Otwórz menu główne

Socjaldemokratyczna Partia Wolnego Miasta Gdańska

Socjaldemokratyczna Partia Wolnego Miasta Gdańska (niem. SP – Sozialdemokratische Partei der Freien Stadt Danzig) – partia polityczna działającą w Wolnym Mieście Gdańsku w latach 1919-1936.

Socjaldemokratyczna Partia Wolnego Miasta Gdańska
Sozialdemokratische Partei der Freien Stadt Danzig
Lider Julius Gehl (1919-1920), Arthur Brill (1921-1936)
Data założenia 1919
Data rozwiązania 1936
Ideologia polityczna socjaldemokracja
Liczba członków 5418 (1928)
Członkostwo
międzynarodowe
Socjalistyczna Międzynarodówka Robotnicza
Młodzieżówka Arbeiterjugendbund

HistoriaEdytuj

W 1919, gdański oddział Socjaldemokratycznej Partii Niemiec odłączył się od swojej macierzystej organizacji i powołał własną partię. Nowa partia utrzymywała jednak bardzo bliskie kontakty z SPD i miała program polityczny zbliżony do programu niemieckiej socjaldemokracji. SP współrządziła Gdańskiem w koalicji z partiami centrowymi od sierpnia 1925 do października 1926 i ponownie od stycznia 1928 do sierpnia 1930. W 1930 po przejęciu władzy przez narodowych socjalistów (nazistów), socjaldemokraci przeszli do opozycji. W celu obrony przed atakami rosnących w siłę nazistów, powołali paramilitarną bojówkę Arbeiter-Schutzbund, liczącą 4,5 tys. członków[1]. W październiku 1936 roku 120 polityków SP zostało aresztowanych i ostatecznie 14 października partię zdelegalizowano[1].

Organizacja i liderzyEdytuj

Gdańska partia socjaldemokratyczna czerpała wzorce organizacyjne od SPD. Najwyższym organem partii był Kongres (Parteitag), który był zwoływany co roku w kwietniu. Kongres wybierał Prezydium Partii oraz Komisję Rewizyjną. W 1928 partia liczyła 5418 członków, w tym 950 kobiet[1].

W latach 1919-1920 przewodniczącym był Julius Gehl, a od 1921 do rozwiązania partii w 1936 Arthur Brill. Funkcję sekretarza pełnił Johannes Mau[1]. Partia była aktywna w gdańskim ruchu związkowym, który formalnie był niezależny, lecz praktycznie w pełni kontrolowany przez socjaldemokratów. Organizacją młodzieżową była Arbeiterjugendbund, licząca 450 członków[1].

PrasaEdytuj

Organem prasowym SP był ukazujący się w latach 1920-1936 dziennik Danziger Volksstimme.

Przynależność międzynarodowaEdytuj

Partia była członkiem Socjalistycznej Międzynarodówki Robotniczej. Arthur Brill był w latach 1929-1936 członkiem jej Komitetu Wykonawczego[1]. Od 1931 do 1934 miejsce w Komitecie dzielił z Johannem Kowollem z Niemieckiej Socjalistycznej Partii Pracy w Polsce.

Wybory do VolkstaguEdytuj

Osobny artykuł: Volkstag.
Rok Liczba głosów % mandaty % mandatów
1920 24409 15,93% 19 15,83%
1923 39755 24,12% 30 25,00%
1927 61779 33,79% 42 35,00%
1930 49965 25,25% 19 26,39%
1933 37882 17,69% 13 18,06%
1935 37729 16,05% 12 16,67%

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f Werner Kowalski - Geschichte der sozialistischen arbeiter-internationale: 1923-1940, Berlin, 1985, s. 291-292.

BibliografiaEdytuj

  • Marek Andrzejewski Socjaldemokratyczna Partia Wolnego Miasta Gdańska: 1920-1936. Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1980.