Nowa Huta (Kraków): Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 72 bajty ,  1 rok temu
m
MalarzBOT: poprawiam link tożsamy z tekstem linka
m (Poprawiam linki wewnętrzne i wykonuje drobne zmiany typograficzne i techniczne.)
m (MalarzBOT: poprawiam link tożsamy z tekstem linka)
Zbudowano je dla pracowników mającego powstać kombinatu metalurgicznego: ówczesnej Huty im. [[Włodzimierz Lenin|Lenina]], która od powstania w 1954 jest największym zakładem przemysłowym Krakowa i jedną z większych hut w Polsce. W kolejnych latach Kombinat Metalurgiczny zmieniał nazwy na Huta im. [[Tadeusz Sendzimir|Tadeusza Sendzimira]] (1990), Ispat Polska Stal SA Oddział Kraków (2004), [[Mittal Steel Company|Mittal Steel Poland]] SA Oddział Kraków (2005) i [[ArcelorMittal Poland Oddział w Krakowie]] (od 2 października 2007).
 
W 1951 [[gminaGmina Mogiła|gminę Mogiła]] wyłączono z powiatu krakowskiego<ref>Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 grudnia 1950 r. w sprawie zmiany granic miasta Krakowa ({{Dziennik Ustaw|1950|57|508}}).</ref>, a następnie Nowa Huta została włączona do Krakowa jako nowa dzielnica<ref>Uchwała nr 205 Rady Ministrów z dnia 17 marca 1951 r. w sprawie utworzenia dzielnicy Nowa Huta w m. Krakowie ({{Monitor Polski|1951|43|544}}).</ref>. W 1990 wprowadzono nowy [[podział administracyjny Krakowa]] i na obszarze Nowej Huty utworzono 5 dzielnic samorządowych: [[Dzielnica XIV Czyżyny]], [[Dzielnica XV Mistrzejowice]], [[Dzielnica XVI Bieńczyce]], [[Dzielnica XVII Wzgórza Krzesławickie]] i [[Dzielnica XVIII Nowa Huta]].
 
Historię budowy Nowej Huty dokumentuje muzeum [[Dzieje Nowej Huty]], oddział [[Muzeum Historyczne Miasta Krakowa|Muzeum Historycznego Miasta Krakowa]].
| Plik:Museum of Armed Deed , 23,os. Gorali, Nowa Huta, Krakow,Poland.jpg|[[osiedle Górali]]
}}
Centrum Nowej Huty zabudowane jest, w głównej mierze, bardzo jednorodnie i harmonijnie i pomimo zmieniających się planów utrzymana została nadrzędna koncepcja głównego projektanta [[Tadeusz Ptaszycki|Tadeusza Ptaszyckiego]]. Projekt łączy w sobie najważniejsze cechy [[miastoMiasto idealne|miasta idealnego]] i [[Miasto ogród|miasta ogrodu]]. Plac Centralny, pobliskie osiedla, budynki C.A.H.T.S., a także obiekty kulturalne nawiązują swoją architekturą i urbanistyką do renesansu, baroku, klasycyzmu a także modernizmu. Wokół Placu Centralnego budynki osiągają stałą wysokość 4, 5 kondygnacji. Wysokość zabudowy maleje w miarę oddalania się od serca dzielnicy. Na peryferyjnym [[Osiedle Sportowe|os. Sportowym]] spotykamy już 1 piętrowe, czterorodzinne domy.
 
Pod względem stylistycznym architektura „staromiejskiego” zespołu Nowej Huty jest bardzo zróżnicowana i odpowiada charakterowi poszczególnych kwartałów i osiedli. Ciągi zwartej zabudowy placu Centralnego i najbliższe mu odcinki alei Andersa i Solidarności odwołują się wprost do postulatów architektury socrealistycznej. Pomiędzy zabudowaniami Centrum a prostymi domkami osiedli peryferyjnych wybudowano trzykondygnacyjne bloki o prostych bryłach, o niewiele różniącym się standardzie mieszkań. Ówczesne komentarze podkreślają, że zabudowa Nowej Huty nawiązuje do architektury Krakowa i stanowi pomost pomiędzy starym grodem a wielkim przemysłem.
Architektura sakralna pojawiła się dość późno. Wybudowano kościół Matki Boskiej Częstochowskiej na osiedlu Szklane Domy. W 1998 [[Witold Cęckiewicz|prof. Witold Cęckiewicz]] zaprojektował kościół Matki Bożej Wspomożenia Wiernych. Od tego samego roku postępuje budowa kościoła Najświętszego Serca Pana Jezusa na os. Teatralnym.
 
Zespół starej Nowej Huty nie oparł się ingerencjom urbanistycznym w latach 70. i 80. Do pomyłek w skali urbanistycznej Waldemar Komorowski zalicza dziesięciopiętrowy blok z [[wielkaWielka płyta|wielkiej płyty]], którym „dogęszczono” osiedle Handlowe oraz siedziba [[Nowohuckie Centrum Kultury|Nowohuckiego Centrum Kultury]], których autorstwa nie udało się ustalić. Do błędów należy również zamknięcie al. Róż przypadkowo zakomponowanym osiedlem domków jednorodzinnych.
 
[[Osiedle Centrum E]] znajdujące się w pobliżu Placu Centralnego, które powstało w latach 1988-1995 według projektu Romualda Loeglera pod względem kolorystyki, stylu oraz kubatury, stanowczo odbiega od socrealistycznego charakteru zabudowy okolic Placu Centralnego.
Od czasu [[Odwilż (historia)|Odwilży]] [[Polska Rzeczpospolita Ludowa|PRL]], po dzień dzisiejszy „starówka” Nowej Huty ulega stopniowemu zaniedbaniu, zapomnieniu i degradacji, która przyspieszyła po zwycięstwie demokracji w [[Polska|Polsce]].
 
Aleja Róż, będąca od początku istnienia Nowej Huty [[ogródOgród|ogrodem]] pełnym róż, po 1989 roku pozbawiona praktycznie kwiatów, ma początek na pustym, kamiennym placu, pozostałym po likwidacji pomnika Lenina a będącym wcześniej parkiem.
Budynki ścisłego centrum straciły zwieńczenie w postaci tralkowych [[Balustrada|balustrad]], a stylowe latarnie z [[kandelabr]]ami stojące w okolicy zostały zastąpione przez teraźniejszą ich wariację. Ulice i place niegdyś pokryte szlachetnym [[bruk]]iem granitowym i cegłą klinkierową zostały wyasfaltowane, a nierzadko pokrywa je współczesna kostka betonowa. Elewacje „kamienic” stojących przy Placu Centralnym nigdy dotąd nie zostały odnowione, podobnie zresztą jak większość budynków Starej NH. Południowa część Placu Centralnego do dnia dzisiejszego nie została zagospodarowana.
Układ urbanistyczny Nowej Huty doczekał się wpisu do rejestru zabytków oraz studium kolorystycznego dla znajdujących się w nim obiektów. Mimo tego nie są wyjątkiem sytuacje, w których budynki remontowane są według uznania wspólnot mieszkaniowych czy spółdzielni. Pod dociepleniem znikają szlachetne, różnorodne [[Tynk|wyprawy tynkarskie]] i ciekawe detale architektoniczne – te ostatnie tu i ówdzie odtwarzane w styropianie bez zachowania oryginalnych proporcji. To wszystko odbywa się mimo tego, że w innych, siostrzanych, socrealistycznych dzielnicach miast podchodzi się ze znacznie większym szacunkiem do zabudowy z tego okresu. Przykładem jest [[Osiedle A (Tychy)|osiedle A w Tychach]]<ref>Osiedle A w Tychach http://www.skyscrapercity.com/showpost.php?p=25863944&postcount=1002.htm.</ref> gdzie zdecydowano się nie [[Termomodernizacja|docieplać]] budynków, ponieważ ich grube, ceglane mury nie wymagają tego typu zabiegów. Mimo studium kolorystycznego budynki Nowej Huty przyjmują nierzadko barwy, jakich nigdy przedtem nie miały w oryginale. Budynki, które były białe lub popielate, stają się np. zupełnie żółte, malowane na najbardziej pospolity aktualnie kolor. Detal budynków optycznie zanika pokryty wraz z całą ścianą jednym odcieniem danego koloru, a sporadyczne przypadki cieniowania elementów wystroju elewacji rodzą apetyt na więcej.
 
=== Mit zanieczyszczenia powietrza ===
Nową Hutę obarczano winą za zły stan powietrza w Starym Krakowie, za poszarzałe kamienice, brudny śnieg. Winę za taki stan rzeczy ponosi jednak nie Kombinat Metalurgiczny, lecz system grzewczy stosowany głównie przez mieszkańców starej części Krakowa. 60% związków powodujących zanieczyszczenie powietrza<ref>Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Krakowie http://www.krakow.pios.gov.pl/pobierz/2008/080408.htm.</ref> w Krakowie powstaje w prywatnych [[Kocioł centralnego ogrzewania|kotłach centralnego ogrzewania]], w których spala się materiały różnego pochodzenia, w tym odpady i węgiel. Przemysł jedynie w 10% odpowiada za [[zanieczyszczenieZanieczyszczenie powietrza|zły stan powietrza]] w mieście. W 30% odpowiedzialny za zanieczyszczenia jest ruch samochodowy. Nowa Huta ze swoim łatwo przewietrzanym układem [[Urbanistyka|urbanistycznym]], mnogością zieleni i faktem, że niemal w całości ogrzewana jest z [[Elektrociepłownia|elektrociepłowni]], wpływa na poprawę stanu powietrza w Krakowie.
Z [[Róża wiatrów|róży wiatrów]] sporządzonej dla Krakowa wynika, że przeważająca część wiatrów<ref>Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Krakowie http://www.krakow.pios.gov.pl/raport06/02_3_Powietrze_Dyspersja.pdf.</ref> pochodzi z kierunku zachodniego. Zatem wyziewy z kombinatu metalurgicznego w głównej mierze zabierane są w kierunku wschodnim i nie mają dużego wpływu na stan powietrza w najbardziej [[Urbanizacja|zurbanizowanych]] częściach miasta. Róża wiatrów była jednym z czynników<ref>Tadeusz Binek – mity http://www.tadeusz.binek.pl/6b.htm Więcej artykułów autora opisujących okres powstawania Nowej Huty http://www.tadeusz.binek.pl/6.htm.</ref> warunkujących lokalizację kombinatu względem Starego Krakowa i Nowej Huty.
Paradoksalnie, ze względu na przeważający wiatr zachodni, to Stary Kraków podtruwa Nową Hutę.
W 1952 uruchomiono linię [[Tramwaje w Krakowie|tramwajową]] [[Rondo Mogilskie]] – Kombinat (linia nr 5). 22 lipca 1954 nastąpiło uroczyste uruchomienie Kombinatu, nazwanego imieniem [[Włodzimierz Lenin|Włodzimierza Lenina]].
Pod budowę nowego miasta włączono również pola wsi [[Pleszów|Pleszowa]] i [[Krzesławice (Kraków)|Krzesławic]].
W latach 60. następowała zabudowa terenów wsi [[Bieńczyce (Kraków)|Bieńczyce]], rozbudowa infrastruktury drogowej, sieci tramwajowej, rozbudowa kombinatu (m.in. budowa [[walcowniaWalcownia|walcowni]], kolejnych [[wielkiWielki piec|wielkich pieców]]). W latach 70. zabudowa wielkopłytowa sięga [[Mistrzejowice|Mistrzejowic]], w kombinacie pracuje 5 wielkich pieców, zakład produkuje 7 mln ton [[stal]]i rocznie, powstaje [[cementownia]]. W latach 80. na skutek kryzysu gospodarczego, tempo rozbudowy dzielnicy słabnie.
 
== Miejscowości i obiekty istniejące już przed 1949 r. ==
=== Forty i obiekty wojskowe ===
{{Kolumna-podział|2|
* [[Fort 48 „Batowice”|Fort 48 „Batowice”]]
* [[Fort pancerny pomocniczy 48a „Mistrzejowice”|Fort Mistrzejowice]]
* [[Fort pancerny główny 49a „Dłubnia”|Fort Dłubnia]]
* [[Pomnik prasy podziemnej w Krakowie|Prasy podziemnej okresu Stanu Wojennego]] przed kościołem na os. Szklane Domy
* 25-lecia [[Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność”|Solidarności]] przed kościołem na os. Szklane Domy
* [[Pomnik Krzyża Nowohuckiego]] na [[osiedleOsiedle Teatralne|osiedlu Teatralnym]]
* [[Stefan Żeromski|Stefana Żeromskiego]] przed szpitalem Jego imienia na [[Osiedle Na Skarpie (Kraków)|osiedlu Na Skarpie]]
}}
* [[Park Zielony Jar w Krakowie|Park Zielony Jar]]
* [[Fort 48 „Batowice”]]
* [[Fort pancerny pomocniczy 48a „Mistrzejowice”|Fort pancerny pomocniczy 48a „Mistrzejowice”]]
* [[Fort 49 „Krzesławice”]]
* [[Park Wiśniowy Sad w Krakowie]]
2 858 784

edycje