Shaban Hadëri

Shaban Halil Hadëri (ur. 28 marca 1928 we wsi Papavli k. Delviny, zm. 14 stycznia 2010 w Tiranie[1]) – albański rzeźbiarz.

Shaban Hadëri
Ilustracja
Pomnik Matki Albanii, stojący na przedmieściach Tirany
Data i miejsce urodzenia

28 marca 1928
Papavli k. Delviny, Królestwo Albanii

Data i miejsce śmierci

14 stycznia 2010
Tirana

Zawód, zajęcie

rzeźbiarz

Nieistniejący już pomnik Heronjtë e vigut w Szkodrze

ŻyciorysEdytuj

W 1944 walczył wraz z ojcem w albańskim ruchu oporu (XIV Brygada Uderzeniowa)[1]. W 1947 rozpoczął naukę w liceum artystycznym Jordan Misja w Tiranie, pod kierunkiem Odhise Paskaliego[1]. Po ukończeniu szkoły w 1950 przez dwa lata pracował w Galerii Sztuki w Tiranie[1]. W latach 1952-1958 studiował w Akademii Sztuk Pięknych im. Ilji Riepina w Leningradzie, pod kierunkiem znanego rosyjskiego rzeźbiarza W. Liszewa[1]. Jego praca dyplomowa - wykonana w drewnie rzeźba Towarzysze reprezentowała Albanię na wystawie rzeźby krajów socjalistycznych, która odbyła się w Moskwie.

W 1958 powrócił do Albanii i podjął pracę nauczyciela w liceum artystycznym Jordan Misja w Tiranie. Dwa lata później, razem z grupą rzeźbiarzy (Guri Madhi, Vilson Kilica i Kristina Koljaka) utworzył pierwszą klasę rzeźby w stołecznym Instytucie Sztuk Pięknych[1]. W latach 1958-1988 wykonał kilkadziesiąt portretów, popiersi, a także rzeźb o tematyce patriotycznej, wszystkie w stylistyce socrealistycznej. Prace te wystawiano wielokrotnie na ekspozycjach, prezentujących współczesną sztukę albańską. Do najbardziej znanych dzieł Haderiego można zaliczyć monument upamiętniający pięciu komunistycznych partyzantów (alb. Heronjtë e vigut), wykonany w 1967, który do niedawna stał w centrum Szkodry. W Szkodrze stanęło także największe spośród dzieł Hadëriego - 6-metrowy pomnik Isy Boletiniego. We współpracy z Kristaqem Ramą i Mumtazem Dhramim wyrzeźbił pomnik poświęcony 60 rocznicy albańskiej Deklaracji Niepodległości (Monumenti i Pavarësisë) stojący we Wlorze, a także pomnik Matka Albania (Nëna Shqipëri). We współpracy z Hektorem Dule wykonał serię płaskorzeźb, zdobiących ściany Kancelarii Premiera.

W 1988 wspólnie z Sali Shijaku ukończył pomnik Envera Hodży, który stanął w 1988 na Placu Skanderbega w Tiranie[1]. Obalenie tego pomnika przez tłum w 1991 stało się symbolicznym końcem komunizmu w Albanii. Pomnik Hodży był ostatnim dziełem Hadëriego. Wylew, którego doznał spowodował częściowy paraliż i uniemożliwił kontynuację działalności twórczej.

Przez władze Albanii został uhonorowany tytułem Zasłużonego rzeźbiarza (alb. Skulptor i merituar). W Narodowej Galerii Sztuki w Tiranie znajduje się 27 rzeźb, wykonanych przez Hadëriego.

DziełaEdytuj

  • 1964: Luftëtari i lirisë 1912
  • 1964: Sportisti
  • 1966: Portret vajze
  • 1967: Busti i Skënderbeut
  • 1967: Heronjtë e vigut
  • 1967: Pas betejës
  • 1972: Monumenti i Pavarësisë
  • 1978: Isa Boletini
  • 1982: Kapedani i Delvinës
  • 1985: Portret malësoreje
  • 1988: Enver Hoxha

PrzypisyEdytuj

BibliografiaEdytuj