Otwórz menu główne

Zmiany

Dodane 114 bajtów, 3 lata temu
m
{{Komunizm}}
 
'''Stalinizm''' – ukształtowany w latach 30. [[XX wiek|XX wieku]]u w [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich]] pod [[dyktatura|dyktatorskimi rządami]] [[Józef Stalin|Józefa Stalina]] system poglądów [[ideologia|ideologicznych]] i sposób kierowania [[partia komunistyczna|partią]] i państwem [[komunizm|komunistycznym]] oraz jego gospodarką. Sprowadzał się do [[Monopartia|rządów jednej partii]] za pomocą [[przymusPrzymus państwowy|przymusu]]u ([[terror]]u) i [[propaganda|propagandy]] oraz centralnie sterowanej [[gospodarka planowa|gospodarki planowej]].
 
Przyjął formę [[totalitaryzm|totalitarnego]] ustroju społeczno-gospodarczego i politycznego – [[woluntaryzm|woluntarystycznej]] [[autarkiaAutarkia (ekonomia)|autarkii]] gospodarczej, połączonej z represywnym systemem [[pracaRoboty przymusowaprzymusowe|pracy przymusowej]], kampanijnymi formami mobilizacji mas. Stalinizm odznaczał się stałym rozszerzaniem kręgów prawdziwych i urojonych fizycznie eliminowanych ''[[Wróg ludu|wrogów ludu]]'', brakiem konstytucyjnego pojęcia [[prawa człowieka|praw człowieka]], powtarzalnością [[czystka|czystek kadrowych]] wśród przywódców partyjnych i państwowych. Reprezentował skrajny [[centralizm]] [[biurokracja|biurokratyczny]]. W stalinizmie istniał nakazowy system kierowania gospodarką<ref>Mieczysław Smoleń, Stalinizm, w Encyklopedia Białych Plam, t. XVI, Radom 2005, s. 282.</ref>.
 
Po [[II wojna światowa|II wojnie światowej]] narzucony innym państwom i partiom komunistycznym. Z pewnymi przeobrażeniami przetrwał w ZSRR do [[1990]] roku<ref>Mieczysław Smoleń, Stalinizm, w Encyklopedia Białych Plam, t. XVI, Radom 2005, s. 282.</ref>.
 
Podstawowymi cechami stalinizmu były:
* nieograniczona władza Stalina prowadząca w późniejszym okresie do tzw. [[Kult jednostki|kultu jednostki]].
* kontrola wszelkich dziedzin życia przez [[Nomenklatura (polityka)|nomenklaturę]] partyjną.
* aparat terroru ukierunkowany na zwalczanie realnych i domniemanych przeciwników władzy sowieckiej oraz zastraszenie społeczeństwa.
* zakrojona na szeroką skalę militaryzacja kraju.
* [[Gospodarka planowa|ekonomia]] oparta na ścisłym, centralnym planowaniu inwestycji i centralnej dystrybucji dóbr.
* [[kolektywizacja]] rolnictwa i położenie nacisku na [[przemysł ciężki]] i produkcję zbrojeniową.
* wspieranie ruchów komunistycznych w innych krajach.
* polityka imperialna zmierzająca do podporządkowywania innych państw władzy ZSRR.
 
Zazwyczaj przyjmuje się, że pełna wersja stalinizmu trwała od roku 1929 (pozbycie się z kierownictwa [[Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego|WKP(b)]] głównych oponentów Stalina) do roku [[1953]] (śmierć Stalina). Po 1953 system ten zaczął powoli ewoluować do [[Socjalizm nomenklaturowy|socjalizmu nomenklaturowego]], w którym pod koniec istnienia ZSRR władzę sprawowała kilkusettysięczna grupa najważniejszych działaczy partii i podporządkowane tej grupie aparat biurokratyczny i aparat przymusu i kontroli. Stalinizm do roku 1945 funkcjonował wyłącznie w Związku Radzieckim. Po [[II wojna światowa|II wojnie światowej]] został jednak eksportowany do państw, które w wyniku tej wojny dostały się pod kontrolę ZSRR. W [[Chiny|Chinach]], przekształcił się szybko w [[maoizm]].
 
== Bilans stalinizmu ==
* Terror, którego ofiary w latach 1929–1953 szacuje się na kilkadziesiąt milionów osób (według rosyjskiego historyka [[Roj Miedwiediew|Roja Miedwiediewa]] 40 milionów ofiar)<ref>J. Arch Getty, Roberta T. Manning (eds): [http://books.google.pl/books?id=NWYvGYcxCjYC&pg=PA13&dq=both+nove+and+wheatroft&hl=pl&sa=X&ei=pH-eUPP2B4nTtAbqjoG4Ag&ved=0CDYQ6AEwAA#v=onepage&q=both%20nove%20and%20wheatroft&f=false ''Stalinist Terror: New Perspectives''], Cambridge University Press, 1993, s. 13</ref> w ZSRR i [[Blok wschodni|krajach satelickich]].
* Zniszczenie dziedzictwa kulturowego kilkunastu narodów w wyniku masowych przesiedleń i [[Rusyfikacja|rusyfikacji]].
* Śmierć ok. 10 mln żołnierzy radzieckich podczas II wojny światowej. Tak duże straty były spowodowane w dużej części niekompetencją kadry dowódczej, co było związane z wielkimi czystkami w [[Armia Czerwona|Armii Czerwonej]] przed wojną oraz rozkazami Stalina ([[Rozkaz nr 227|„ani kroku w tył”]], [[Rozkaz rr 270]] itp.).
* Całkowite zablokowanie wymiany wolnej myśli i związana z tym atrofia kultury i twórczych badań naukowych.
* Zniszczenie środowiska naturalnego na ogromnych obszarach spowodowane przez gwałtowny rozwój przemysłu i armii ZSRR.
 
== Zbrodnie stalinowskie ==
* [[Kuropaty]]
* [[Wielki terror (ZSRR)|Wielki terror]]
* [[Wielki Głód na Ukrainie]]
* [[Gułag]]
* [[Zbrodnia katyńska]]
* [[Operacja polska NKWD (1937–1938)|Operacja polska NKWD]]
* [[Represje ZSRR wobec Polaków i obywateli polskich 1939-1946]]
 
== Zobacz też ==
{{Wikicytaty|Stalinizm}}
* [[NKWD]]
* [[partia komunistyczna]]
* [[Proces pokazowy]]
* [[angsoc|angielski socjalizm]]
* [[:Kategoria:Polskie ofiary represji stalinowskich|polskie ofiary represji stalinowskich]]
 
== Bibliografia ==
* [[Czarna księga komunizmu]]
* [http://stalin.tv/pracamgr/pracamagisterska.html "Doktryna i polityka wewnętrzna Józefa Wissarionowicza Stalina (1924 - 1953)"] {{lang|pl}} - rozprawa magisterska w formacie [[Portable Document Format|PDF]]
{{Przypisy}}
{{Zimna wojna}}
 
[[Kategoria:Stalinizm| ]]