Tramwaje w Brnie: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 16 bajtów ,  3 lata temu
poprawione błędne tłumaczenia do j. polskiego, literówki, drobne zmiany, aktualizacja liczby pojazdów
(poprawione błędne tłumaczenia do j. polskiego, literówki, drobne zmiany, aktualizacja liczby pojazdów)
|commons = Category:Trams in Brno
}}
'''Tramwaje w Brnie''' – system [[tramwaj]]owy funkcjonujący w drugim co do wielkości czeskim mieście, [[Brno|Brnie]]. System obsługiwany jest przez ''[[Dopravní podnik města Brna]]'' (DPmBDPMB, pol. ''Przedsiębiorstwo Transportowe miastaMiasta Brna''). Tramwaje są jednym z trzech, obok [[autobus]]ów i [[trolejbus]]ów, rodzajów komunikacji miejskiej w Brnie.
 
DPmBDPMB obsługuje przewozy tramwajowe na 70,4 km torowisk, po których kursuje trzynaściejedenaście linii (tylko dzienne) oznaczonych numerami od 1 do 6 i od 8 do 12. Linie obsługiwane są przez 330292 wozówwozy tramwajowychtramwajowe, w tym 143131 niskopodłogowe. Brneńska sieć tramwajowa jest pod względem długości torowisk druga w Czechach (po [[Tramwaje w Pradze|praskiej]]), a pod względem liczby i długości linii – trzecia (po praskiej i [[Tramwaje w Ostrawie|ostrawskiej]]).
 
W brneńskiej gwarze, [[hantec]]u, tramwaje określane są słowem ''šalina'' (od niemieckiego: ''(elektri)sche linie'').
=== Tramwaje konne ===
[[Plik:Tram horse tram Brno.jpg|thumb|Oryginalny brneński [[tramwaj konny]]]]
17 sierpnia 1869 Brno stało się trzecim miastem [[Austro-Węgry|Austro-Węgier]] i pierwszym na ziemiach czeskich, w którym uruchomiono [[tramwaj konny|tramwaje konne]]. Pierwsza linia wiodła z pl. Morawskiego (''Moravské nám.'') do budynku Semilassa (przy skrzyżowaniu ul. Palackiego i Kosmasa) w wówczas odrębnym mieście KraloweKrálovo Pole (dzielnica Brna od 1919). Operatorem sieci była spółka ''Brünner Tramway Gesellschaft für Personen und Frachtenverkehr'' (pol. ''Brneńska Spółka Tramwajowa dla Transportu Osobowego i Towarowego''). Początkowo spółka dysponowała sześcioma wozami, potem zakupiono kolejne pięćdziesiąt trzy osobowe i dziesięć towarowych.
 
Sieć tramwajowa była rozbudowywana. Utworzono linie przez ul. J. Husa (''Husova'') do pl. T. Šilingra (''Šilingrovo nám.''), z pl. Morawskiego (''Moravské nám.'') przez [[Brno hlavní nádraží|dworzec główny]] i pl. G. Mendla (''Mendlovo nám.'') do PisarekPisárek, na ul. Cejl, a także linię towarową z dworca głównego na dworzec dolny (Brno dolní nádraží). W 1870 łączna długość linii wynosiła 14,15 km. Zajezdnie powstały w Kralowymdzielnicy PoluKrálovo Pole, PisarkachPisárkach oraz na ul. Mareša (''Marešova'') w centrum miasta.
 
Nowy środek transportu został entuzjastycznie przywitany przez mieszkańców miasta, jednak po kilku latach liczba pasażerów tramwajów zaczęła się zmniejszać i jesienią 1874 z powodu nierentowności zlikwidowano je.
 
Po likwidacji brneńskich tramwajów, zainteresowanie prowadzeniem działalności w stolicy [[Morawy|Moraw]] wykazywał dyrektor praskiej spółki tramwajowej, Bernhard Kollmann. Doszedł on do porozumienia z radnymi i pod szyldem ''Brünner Tramway-Unternehmung'' (pol. ''Brneńskie Przedsiębiorstwo Tramwajowe'') 4 czerwca 1876 ponownie rozpoczął eksploatację tramwajów konnych (z własnym taborem): najpierw z dworca głównego do PisarekPisárek, a następnie także do Semilassa w Kralowymdzielnicy PoluKrálovo Pole (po trasie identycznej, jak przed 1876 r.). Tramwaje jeździły tylko w okresie letnim, dzięki czemu możliwa była obsługa linii trzynastoma otwartymi („letnimi”) wozami.
 
Podobnie jak przed kilku laty, historia [[tramwaj konny|tramwajów konnych]] zakończyła się bardzo szybko – po czterech latach, 3 października 1880, zlikwidowano je z powodu nierentowności.
Do koncepcji tramwajów parowych powrócono w 1881 r., kiedy miasto zaczęło szukać nowego operatora sieci tramwajowej, którą zamierzano ponownie uruchomić. Do najważniejszych kandydatów należał Wilhelm von Lindheim, budowniczy kolei miejskich w całej monarchii austro-węgierskiej, a zarazem zwolennik trakcji parowej. Negocjacje z władzami miejskimi trwały trzy lata i zakończyły dopiero na początku 1884.
 
Torowiska wybudowano w bardzo krótkim czasie i 31 maja 1884 otwarto pierwszą linię, wiodącą z PisarekPisárek do KralowegoKrálova PolaPole (podobnie jak tramwaje konne). W tym samym roku oddano do użytku odnogę tej linii z ul. św. Wacława (''Vaclavská'') do Cmentarza Centralnego (''Ustřední hřbitov'') w południowej dzielnicy SztyrziceŠtýřice. Sieć tramwajowa składała się także z krótkich odnóg do pobliskich zakładów przemysłowych.
 
Przez pierwsze dwa lata przedsiębiorstwo Lindheima, operator brneńskiej sieci tramwajowej, nosiło nazwę ''Brünner Dampf-Tramway'' (pol. ''Brneńskie Tramwaje Parowe''), zmienioną później na ''Brünner Local Eisenbahn Gesellschaft'' (BLEG, pol. ''Brneńska Spółka Kolei Miejskiej''). W przeciwieństwie do konnych, tramwaje parowe nie miały problemu z rentownością. Tabor składał się z piętnastu lokomotyw i trzydziestu jeden wagonów doczepnych (osiem z nich pochodziło z tramwajów konnych).
=== Początki tramwajów elektrycznych ===
[[Plik:Technické muzeum v Brně, depozitář MHD v Líšni (10).jpg|thumb|Brneński tramwaj elektryczny z 1904 w zbiorach Muzeum Technicznego]]
Na ulice Brna [[tramwaj|tramwaje elektryczne]] wyjechały po raz pierwszy 21 czerwca 1900 na zelektryfikowane trasy tramwajów parowych (PisarkiPisárkiKraloweKrálovo Pole i ul. św. Wacława – Cmentarz Centralny). Stolica Moraw nie była prekursorem tego środka transportu – wcześniej elektryczne tramwaje jeździły już w [[Tramwaje w Pradze|Pradze]], [[Tramwaje w Libercu|Libercu]], [[Cieplice (Czechy)|Cieplicach]], [[Tramwaje w Pilznie|Pilznie]], [[Tramwaje w Uściu nad Łabą|Uściu nad Łabą]] i [[Tramwaje w Ołomuńcu|Ołomuńcu]].
 
Elektryfikacji brneńskich tramwajów dokonała ''Oesterreichische Union Elektrizitäts – Gesellschaft'' (pol. ''Austriacka Spółka Elektryczna Union''), natomiast w 1900 operatorem sieci stała się ''Gesellschaft der Brünner Elektrischen Strassenbahnen'' (GBES, pol. ''Spółka Brneńskich Elektrycznych Kolei Miejskich''), dysponująca czterdziestoma jeden [[wagon silnikowy|wozami silnikowymi]] i czterdziestoma jeden doczepnymi (z tego dwadzieścia jeden pochodziło z tramwajów parowych).
Po wojnie przystąpiono do odbudowy zniszczonej w 60% sieci tramwajowej. Konieczny był remont spalonej zajezdni w Pisarkach oraz naprawa wagonów tramwajowych i sieci trakcyjnej. W wywożeniu gruzu i przewozach specjalnych wykorzystano XIX-wieczną lokomotywę parową ''Caroline''.
 
W 1947 oddano do użytku pierwszą powojenną trasę tramwajową – do północno-zachodniej dzielnicy Komín. W latach 1953–1954 zlikwidowano starą zajezdnię w Kralowymdzielnicy PoluKrálovo Pole (w jej miejscu powstała [[Podstacja trakcyjna|podstacja elektryczna]]), rozpoczynając zarazem budowę nowoczesnej zajezdni MedlankyMedlánky w północnej części KralowegoKrálova PolaPole. W 1964 r. zlikwidowano odcinek linii tramwajowej Černovice – Líšeň od Stranskiej Skały do Líšnia. Dwa lata później w dzielnicy Pisárky otwarto nowy most, na który przełożono linię tramwajową z pl. G. Mendla do terenów wystawienniczych Targów Brneńskich. 31 marca 1967 wycofano tramwaje z ruchu towarowego. W roku 1968 istniało w Brnie siedemnaście linii tramwajowych o łącznej długości 157,7 km.
 
Na początku lat 50. dodano ostatnie tramwaje dwuosiowe – 4MT z miejscowych Zakładów Kralowopolskich (''Královopolská strojírna'', KPS). W 1958 tabor został uzupełniony przez szybkobieżne, czteroosiowe tramwaje [[Tatra T2]], a następnie [[Tatra T3]] ([[Tatra T1|T1]] w Brnie nigdy nie jeździły). W 1967 na ulicach miasta pojawiły się przegubowe [[Tatra K2|Tatry K2]].
Wraz z wprowadzeniem od 1 stycznia 1995 nowego systemu taryfowego, we wrześniu tego roku doszło do reorganizacji komunikacji miejskiej w Brnie – wyłączono autobusy ze ścisłego centrum, uruchomiono nowe (głównie półokrężne) linie trolejbusowe, a liczba linii tramwajowych spadła z dwudziestu dwóch do trzynastu.
 
W 1999 zlikwidowano trasę tramwajową przez ul. T. Masaryka (''Masarykova''), A. Rašina (''Rašinova'') oraz pl. Wolności (''Nám. Svobody'') – serce brneńskiego Starego Miasta. Tramwaje powróciły tam w roku 2006 (od października linia historyczna, a od 1 listopada regularne kursy linii nr 4, 5, 6, 12 i 13). Kolejną zmianą było przedłużenie trasy szybkiego tramwaju w dzielnicy Líšeň z podziemnej stacji ''Líšeň, Jírova'' do przystanku ''Líšeň, Mifkova''. Co ciekawe, jest to jedyne zakończenie linii nie mające postaci pętli. W maju 2008 przedłużono trasę tramwajową w Kralowymdzielnicy PoluKrálovo Pole z Muzeum Technicznego do nowej pętli ''Park Technologiczny'' (''Technologický park''), jednocześnie oddając do użytku łącznicę między nią a oddaloną o 400 m zajezdnią MedlankyMedlánky.
 
W 1992 rozpoczęto modernizację [[Tatra T3|Tatr T3]], a w 1996 przegubowych Tatr K2. W roku 1996 zaczęto także uzupełniać tabor o nowe modele – [[Tatra T6A5]], Tatra T3R, [[Tatra RT6N1]], [[Tatra KT8D5]]N oraz Tatra T3RF. 19 grudnia 1998 wycofano ostatnie dwa tramwaje Tatra T2. W 2002 na ulicach Brna pojawiły się cztery Tatry T3R.EV, a w 2003 Tatry T3R.PV. W 2003 rozpoczęto eksploatację pojazdów [[Škoda 03 T]]. W 2004 zakupiono pierwsze wozy doczepne [[VV60LF]], które w regularnej eksploatacji używane są od 2005. Jeden z nich jeździ w składzie T3R.EV + VV60LF + T3R.EV, który ze względu na swą długość (ponad 40 m) musiał uzyskać specjalne pozwolenie od Urzędu Kolejowego (czes.''Drážní úřad''). Pod koniec 2006 oddano do użytku pierwsze [[Vario LF]], a rok później (w październiku 2007) dodano pierwszy z dwunastu zamówionych niskopodłogowych tramwajów [[Škoda 13 T]]. Od kwietnia 2008 wszystkie cztery wozy doczepne VV60LF jeżdżą w składach Vario LF + VV60LF + T3R.EV. Sierpień 2008 r. to początek eksploatacji przegubowych, niskopodłogowych [[Vario LF2]]. Od czerwca do listopada 2008 r. trwały próbne jazdy jednego z długoterminowo odstawionych tramwajów Tatra RT6N1, które zakończyły się wydaniem przez Urząd Kolejowy certyfikatu i zgody na dalszą eksploatację w dniu 19 grudnia.
 
== Plany na przyszłość ==
Od kilkunastu lat planuje się budowę ''Brneńskiej Średnicy Tramwajowej'' (czes. ''Brněnský tramvajový diametr'', ''Severojižní tramvajový diametr'') z Kralowegodzielnicy Královo PolaPole i BystrcaBystrc do [[port lotniczy Brno-Tuřany|portu lotniczego]] z podziemnym odcinkiem w centrum, mającym charakter [[metro|metra]]. Projekt ten, zawarty m.in. w dokumencie ''Dopravní politika města Brna'' (pol. ''Polityka transportowa miasta Brna''), jest dosyć kosztowny, skomplikowany technicznie i ma poparcie tylko części mieszkańców, przez co jego realizacja stoi pod dużym znakiem zapytania.
 
Ponadto planuje się przedłużenie istniejących linii szybkiego tramwaju w dzielnicach Bystrc i LeśnaLesná. W dalszej przyszłości może też dojść do zmiany układu linii tramwajowych w południowej części śródmieścia, jeżeli dojdzie do rozważanej budowy nowego [[Brno hlavní nádraží|dworca głównego]].
 
Do roku 2020 w Brnie planowane są cztery nowe trasy tramwajowe<ref>{{Cytuj stronę |url = http://brnensky.denik.cz/zpravy_region/nove-tramvajove-trate-ctyri-trasy-za-ctyri-roky-20131031.html |tytuł = Nové tramvajové tratě: čtyři trasy za čtyři roky |autor = Petr Jeřábek |opublikowany = brnensky.denik.cz |język = cs |data dostępu = 2014-07-24}}</ref>:
* przedłużenie linii z Bystrycu do osiedla Kamechy. Analizowane są dwa warianty poprowadzenia trasy- tunelem pod osiedlem lub wzdłuż ulicy Vejrostovej. Przystanek końcowy będzie zlokalizowany w pobliżu jeziora Žabětín;
* nowa linia tramwajowa od przystanku Osová do kampusu [[Uniwersytet Masaryka|Uniwersytetu Masaryka]] w Bohunicach. Trasa prowadzona tunelem miałaby przystanek końcowy przy budynkuszpitalu Wydziałuwydziału Studiówlekarskiego SportowychUniwersytetu Masaryka. Będzie to drugi przystanek końcowy w Brnie po Mifkovej w Líšni nie kończący się [[Pętla (transport publiczny)|pętlą]];&nbsp;
* sieć linii prowadząca do planowego nowego kolejowego dworca głównego przy ulicy Rosickiej. Linie miałyby być poprowadzone od Nowych Sadów przez Úzką i Trnitu do Rosickiej, oraz z Plotní, Zvonařską do Trnity i dalej do Rosickiej;&nbsp;
* przedłużenie linii z osiedla Štefánika i przystanku Čertova rokle do osiedla Lesná. Plany budowy tej trasy są obecnie najbardziej zaawansowane.
 
== Linie ==
[[Plik:Brno tramvaje 2009.png|thumb|upright=1.3|Sieć tramwajowa w Brnie]]
W Brnie istnieje dwanaściejedenaście linii tramwajowych (wyłącznie dziennych) oznaczonych numerami od 1 do 6 i od 8 do 12<ref>[http://static.bmhd.cz/data/bmhd-souc/seznamy/linky1301.pdf].</ref>. Wszystkie brneńskie trasy tramwajowe są dwutorowe, a na pobudowanych w latach 70. i 80. osiedlach mieszkaniowych są to bezkolizyjne odcinki [[szybki tramwaj|szybkiego tramwaju]]. Brneńska sieć tramwajowa jest pod względem długości torowisk drugą pod względem wielkości w Czechach (po [[Tramwaje w Pradze|praskiej]]), a pod względem liczby i długości linii – trzecią (po praskiej i [[Tramwaje w Ostrawie|ostrawskiej]]).
 
Transport zbiorowy w stolicy Moraw, w tym również tramwaje, wchodzi w skład ''Zintegrowanego Systemu Transportowego Kraju Południowomorawskiego'' (czes. ''Integrovaný dopravní systém Jihomoravského kraje'', IDS JMK). Jest on podzielony na kilkadziesiąt stref taryfowych. Obszar miasta wchodzi w skład stref nr 100 i 101.
[[Plik:Vozovna z Hlinek.JPG|thumb|Zajezdnia Pisárky]]
Obecnie w Brnie znajdują się dwie [[zajezdnia|zajezdnie tramwajowe]]:
* '''Zajezdnia MedlankyMedlánky''' (do 1996 r. ''Zajezdnia KraloweKrálovo Pole'') – znajduje się w północnej części KralowegoKrálova PolaPole, przy ulicy Hudcovej. Powstała w latach 1953–1958, zastępując starą zajezdnię przy ul. Palackiego. W styczniu 2009 w zajezdni MedlankyMedlánky znajdowało się 156 tramwajów używanych w regularnej eksploatacji oraz 6 wozów muzealnych. Poza tramwajami zajezdnię zajmują [[autobus miejski|autobusy miejskie]] (w latach 1958–1964 także [[trolejbus]]y). Mieszczą się tu również zakłady naprawcze tramwajów (trolejbusów do 1972, autobusów do 1980).
* '''Zajezdnia Pisárky''' – znajduje się w dzielnicy Pisárky, przy ul. Hlinky, w sąsiedztwie terenów wystawienniczych Targów Brneńskich. Powstała w latach 1898–1900 w miejscu wcześniejszych zajezdni [[tramwaj konny|tramwajów konnych]] i [[tramwaj parowy|parowych]]. W styczniu 2009 w zajezdni Pisárky znajdowało się 159 tramwajów. Oprócz nich w zajezdni przechowywane są trzy autobusy DPmBDPMB używane przez szkołę nauki jazdy.
 
Na przestrzeni istniały jeszcze w Brnie trzy zajezdnie:
* '''na ul. Mareša''' w ścisłym centrum miasta – dla tramwajów konnych, zlikwidowana w 1872; na przełomie XIX i XX w. jej teren został zabudowany kamienicami czynszowymi;
* '''KraloweKrálovo Pole''' przy ul. Palackiego, w pobliżu budynku Semilassa – eksploatowana w latach 1900–1953 (wcześniej także dla tramwajów konnych); przebudowana na [[Podstacja trakcyjna|podstację elektryczną]];
* '''HusowiceHusovice''' przy ul. Dačického – zbudowana w latach 1927–1929, od 1971 trolejbusowa.
 
=== Podstacje ===
 
== Tabor ==
Brno ma najbardziej zróżnicowany tabor w całych Czechach – po mieście jeździ dziesięć różnych modeli tramwajów. Jako wozy służbowe eksploatowane są trzy tramwaje [[Tatra T2]]R i dwie [[Tatra T3|Tatry T3]]. W ruchu pasażerskim Dopravní podnik města Brna ma obecnie (20102016) do dyspozycji 326292 wozów tramwajowych, w tym 82131 [[tramwaj niskopodłogowy|niskopodłogowe]]<ref>{{cytuj stronę| url = http://www.bmhd.cz/evidence-dpmb/prehled.php| tytuł = Přehled současného vozového parku| autor = MHD Brno| język = cs| data dostępu =6 3września maja 20092016|opublikowany=|język=cs}}</ref>:
 
{|class="wikitable"
! Modyfikacje i podtypy
! Lata dostaw
! Liczba (na 1506.1009.20152016)
|-
| [[Plik:Tatra T3M na Konopné.jpg|80px|Tatra T3M]]
| 1996
| 20
|-
| [[Plik:Tram RT6N1 Brno(1).jpg|80px|Tatra RT6N1]]
| '''[[Tatra RT6N1]]'''
| Tatra RT6N1
| 1997
| 3
|-
| [[Plik:Tram KT8D5N Brno.jpg|80px|Tatra KT8D5N]]
| 1998–1999
| 7
|-
| [[Plik:Tram RT6N1 Brno(1).jpg|80px|Tatra RT6N1]]
| '''[[Tatra RT6N1]]'''
| Tatra RT6N1
| 1997
|0
|-
| [[Plik:Tram 03T Brno.jpg|80px|Škoda 03T]]
| Tatra K3R-N
| 2004–2006
| 2
|-
| [[Plik:Tram VV60LF Brno.jpg|80px|VV60LF]]
| VV60LF (doczepa)
| 2004–2006
|20
|-
| [[Plik:Tram Vario LF Brno.jpg|80px|VarioLFR.E]]
| VarioLFR.E
| 2006–2017
| 1925
|-
| [[Plik:Tram 13T Brno(1).jpg|80px|Škoda 13T]]
| Škoda 13T
| 2007–2016
| 2935
|-
|[[Plik:Brněnské Vario LF2.jpg|80px|VarioLF2R.E]]
[[Plik:Muzejni noc-Brno-01.JPG|thumb|Siedziba Muzeum Technicznego]]
[[Plik:Technické muzeum v Brně, depozitář MHD v Líšni (11).jpg|thumb|Zabytkowe tramwaje w halach w Líšniu]]
DPmBDPMB jest właścicielem trzech zabytkowych wozów tramwajowych umieszczonych w zajezdni Medlanky. Są to:
* nr 4058 – 4MT wyprodukowany na początku lat 50. XX wieku w miejscowych Zakładach Kralowopolskich (KPS)
* nr 107 z 1943 r.
* wóz doczepny nr 215
 
Inne zabytkowe pojazdy komunikacji miejskiej (około 90 tramwajów, trolejbusów, autobusów, przyczep autobusowych i pojazdów specjalnych) należą do założonego w 1948, na bazie wcześniejszej placówki, Muzeum Technicznego w Brnie, mającego siedzibę przy ul. J. PurkyniePurkiniego (''Purkyňova'') w dzielnicy KraloweKrálovo Pole.
 
Tramwaje umieszczone są w dwóch halach przy ul. Holzovej, w sąsiedztwie dawnej stacji kolejowej „Líšeň” na trasie zlikwidowanej linii kolejowej Černovice – Líšeň. Trzy muzealne tramwaje, w tym [[tramwaj parowy|lokomotywa parowa]] ''Caroline'' i skład [[tramwaj konny|tramwaju konnego]], zostały przewiezione do zajezdni Medlanki, która w przeciwieństwie do liszeńskich hal, ma połączenie z resztą sieci. W planach, których realizacja odkładana jest z powodów finansowych, jest utworzenie muzealnej linii tramwajowej po trasie d. linii kolejowej Černovice – Líšeň. Część zbiorów przechowywana jest również w hali w dzielnicy Řečkovice, otwartej wyłącznie podczas dni otwartych organizowanych raz w roku.
9

edycji