Posąg Coatlicue

aztecka rzeźba
Posąg Coatlicue

Posąg Coatlicueaztecka rzeźba przedstawiająca prawdopodobnie boginię Coatlicue, znajdująca się obecnie w zbiorach Narodowego Muzeum Antropologicznego w Meksyku[1]. Jest to największa zachowana rzeźba aztecka i jedna z najlepiej znanych na świecie (obok tzw. kamienia Słońca)[2][3]. Posąg wykonany jest z andezytu i mierzy 2,52 metra wysokości[3].

Posąg został odkopany 13 sierpnia 1790 roku na Zócalo, głównym placu Meksyku[4], obok Katedry Metropolitalnej[1]. 17 grudnia tego samego roku w pobliżu odkryto także zabytek znany jako Kamień Słońca, zaś rok później Kamień Tizoca[4]. Rzeźba najprawdopodobniej stanowiła pierwotnie część dekoracji tzw. Templo Mayor, głównej świątyni azteckiej stolicy Tenochtitlán[1]. Prawdopodobnie tworzyła jedną grupę rzeźbiarską z innymi posągami tych samych rozmiarów, w tym ze znalezionym w pobliżu niemal identycznym posągiem Yolotlicue, przedstawiającym tę samą postać, jednak ubraną w spódnicę z ludzkich serc[2]. W meksykańskich muzeach znajduje się także kilka fragmentów zniszczonych posągów, które wskazują na to, że być może oryginalnie rzeźb było trzy lub nawet pięć[2][3].

Datowana na okres między 1487 a 1520 rokiem[1] rzeźba przedstawia zdekapitowaną postać kobiecą. Odziana jest ona w spódnicę ze splecionych grzechotników, na szyi natomiast ma zawieszony naszyjnik z ludzkich serc i dłoni, zakończony czaszką[4][5]. Z szyi wyrastają jej dwa węże, tworzące w miejscu uciętej głowy swego rodzaju maskę[4][5].

Tożsamość przedstawionej postaciEdytuj

Tożsamość przedstawionej postaci nie jest jednoznacznie potwierdzona. W 1792 Antonio León y Gama zidentyfikował przedstawioną postać jako Teoyaomiqui, boginię wojowników i śmierci[2][3]. Od końca XIX wieku większość późniejszych autorów skłaniało się raczej do utożsamienia posągu z boginią Coatlicue, matką Huitzilopochtli, centralnej postaci w mitologii Azteków, swoistego patrona ich państwa. W czasach konkwisty posąg Huitzilopochtli dominował nad południową stroną Templo Mayor[2][3].

Identyfikacja posągu z Coatlicue opiera się w dużej mierze na micie genezyjskim Azteków zapisanym w Kodeksie Florentyńskim Bernardina de Sahagún. W ilustracji towarzyszącej opisowi narodzin Huitzilopochtli, który wyskoczył z łona swej matki by bronić jej przed Coyolxauhqui, Coatlicue ubrana jest w spódnicę z węży. Jednakże niektórzy autorzy wskazują, że rozczłonkowanie i dekapitacja przedstawionej na posągu postaci wskazywałyby raczej na Coyolxauhqui, a nie na jej przeciwniczkę. Inna wersja mitu podaje, że to matka Huitzilopochtli została pozbawiona głowy za niesubordynację wobec syna, przy czym jej imię brzmi Coyolxauhcihuatl[2].

Z tego względu Cecelia Klein uznaje Coatlicue i Coyolxauh za tę samą osobę. Autorka oferuje także alternatywną interpretację posągu: jej zdaniem przedstawia nie samą boginię, a personifikację jej przepaski biodrowej. Wedle Historia de los mexicanos por sus pinturas i Leyenda de los soles, dużo wcześniej niż wypadki towarzyszące narodzinom Huitzilopochtli, Coatlicue (znana pod różnymi imionami w różnych wersjach mitu) była jedną z pierwszych trzech lub pięciu kobiet na Ziemi, które poświęciły swoje życie, by mogło narodzić się Słońce. Po ich śmierci na Ziemi pozostały jedynie ich stroje, które wykorzystywano jako relikwie i personifikacje samych bóstw[2].

Z kolei Elizabeth Boone na podstawie opisów renowacji Templo Mayor za czasów ostatnich władców azteckich oraz porównań ikonograficznych twierdzi, że trzy lub więcej monumentalnych rzeźb, w tym „Coatlicue” oraz „Yolotlicue”, stanowiły grupę rzeźbiarską przedstawiającą Tzitzimime, niebiańskie istoty, które miały zstąpić z niebios i pożreć Ziemię, gdyby Słońce zgasło[3].

Jeszcze inni autorzy skłaniają się raczej ku identyfikacji posągu z boginią ziemi Cihuacoatl (Coatlicue była jednym z jej aspektów), jakimś aspektem boga Ziemi Tlaltecuhtli lub też z personifikacją samej Ziemi[3].


PrzypisyEdytuj

  1. a b c d Fred S. Kleiner: Gardner’s Art through the Ages: Non-Western Perspectives. Wyd. 13. Boston: Wadsworth, 2010, s. 177. ISBN 978-0-495-57367-8.
  2. a b c d e f g Cecelia F. Klein, A New Interpretation of the Aztec Statue Called Coatlicue, “Snakes-Her-Skirt” [pdf], „Ethnohistory”, 55 (2), 2008, s. 229–250, DOI10.1215/00141801-2007-062, ISSN 0014-1801 [dostęp 2017-05-08] (ang.).
  3. a b c d e f g Elizabeth H. Boone, The “Coatlicues” at the Templo Mayor [pdf], „Ancient Mesoamerica”, 10 (2), 1 lipca 1999, s. 189–206, ISSN 1469-1787 [dostęp 2017-05-08].
  4. a b c d The Oxford Handbook of the Aztecs. edited by Deborah L. Nichols and Enrique Rodríguez-Alegría. Oxford: Oxford University Press, 2017, s. 21. ISBN 978-0-19-934196-2.
  5. a b Justyna Olko: Meksyk przed konkwistą. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2010, s. 232. ISBN 978-83-06-03237-6.