Zakładamy, że neutrina maja naturę Majorany, czyli neutrino i antyneutrino są nierozróżnialne (są tą samą cząstką). W tym przypadku nie musimy brać pod uwagę rodzaju prądów opisujących oddziaływania. Wystarczy, że neutrino ma masę i jest cząstką Majorany, aby proces podwójnego bezneutrinowego rozpadu beta miał miejsce. Choć neutrino będzie głównie emitowane jako lewoskrętne to istnieje też szansa, że czasami zostanie wyemitowane jako prawoskrętne, co w rezultacie spowoduje, że będzie mogło zostać pochłonięte przez drugi bozon W.

Proces podwójnego bezneutrinowego rozpadu beta jest jedynym realnym doświadczeniem, który może potwierdzić naturę Majorany neutrin. Potwierdzenie tego faktu byłoby dużym krokiem na drodze uogólniania Modelu Standardowego cząstek elementarnych.

EksperymentyEdytuj

Badania nad podwójnym bezneutrinowym rozpadem beta prowadzi m.in. Narodowe Laboratorium Gran Sasso we Włoszech. W 2001 roku zespół pracujący przy eksperymencie Heidelberg-Moskwa ogłosił, że dokonał obserwacji takiego rozpadu[3]. Wynik ten nie został potwierdzony przez inne grupy badaczy[4].

Nowszym eksperymentem poszukujący tego procesu, również prowadzonym w Gran Sasso, jest GERDA (ang. GERmanium Detector Array, „sieć detektorów germanowych”). Podobnie jak w doświadczeniu Heidelberg-Moskwa, obserwowane są podwójne rozpady beta jąder 76Ge. W 2013 roku przyniósł on silne ograniczenie na ten proces: w przeciągu dwóch lat obserwacji nie zarejestrowano rozpadu bezneutrinowego, co oznacza, że czas życia jąder germanu-76 ze względu na ten proces jest dłuższy niż 2,1×1025 lat. Układ pomiarowy składał się z kryształów germanu zanurzonych w czystym ciekłym argonie, otoczonym osłoną z miedzi, umieszczoną w dziesięciometrowej średnicy zbiorniku czystej wody, znajdującym się w kopalni pod 1400 m skał[5].

Zobacz teżEdytuj

LiteraturaEdytuj

  • Ettore Majorana, Theory of the Symmetry of Electrons and Positrons, Nuovo Cim. 14, 171 (1937).

PrzypisyEdytuj

  1. G. Racah, Nuovo Cim. 14, 322 (1937).
  2. W.H. Furry, Phys. Rev. 54, 56 (1938).
  3. H.V. Klapdor-Kleingrothaus, A. Dietz, H.L. Harney, I.V. Krivosheina. Evidence for Neutrinoless Double Beta Decay. „Modern Physics Letters A”. 16 (37), s. 2409–2420, 2001. DOI: 10.1142/S0217732301005825. 
  4. J.J. Gómez-Cadenas et al.. The search for neutrinoless double beta decay. „Rivista del Nuovo Cimento”. 35 (2), 2012-01-25. DOI: 10.1393/ncr/i2012-10074-9. 
  5. News about ghost particles (ang.). Phys.org, 2013-07-17. [dostęp 2013-07-18].