Wojskowe sądy rejonowe (PRL): Różnice pomiędzy wersjami

m
drobne redakcyjne, int., lit.
m (drobne redakcyjne, int., lit.)
[[File:POL Warsaw WSR Koszykowa2.jpg|thumb|250px|Budynek WSR w Warszawie, gdzie zostało skazanych najwięcej osób w Polsce]]
'''Wojskowe Sądy Rejonowe (WSR)''' - sądy utworzone na podstawie Dekretu [[Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego|PKWN]] z [[23 września]] [[1944]] r. oraz rozkazu organizacyjnego nr 023/org Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego i Ministra Obrony Narodowej [[Marszałek (stopień wojskowy)|marsz.]] [[Michał Rola-Żymierski|Michała Żymierskiego]] z 20 stycznia 1946 r. (podpisali go też zastępca naczelnego dowódcy gen. [[Marian Spychalski]] oraz szef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego gen. [[Władysław Korczyc]]).
 
Powołano 14 rejonowych prokuratur i sądów wojskowych w: [[Białystok|Białymstoku]], [[Bydgoszcz|Bydgoszczy]], [[Gdańsk|Gdańsku]], [[Katowice|Katowicach]], [[Kielce|Kielcach]] (początkowo z siedzibą w [[Radom|Radomiu]]), [[Kraków|Krakowie]], [[Koszalin|Koszalinie]] (z siedzibą w [[Szczecin|Szczecinie]]; przekształcony w maju 1946 r. w WSR w Szczecinie, w Koszalinie utworzono zaś wydział zamiejscowy tego sądu), [[Lublin|Lublinie]], [[Łódź|Łodzi]], [[Olsztyn|Olsztynie]], [[Poznań|Poznaniu]], [[Rzeszów|Rzeszowie]], [[Warszawa|Warszawie]] i [[Wrocław|Wrocławiu]]. W 1950 r., ze względu na zmiany w administracyjnym podzielepodziale kraju utworzono trzy dodatkowe WSR: w [[Opole|Opolu]], [[Zielona Góra|Zielonej Górze]] i ponownie Koszalinie.
 
Część historyków prawa uważa, że Wojskowe Sądy Rejonowe powołane zostały de facto w sposób bezprawny, gdyż dekret „Prawo o ustroju sądów wojskowych” z [[29 września]] [[1936]] r., na które powołano się tworząc WSR, przewidywał co prawda istnienie organów sądowniczych o takiej nazwie, lecz miały one zupełnie inny charakter i inne kompetencje.
 
===Pierwsi szefowie Wojskowych Sądów Rejonowych===
[[File:WSR szczecin.JPG|250px|thumb|right|W tym budynku znajdował się WSR w Szczecinie]]
* WSR w Białymstoku - kpt. Włodzimierz Ostapowicz
* WSR w Bydgoszczy - kpt. Stanisław Stasica
* WSR w Gdańsku - płk Piotr Parzeniecki
* WSR w Katowicach - mjr Stanisław Baraniuk
* WSR w Kielcach - mjr Michał Kowalski
* WSR w Krakowie - mjr Zbigniew Zawistowski
* WSR w Lublinie - mjr Wacław Trzepiński
* WSR w Łodzi - kpt. Mikołaj Nippe
* WSR w Olsztynie - mjr Jan Krzechowiec
* WSR w Poznaniu - mjr [[Władysław Garnowski]]
* WSR w Rzeszowie - mjr Stanisław Mercik
* [[Wojskowy Sąd Rejonowy w Szczecinie|WSR w Szczecinie]] - mjr Filip Feld
* WSR w Warszawie - ppłk Beniamin Karpiński
* WSR we Wrocławiu - mjr Bronisław Ochnio
 
Z dniem 5 sierpnia 1954 zostały rozwiązane sądy w Kielcach, Koszalinie i Rzeszowie, natomiast reszta z dniem 31 sierpnia 1955.
== Skazani ==
[[File:POL Warsaw WSR Koszykowa1.jpg|thumb|250px|Tablica pamiątkowa na budynku WSR w Warszawie, ul. Koszykowa 82]]
WSR upoważnione zostały do rozpatrywania spraw karnych nie tylko przeciwko żołnierzom i funkcjonariuszom [[Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego|Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego]], [[Wojska Ochrony Pogranicza|Wojsk Ochrony Pogranicza]] (od [[1949]]) i funkcjonariuszom [[UrządMinisterstwo Bezpieczeństwa Publicznego|Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego]] czy [[Milicja Obywatelska|Milicji Obywatelskiej]], ale także osobom cywilnym oskarżonym o tzw. "zbrodnie stanu". Najczęściej byli to prawdziwi lub wyimaginowani przeciwnicy systemu komunistycznego, żołnierze różnych formacji polskiego podziemia niepodległościowego i partyzanci [[Ukraińska Powstańcza Armia|Ukraińskiej Powstańczej Armii]].
WSR uważane są z jeden z najbardziej represyjnych organów sądowniczych w stalinowskiej Polsce. Oskarżonym wymierzano niejednokrotnie na kary wieloletniego więzienia lub karę śmierci. Z dotychczasowych badań wynika, że WSR wydały ok. 3500 wyroków śmierci (ponad 1300 wykonano). Większość z nich zapadła z powodów politycznych.
===Skazani na karę śmierci ===
 
Od kilku lat [[Instytut Pamięci Narodowej]] publikuje wykazy osób skazanych przez WSR na karę śmierci z powodów politycznych:
* T. Bereza, P. Chmielowiec, Skazani na karę śmierci przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Rzeszowie w latach 1946–1954, Rzeszów 2004.
* T. Kurpierz, Skazani na karę śmierci przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Katowicach 1946–1955, Katowice 2004.
* F. Musiał, Skazani na karę śmierci przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Krakowie 1946-1955, Kraków 2005.
* K. Szwagrzyk, Prawnicy czasu bezprawia. Sędziowie i prokuratorzy wojskowi w Polsce 1944-1956, Kraków–Wrocław 2005.
* M. Zaborski, Ustrój sądów wojskowych w Polsce w latach 1944–1955, Lublin 2005.
*{{Cytuj książkę | nazwisko= Ptaszyński | imię=Radosław | autor link= | inni= | tytuł= Sędziowie Wojskowego Sądu Rejonowego w Szczecinie i ich wyroki | data=2008 | wydawca=: Instytut Pamięci Narodowej. Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu | miejsce=Szczecin | isbn=978-83-61336-20-4 | strony=}}
[[Kategoria:Polska Rzeczpospolita Ludowa]]
[[Kategoria:Sądy rejonowe w Polsce]]