Otwórz menu główne

Zmiany

Usunięte 79 bajtów ,  1 rok temu
m
Robot wspomógł poprawę ujednoznacznienia Podchorąży – zmieniono link(i) do Podchorąży (tytuł wojskowy); zmiany kosmetyczne
'''Wojska Ochrony Pogranicza''' ('''WOP''') – formacja wojskowa, część [[Ludowe Wojsko Polskie|Sił Zbrojnych PRL]] i służba [[Ministerstwo Spraw Wewnętrznych (Polska)|MSW]], odrębny rodzaj wojsk powołany w 1945 r. do ochrony [[Granica państwowa|granic]] [[Polska|Polski]].
 
Największy stan Wojska Ochrony Pogranicza osiągnęły w październiku 1953 roku – 33 675 wojskowych. W tej liczbie było: 4189 oficerów, 890 [[Podchorąży (tytuł wojskowy)|podchorążych]], 2321 podoficerów nadterminowych, 4352 podoficerów służby zasadniczej i 21 923 szeregowych). 78% żołnierzy (26 275) tych wojsk stanowiła [[Zasadnicza służba wojskowa|służba zasadnicza]] z poboru, a 19,6% (6610) kadra zawodowa{{odn|Goryński|2011|s=75}}.
 
Podczas swojej 46-letniej historii istnienia WOP wielokrotnie zmieniał podległość strukturalno-służbową, przechodząc z podległości [[Ministerstwo Obrony Narodowej|Ministerstwa Obrony Narodowej]] poprzez [[Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego]] do [[Ministerstwo Spraw Wewnętrznych PRL|Ministerstwa Spraw Wewnętrznych]] i odwrotnie, by w końcowej fazie swojego istnienia (od 1972 roku) pozostawać w podległości MSW, jako [[formacja wojskowa]]. Żołnierzy WOP obowiązywały te same regulaminy i przepisy ubiorcze, co pozostałych żołnierzy SZ PRL. W wyniku przemian i transformacji ustrojowej Wojska Ochrony Pogranicza zostały rozformowane w dniu 16 maja 1991{{refn|grupa=uwaga|Na mocy [[ustawa|Ustawy]] z dnia 12 października 1990 o Straży Granicznej ({{Dziennik Ustaw|rok=1990|numer=78|pozycja=462}}).}}, a w ich miejsce utworzono [[Straż Graniczna (Polska)|Straż Graniczną]], jako formację typu policyjnego o charakterze prewencyjnym, powołaną do ochrony granic Polski.
 
== Wojska Ochrony Pogranicza w latach 1945–1948 ==
[[Plik:Dysl wop 1945.png|rightprawo|250px]]
[[Plik:Dysl wop 1946.png|rightprawo|250px]]
Ochronę [[granica państwowa|granicy]] przez jednostki liniowe traktowano jako stan przejściowy. Problem ten rozstrzygnięto [[rozkaz]]em [[Naczelny Wódz Polskich Sił Zbrojnych|Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego]] nr 0245 z 13 września 1945 roku, którym to utworzono Wojska Ochrony Pogranicza.
 
Rozkaz z 13 września powołał 17 samodzielnych kompanii łączności o stanie etatowym 99 wojskowych w każdej. Ten sam rozkaz zobowiązywał szefa Departamentu WOP do utworzenia w Ostródzie Zakładu Tresury Psów Służbowych o etacie 82 wojskowych{{odn|Dominiczak|1985|s=46–47}}.
 
Rozkaz organizacyjny Departamentu WOP z 29 września 1945 roku dokonał podziału granic państwa na odcinki oddziałów, komend i strażnic. Rozkaz ten określał także dyslokację oddziałów. Według wstępnych założeń oddział 1 rozlokować się miał w [[Żagań|Żaganiu]], 2 – w [[Rzepin|Rzepinie]]ie, 3 – w [[Stargard|Stargardzie]]zie, 4 – w [[Gdańsk|Gdańsku]]u, 5 – w [[Węgorzewo|Węgorzewie]], 6 – w [[Sokółka|Sokółce]], 7 – we [[Włodawa|Włodawie]], 8 – w [[Przemyśl|Przemyślu]]u, 9 – w [[Nowy Sącz|Nowym Sączu]], 10 – w [[Koźle (Kędzierzyn-Koźle)|Koźlu]] i 11 – w [[Bolkowice (województwo dolnośląskie)|Bolkowicach]]{{refn|grupa=uwaga|Spośród wymienionych tylko dwa (w Gdańsku i Przemyślu) utrzymywały się w wyznaczonych miejscowościach.}}. Średnio na oddział przypadało 321,6 km, na komendę 66,7 km, a na strażnicę 14,4 km granicy. Najdłuższe odcinki otrzymały oddziały 4 i 9.{{odn|Dominiczak|1985|s=47}}.
 
Na podstawie rozkazu Nr 0304/Org. [[Naczelne Dowództwo Wojska Polskiego (1944)|Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego]] z 28 października 1945 szefowie wydziałów WOP przy dowództwach [[Okręg wojskowy|okręgów wojskowych]] zorganizowali 15 listopada 1945 pięćdziesiąt jeden przejściowych punktów kontrolnych (PPK) do kontroli ruchu w [[Przejście graniczne|przejściach granicznych]], w tym 27 drogowych, 19 kolejowych, 4 morskie i 1 lotniczy{{odn|Dominiczak|1985|s=46}}.
 
Organizowana pośpiesznie struktura organizacyjna WOP miała sporo wad. Najwcześniej zwrócono uwagę na niewłaściwą dyslokację [[Oddział wojskowy|oddziałów]] i [[Pododdział|pododdziałówpododdział]]ów. Formowany w rejonie Żagania 1 Oddział OP przez pół roku stacjonował w [[Sulików (województwo dolnośląskie)|Sulikowie]], by od kwietnia 1946 roku przenieść się na do [[Lubań Śląski|Lubania Śląskiego]], a 4 Oddział formowany w Gdańsku do października 1946 roku stacjonujący w [[Słupsk|Słupsku]]u, przeniesiony został do Koszalina. Sformowany w Nowym Sączu 9 Oddział przeniesiono do Krakowa, a 5 Oddział z [[Olsztyn|Olsztyna]]a do [[Kętrzyn|Kętrzyna]]a. Nowo sformowany 12 Oddział, do jesieni 1946 roku przebywający w [[Sopot|Sopocie]], przeniesiony został do Gdańska{{odn|Dominiczak|1985|s=58–59}}.
 
Departament WOP i jednostki ochrony pogranicza zreorganizowano we wrześniu 1946{{refn|grupa=uwaga|Rozkaz Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego nr 0153/org. z 21.09.1946{{odn|Jackiewicz|1998|s=50}}.}}. Rozwiązano wydziały WOP w okręgach wojskowych oraz kompanie łączności przeznaczone do obsługi wydziałów{{odn|Dominiczak|1985|s=58}}, podporządkowując oddziały ochrony pogranicza bezpośrednio Departamentowi WOP. Oddziałom ochrony pogranicza nadano nazwy regionalne. W departamencie sformowano Wydział Polityczno-Wychowawczy, Węzeł Łączności i służby pomocnicze. Stan etatowy Departamentu WOP po reorganizacji wynosił 96 wojskowych i 17 pracowników kontraktowych{{odn|Jackiewicz|1998|s=7-11}}. 1 października 1946 Departament WOP przyjął funkcję dowodzenia oddziałami ochrany pogranicza. Zaopatrzenie pozostało w gestii okręgów wojskowych{{odn|Prochwicz|2011|s=151}}. Powołany został nowy 12 Oddział WOP{{odn|Dominiczak|1997|s=342}}. Oddział ten przejął od 4 Oddziału trzy komendy odcinków – w [[Lębork]]u, Sopocie i [[Elbląg]]u. 3 Oddział OP w [[Szczecin|Szczecinie]]ie przekazał 4 Oddziałowi 15 komendę odcinka w Międzyzdrojach, zatrzymując dla siebie rejony Bałtyku w okolicach Świnoujścia i Zalewu Szczecińskiego{{odn|Dominiczak|1985|s=60–61}}.
 
Na granicy południowej 8 Oddział w Przemyślu przejął od 9 Oddziału 38 i 39 komendę odcinka. Dla dawnych i przeformowanych oddziałów WOP ustalono nowe nazwy, pochodzące głównie od miejsca ich postoju{{odn|Dominiczak|1985|s=60}}. Po reorganizacji liczba etatów uległa zmniejszeniu o ponad 5 tysięcy. Stan etatowy kadry uległ zmniejszeniu o ponad 36%{{odn|Dominiczak|1985|s=62–63}}.
 
Rozkazem z 21 września 1946 roku powołano Centrum Wyszkolenia WOP. Miało ono być zlokalizowane w [[Rawicz|Rawiczu]]u, jednak z braku pomieszczeń zorganizowano je w Ostródzie. Po przeniesieniu centrum do Kętrzyna powstała tam w roku 1949 Oficerska Szkoła WOP{{odn|Dominiczak|1985|s=62–63}}.
 
Rozkaz ND WP nr 077/Org z 13 lutego 1947 roku nakazywał prowadzenie dalszych zmian w strukturze organizacyjnej WOP. Rozformowano wówczas 6 i 8 komendy odcinków oraz 26, 29, 33, 37, 38, 42, 43, 47 i 48 strażnice Poznańskiego Oddziału WOP, a także 109 strażnicę Oddziału Bałtyckiego. 15 komendę odcinka Oddziału Bałtyckiego WOP podporządkowano Oddziałowi Szczecińskiemu. Powołano samodzielną Krośnieńską Komendę WOP w [[Krosno|Krośnie nad Wisłokiem]]. Na granicy południowej uruchomiono 16 przejściowych punktów kontrolnych małego ruchu granicznego. Do końca 1948 roku ich liczbę powiększono do 19. Powołano trzy nowe morskie placówki kontrolne w Ustce, Darłowie i Kołobrzegu{{odn|Dominiczak|1985|s=65–69}}. Zlikwidowano też PPK Siólko, Worubie i Zeissen, a zorganizowano drogowe w Świnoujściu i rzeczny w Gryfinie{{refn|grupa=uwaga|W publikacji Dominiczaka podano miejscowość [[Gryfice]]{{odn|Dominiczak|1971|s=129}}.}}{{odn|Dominiczak|1971|s=129}}.
 
== Wojska Ochrony Pogranicza w latach 1948–1950 ==
[[Plik:PRL Ensign Border Defence Army v2.svg|thumbmały|220px|[[Bandera]] jednostek pływających WOP]]
[[Plik:PRL Border Defence naval aviation flag.svg|thumbmały|220px|[[Flaga]] lotnictwa morskiego WOP]]
W 1948 na bazie Departamentu WOP sformowano Główny Inspektorat Ochrony Pogranicza{{refn|grupa=uwaga|Rozkaz MON nr 055/0rg. z 20 marca 1948{{odn|Jackiewicz|1998|s=12}}.}}. Podlegał II wiceministrowi obrony narodowej, [[Stanisław Popławski|gen. Stanisławowi Popławskiemu]]. Stan etatowy wynosił: 155 wojskowych i 21 pracowników kontraktowych{{odn|Jackiewicz|1995|s=12–14}}.
 
 
=== Struktura WOP w 1956 roku ===
[[Plik:GPK Miłów.jpg|thumbmały|240px|Żołnierze GPK Miłow w latach 50. XX w.]]
Dowództwo WOP w Warszawie
* Grupa Manewrowa Kętrzyn
 
=== Struktura organizacyjna ===
[[Plik:Wzorowy Żołnierz WOP.JPG|thumbmały|240px|Odznaka Wzorowy Żołnierz WOP]]
Dowództwo WOP{{odn|Jackiewicz|1998|s=21–22}}
* Sztab WOP:
 
== W strukturach Ministerstwa Spraw Wewnętrznych 1971–1976 ==
[[Plik:WOP w Gubinie.JPG|thumbmały|240px|Dawne koszary WOP w Gubinie]]
[[Plik:Dawny magazyn wojskowy w Slubicach.jpg|thumbmały|240px|Dawny magazyn WOP w Słubicach]]
W październiku 1971 wyłączono WOP ze struktur Wojsk Obrony Terytorialnej i podporządkowano ponownie Ministrowi Spraw Wewnętrznych{{odn|Kajetanowicz|2013|s=10}}. Na bazie Szefostwa WOP i [[komórka organizacyjna|komórek organizacyjnych]] WOP przekazanych przez MON i MSW sformowano Dowództwo WOP{{refn|grupa=uwaga|Zarządzenie szefa sztabu SG WP nr 054/0rg. z 18 września 1971{{odn|Jackiewicz|1998|s=26}}.}}. Podlegało Ministrowi Spraw Wewnętrznych, gen. bryg. Stanisławowi Kowalczykowi. Stan etatowy: 523 żołnierzy{{odn|Jackiewicz|1998|s=26–31}}.
 
 
=== Struktura organizacyjna ===
[[Plik:Skrót do DSC06659.JPG|240px|thumbmały|Żołnierze WOP na granicy z NRD]]
W latach 80. XX w. Wojska Ochrony Pogranicza składały się z dowództwa i 11 brygad. Były to:
* Dowództwo WOP (Warszawa),
* Oddział Informacji 10 Oddziału WOP w Gliwicach
* Oddział Informacji 11 Oddziału WOP w Kłodzku
Z dniem 1 stycznia 1949 w organach Informacji WOP przeprowadzono zmiany, zamiast 11 oddziałów Informacji powstały wydziały Informacji przy brygadach Ochrony Pogranicza oraz Sekcja Informacji Samodzielnej Komendy WOP w Krośnie, sekcje Informacji Morskiego Punktu Kontroli w Gdyni i Szczecinie oraz Sekcja Informacji Centrum Wyszkolenia WOP w Ostródzie.
<br>Z dniem 15 marca 1949 Wydział Informacji Departamentu WOP wszedł w skład Zarządu Informacji KBW, a nowa struktura przyjęła nazwę Zarządu Informacji Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Wojsk Ochrony Pogranicza{{odn|Leśkiewicz|Peterman|2013|s=167}}.
1 maja 1952 na bazie Zarządu Informacji KBW i WOP utworzono Zarząd Informacji Wojsk Wewnętrznych.
;Struktura organizacyjna Informacji Wojsk Wewnętrznych w 1952
* Sekretariat
* Komenda Ochrony
* Garaż
Przy brygadach i pułkach KBW oraz brygadach WOP funkcjonowały wydziały Informacji, natomiast sekcje Informacji zorganizowano zostały przy szkołach KBW i WOP.
 
Zarząd Informacji WW do 7 grudnia 1954 podlegał ministrowi bezpieczeństwa publicznego, a do września 1955 był podporządkowany Ministerstwu Spraw Wewnętrznych, a następnie Komitetowi ds. Bezpieczeństwa Publicznego.
W październiku 1955 Zarząd Informacji Wojsk Wewnętrznych powtórnie rozdzielono na Zarząd Informacji WOP oraz Zarząd Informacji KBW.
;Struktura Zarządu Informacji WOP w 1955{{odn|Leśkiewicz|Peterman|2013|s=167}}:
* Wydział I (ochrona kontrwywiadowcza Dowództwa WOP)
* Wydział II (rozpracowania charakteru szpiegowskiego i politycznego)
* Wydział IV (praca śledcza)
W terenie funkcjonowało 12 wydziałów Informacji brygad WOP oraz Sekcja Informacji Centrum Wyszkolenia w Ostródzie i Sekcja Informacji 41 batalionu WOP w Krośnie.
<br>Z dniem 4 lutego 1957 Oddział Informacji KBW i Zarząd Informacji WOP rozformowano{{odn|Leśkiewicz|Peterman|2013|s=168}}.
 
=== Wojskowa Służba Wewnętrzna w WOP ===
W lutym 1957 rozformowano Zarządu Informacji WOP i Oddział Informacji KBW , a w ich miejsce została utworzona Wojskowa Służba Wewnętrzna KBW i WOP{{refn|grupa=uwaga|Zarządzenia nr 021/57WW ministra spraw wewnętrznych z 4 lutego 1957 o rozformowaniu Zarządu Informacji WOP i Oddziału Informacji KBW{{odn|Leśkiewicz|Peterman|2013|s=168}}.}}. Nowa formacja funkcjonowała do roku 1965. Zarządzeniem prezesa Rady Ministrów nr 41 z 24 czerwca 1965 w sprawie zmiany podporządkowania Wojsk Wewnętrznych, do resortu Obrony Narodowej przeszły jednostki WOP{{refn|grupa=uwaga|Bez jednostek kontroli ruchu granicznego{{odn|Leśkiewicz|Peterman|2013|s=170}}.}} i KBW{{refn|grupa=uwaga|Bez Nadwiślańskiej Brygady KBW, batalionu łączności KBW, batalionu szkolenia rezerw MO i SB, samodzielnej eskadry lotnictwa{{odn|Leśkiewicz|Peterman|2013|s=170}}.}} oraz WSW KBW i WOP{{refn|grupa=uwaga|Bez etatów potrzebnych do zabezpieczenia jednostek wojskowych, jakie pozostały w MSW{{odn|Leśkiewicz|Peterman|2013|s=171}}.}}. W tej sytuacji został utworzony Wydział WSW Jednostek Wojskowych MSW{{refn|grupa=uwaga|Zarządzenie ministra spraw wewnętrznych nr 067/65 z 1 lipca 1965{{odn|Leśkiewicz|Peterman|2013|s=171}}.}}.
W 1971, na mocy Decyzji Prezydium Rządu nr 104/71 z 31 lipca 1971 Wojska Ochrony Pogranicza ponownie podporządkowano Ministerstwu Spraw Wewnętrznych, a Zarządzeniem organizacyjnym szefa Sztabu Generalnego nr 054 z 18 września 1971 z sił MON utworzono Oddział WSW Jednostek Wojskowych MSW. Po sformowaniu przekazano go do resortu spraw wewnętrznych{{odn|Leśkiewicz|Peterman|2013|s=171}}.
W 1973, w ramach kolejnej reorganizacji, w miejsce Oddziału powołano Zarząd WSW Jednostek Wojskowych MSW{{refn|grupa=uwaga|Zarządzenie nr 024 MSW z dnia 6 marca 1973{{odn|Leśkiewicz|Peterman|2013|s=171}}.}}.
Ten ostatni rozwiązano decyzją nr 25 ministra spraw wewnętrznych z 13 lipca 1990 r. w sprawie likwidacji Zarządu WSW JW MSW, a w jego miejsce z dniem 1 września 1990 powstał Samodzielny Oddział Żandarmerii Wojskowej przy Dowództwie Nadwiślańskich Jednostek Wojskowych MSW{{odn|Leśkiewicz|Peterman|2013|s=171}}.
 
== Dowódcy WOP ==
[[Plik:POL Odznaka za zaslugi w obronie granic PRL.jpg|thumbmały|240px|[[Odznaka „Za zasługi w obronie granic PRL”]]: złota (awers), srebrna (rewers) i brązowa (awers)]]
* gen. bryg. [[Gwidon Czerwiński]] (20 IX 1945 – 24 III 1947)
* płk [[Marian Graniewski]] vel Marian Gutaker (25 III 1947 – 23 IV 1948{{odn|Goryński|2013|s=78}})
2 569 913

edycji