Otwórz menu główne

Zmiany

m
drobne redakcyjne
 
== Życie ==
Pochodził z [[Heraklea (Lukania)|Heraklei]] w [[Lukania|Lukanii]] (południowa [[Italia (kraina historyczna)|Italia]]). Jego prawdziwe imię brzmiało Zeuksippos. Był uczniem [[Demofilos z Himery|Demofilosa z Himery]] lub [[Neseus z Tazos|Neseusa z Tazos]], a być może terminował u obu. Pracował głównie w [[Ateny|Atenach]], [[Efez]]ie i [[Pella (starożytna Macedonia)|Pelli]] (na dworze [[starożytna Macedonia|macedońskiego]] króla [[Archelaos I Macedoński|Archelaosa]]). Zyskał tak wielką sławę i ogromny majątek, tak że spacerował po [[Olimpia (miasto)|Olimpii]] w płaszczu ze swoim imieniem wyszytym [[złoto|złotymi]] literami, a pod koniec kariery nie sprzedawał swoich dzieł, lecz je ofiarowywał, uważając, że nie ma na nie ceny. Był rywalem [[Parrasjos]]a. Sławny stał się ich „pojedynek”, w którym Zeuksis musiał uznać wyższość przeciwnika. [[Sokrates]], pomimo że znany był ze swojej [[pycha|pychy]], nazwał Zeuksisa ''[[Kalokagatia|kalos kagathos]]''.
 
Według przekazów umarł ze śmiechu podczas malowania obrazu przedstawiającego [[Afrodyta|Afrodytę]]. Staruszka, która zamówiła u niego dzieło, zażądała bowiem od malarza, żeby posłużył się nią jako modelką przy tworzeniu wizerunku pięknej bogini. Artyście pomysł ów wydał się tak absurdalny, że dostał ataku śmiechu, który doprowadził do jego śmierci.
 
== Działalność artystyczna ==
Zeuksis był czołowym przedstawicielem iluzjonizmu malarskiego, nowego kierunku ostro krytykowanego przez [[Platon]]a za tworzenie złudnej iluzji rzeczywistości, szkodliwej społecznie. Zeuksis, rozwijając osiągnięcia [[Appolodoros z Aten (malarz)|Apollodorosa z Aten]], po mistrzowsku operował [[światłocień|światłocieniem]], a kształty modelował nie tyle linią co kolorem o różnym natężeniu. W tonacji kolorystycznej używał czasami efektu monochromatycznego w brązach i szarościach, co dawało wrażenie prostoty i celowej archaizacji. Opracował też własny [[kanon]] proporcji, podobno o "zbyt„zbyt dużych głowach i wiązaniach kości"kości”. Jako pierwszy stworzył ideał piękna kobiecego ciała w słynnym obrazie [[Helena Trojańska|Heleny]] (wykonanym na podstawie 5 modelek wyłonionych w konkursie) dla [[Herajon]]u w [[Kroton]]ie. Namalował również pierwszą scenę rodzajową (''Rodzina Centaurów'' dla Aten; oryginał zrabowany przez [[Sulla|Sullę]] w [[86 p.n.e.]] zatonął podczas transportu). Zeuksis humanizował naturę [[mitologia|mitologicznych]] [[hybryda|hybryd]], przydając im ludzkie cechy psychofizyczne (np. sławny Pan o ludzkich nogach w Pelli, Tryton i Boreasz w Atenach, ''Związany Marsjasz''). Wczesne obrazy artysty cechował [[etos]] (np. Penelopa), późniejsze niekiedy – [[patos (estetyka)|patos]] i zestawianie [[kontrast]]ów (m.in. ''Herakles jako dziecko duszący węże w obecności Alkmeny i Amfitriona'' dla świątyni [[Zeus]]a w [[Agrygent|Agrigentum]]). Niezwykły iluzjonizm jego dzieł podkreśla anegdota o obrazie ''Chłopiec z winogronami'' (namalowanym na konkurs z Parrasjosem), które miały wabić ptaki. Repliki jego dzieł można zobaczyć w malowidłach [[Pompeje|pompejańskich]] i [[Herkulanum|herkulańskich]].
 
== Bibliografia ==
* Piszczek Z. (red.), ''Mała encyklopedia kultury antycznej'', PWN, Warszawa 1983, s. 183,802, ISBN 83-01-03529-3.
* Praca zbiorowa, ''Encyklopedia sztuki starożytnej'', WaiFpraca zbiorowa, WAiF i Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1998, s. 615, ISBN 83-01-12466-0 (PWN), ISBN 83-221-0684-X (WaiFWAiF)
* Rachet G., ''Słownik cywilizacji greckiej'', Wydawnictwo „Książnica”, Katowice 2006, s. 416, ISBN 83-7132-919-9.
 
[[Kategoria:Malarze starożytnej Grecji]]