Otwórz menu główne

Zmiany

Usunięte 221 bajtów ,  5 miesięcy temu
m
Bot poprawia linkowania związane z osiedlami Bydgoszczy i dokonuje innych popawek redakcyjnych.
== Tradycje chóralistyki w Bydgoszczy ==
=== Okres staropolski ===
Tradycja wielogłosowego śpiewania w mieście wywodzi się z XV wieku i dotyczyła [[Budynek szkoły parafialnej w Bydgoszczy|szkoły parafialnej]] przy [[Katedra św. Marcina i Mikołaja w Bydgoszczy|bydgoskiej farze]]. W 1466 r. ufundowane zostało [[Katedra św. Marcina i Mikołaja w Bydgoszczy|Bractwo Bożego Ciała]], które miało za obowiązek uczestniczenia i uświetniania swoim śpiewem nabożeństw. Kolejnym ośrodkiem, którym rozwijano sztukę śpiewu był założony w 1480 r. [[Klasztor Bernardynów w Bydgoszczy|konwent bernardynów]]. Ważną pozycję w strukturze tego zakonu posiadał [[kantor]], którego zadaniem było m.in. przygotowanie [[chór]]u. Znanych jest kilku kantorów [[Klasztor Bernardynów w Bydgoszczy|bernardynów bydgoskich]], którzy ze względu na swe zdolności zostali odnotowani w źródłach pisanych: [[Dionizy Szyjka]] (1530-15901530–1590), Stefan Rączka (zm. 1607), Cyprian Kacki (zm. 1617), [[Marcin Piwko]] (zm. 1639) i inni<ref name=MM>Maniszewska Małgorzata: Miasto muzyki. [w:] Kalendarz Bydgoski 2000.</ref>. W zakresie muzyki szkolono w Bydgoszczy także w konwentach: [[Klasztor Karmelitów w Bydgoszczy|karmelitów]] (1398-1816) i [[Kolegium Jezuitów w Bydgoszczy|jezuitów]] (1617-1781). Nauka w bursie muzycznej, istniejącej przy [[Kolegium Jezuitów w Bydgoszczy|Kolegium Jezuickim]] dotyczyła śpiewu i gry na instrumentach. Uczniowie, oprócz śpiewu pieśni w czasie nabożeństw, uczestniczyli w występach wokalnych w charakterze świeckim, np. w 1623 r. witali śpiewem pochwalnym w [[Katedra św. Marcina i Mikołaja w Bydgoszczy|kościele farnym]] i auli szkolnej króla [[Zygmunt III Waza|Zygmunta III Wazę]], który zatrzymał się w [[Bydgoszcz]]y w drodze do [[Gdańsk]]a<ref name=MM />.
 
=== Okres zaboru pruskiego ===
Niezależnie od niemieckiego ruchu śpiewaczego, rozwijało się życie chórów amatorskich, kultywujących polską pieśń, o czym może świadczyć mnogość XIX-wiecznych śpiewników i zbiorów pieśni patriotycznych<ref name=MM />. W II połowie XIX wieku w okresie walki ludności polskiej z naporem [[Germanizacja|germanizacyjnym]] pojawiły się polskie stowarzyszenia, w których ważne miejsce zajmowały [[chór]]y. Inspiratorami polskiego życia organizacyjnego byli księża katoliccy oraz działacze narodowi, m.in. [[Teofil Magdziński]] i [[Julian Prejs]]. Początkowo – wobec zakazu zakładania polskich organizacji kulturalnych, organizowano przy istniejących towarzystwach sekcje, których celem było pielęgnowanie [[Język polski|języka polskiego]], rozwijanie czytelnictwa, a także krzewienie polskiej pieśni narodowej, ludowej i kościelnej. W 1876 r. założono przy [[Parafia farna w Bydgoszczy|parafii farnej]] najstarszy bydgoski chór kościelny [[Towarzystwo Śpiewu „Święty Wojciech” w Bydgoszczy|Towarzystwo Śpiewu „Św. Cecylia”]] (w 1893 r. zmiana nazwy na „Święty Wojciech”). W 1880 r. powstało koło śpiewacze przy założonym w 1872 r. Towarzystwie Przemysłowym. W 1883 r. sekcja ta przekształciła się w pierwszy polski chór męski w Bydgoszczy – [[Towarzystwo Śpiewu „Halka” w Bydgoszczy|Towarzystwo Śpiewu „Halka”]]. Działacze Towarzystwa rozszerzali działalność także poza Bydgoszcz. W 1885 r. zorganizowali pierwszy w [[Wielkie Księstwo Poznańskie|Wielkim Księstwie Poznańskim]] zjazd zespołów chóralnych w [[Bydgoszcz]]y, na którym zadecydowano o powołaniu w 1892 r. Wielkopolskiego Związku Śpiewaczego, łączącego wszystkie chóry polskie w [[Prowincja Poznańska|Prowincji Poznańskiej]], koordynującego ich działalność oraz reprezentującego przed władzami administracyjnymi<ref name=GA>Grudziński Artur: Sto lat temu zaczęła śpiewać „Halka”. [w:] Kalendarz Bydgoski 1984.</ref>.
 
W 1896 i 1900 r. dokonano podziału terytorialnego chórów wchodzących w skład Związku Śpiewaczego. W 1905 r. Okręg bydgoski obejmował m.in. [[Bydgoszcz]], [[Fordon (dzielnica BydgoszczyBydgoszcz)|Fordon]], [[Koronowo]], [[Łabiszyn]], [[Mrocza|Mroczę]], [[Nakło nad Notecią|Nakło]], [[Solec Kujawski]] i [[Szubin]] (od 1906 r. także [[Wyrzysk]] i okolice). Pierwszym prezesem Okręgu Bydgoskiego był ówczesny prezes [[Towarzystwo Śpiewu „Halka” w Bydgoszczy|Towarzystwa Śpiewu „Halka”]] – [[Franciszek Witecki]], a do ważniejszych chórów, wchodzących w skład okręgu były bydgoskie chóry: [[Towarzystwo Śpiewu „Halka” w Bydgoszczy|„Halka”]], [[Towarzystwo Śpiewu „Święty Wojciech” w Bydgoszczy|„Św. Wojciech”]], [[Towarzystwo Śpiewu „Moniuszko” w Bydgoszczy|„Moniuszko”]] oraz „Harmonia” w [[Nakło nad Notecią|Nakle]], „Halka” w [[Szubin]]ie, „Św. Cecylia” w [[Mrocza|Mroczy]], „Św. Cecylia” i Koło Śpiewackie z [[Koronowo|Koronowa]] oraz Towarzystwo Śpiewu w [[Sadki (województwo kujawsko-pomorskie)|Sadkach]]. Zespoły śpiewacze prowadziły działalność artystyczną, społeczną, wychowawczą i towarzyską. Oprócz lekcji, zebrań i koncertów urządzano przedstawienia teatralne, wieczory recytatorskie oraz zabawy. Chóry były ośrodkami szerzenia kultury polskiej, nauczania [[Język polski|języka polskiego]], pielęgnowania tradycji polskich.
 
=== Okres międzywojenny ===
W 1921 r. powołano Bydgoskie Zjednoczenie Towarzystw Śpiewaczych, do którego należały tylko chóry z [[Bydgoszcz]]y, zaś roku następnym wznowił działalność okręg bydgoski Związku Kół Śpiewackich Polskich.
 
W [[Historia Polski (1918–1939)|dwudziestoleciu międzywojennym]], gdy możliwe było swobodne rozwijanie polskiego życia kulturalnego, powstało wiele nowych chórów. W 1924 r., do okręgu bydgoskiego należało 25 zespołów śpiewaczych – 12 w [[Bydgoszcz]]y, 2 w [[Fordon (dzielnica BydgoszczyBydgoszcz)|Fordonie]], 2 w [[Koronowo|Koronowie]], 2 w [[Solec Kujawski|Solcu Kujawskim]] oraz po jednym zespole w [[Byszewo (wieś w powiecie bydgoskim)|Byszewie]], [[Mrocza|Mroczy]], [[Lucim]]iu-[[Mąkowarsko|Mąkowarsku]], [[Łobżenica|Łobżenicy]], [[Nakło nad Notecią|Nakle]], [[Szubin]]ie i w [[Wyrzysk]]u. Po reorganizacji w 1924 r. w skład okręgu wchodziły chóry z miejscowości: [[Bydgoszcz]], [[Fordon (dzielnica BydgoszczyBydgoszcz)|Fordon]], [[Koronowo]], [[Lucim]]-[[Mąkowarsko]], [[Osielsko]] i [[Solec Kujawski]]. Do okręgu należały wówczas następujące zespoły śpiewacze: w Bydgoszczy – [[Towarzystwo Śpiewu „Święty Wojciech” w Bydgoszczy|„Św. Wojciech”]], [[Towarzystwo Śpiewu „Halka” w Bydgoszczy|„Halka”]], [[Towarzystwo Śpiewu „Moniuszko” w Bydgoszczy|„Moniuszko”]], [[Chór mieszany „Harmonia” w Bydgoszczy|„Harmonia”]], „Koło Śpiewackie Kolejarzy”, „Lira”, [[Towarzystwo Śpiewu „Lutnia” w Bydgoszczy|„Lutnia”]], „Lutnia” – Jachcice, „Chór Podchorążych”, [[Chór mieszany „Dzwon” w Bydgoszczy|„Dzwon”]] oraz „Św. Cecylia” i Koło Śpiewackie w [[Fordon (dzielnica BydgoszczyBydgoszcz)|Fordonie]], „Moniuszko” i „Dzwon” w [[Solec Kujawski|Solcu Kujawskim]], „Halka” [[Lucim]]-[[Mąkowarsko]], „Św. Cecylia” w [[Osielsko|Osielsku]] i „Św. Cecylia” w [[Koronowo|Koronowie]]. W 1938 r., w wyniku reformy administracyjnej, Bydgoszcz znalazła się na terenie [[Województwo pomorskie (II Rzeczpospolita)|województwa pomorskiego]], w związku z czym okręg bydgoski przeszedł z Wielkopolskiego do Pomorskiego Związku Śpiewaczego. Do 1939 r., liczba zespołów zmieniała się, gdyż niektóre zespoły zawieszały działalność oraz powstawały nowe. Przy niektórych Towarzystwach działały sekcje dramatyczne i zespoły instrumentalne. Działalnością artystyczną kierowało 69 [[dyrygent]]ów, m.in. [[Edmund Rezler]].
 
Działalność artystyczno-społeczna chórów polegała na uczestnictwie w zjazdach śpiewaczych, których celem była rywalizacja o tytuł najlepszego zespołu, w Świętach Pieśni oraz w zjazdach okręgów sąsiednich. Na zjazdy zapraszano zespoły z innych okręgów i związków, m.in. z [[Poznań|Poznania]], [[Toruń|Torunia]] i [[Gdańsk]]a. Zespoły śpiewacze spotykały się nie tylko w [[Bydgoszcz]]y, lecz także w [[Koronowo|Koronowie]], [[Solec Kujawski|Solcu Kujawskim]] i w innych miejscowościach. Chóry uczestniczyły również w uroczystościach okolicznościowych z okazji rocznic narodowych, świąt kościelnych i związanych z polską historią i kulturą. Dochody z koncertów, połączonych często z przedstawieniami teatralnymi, przeznaczano wielokrotnie na cele charytatywne.
Niezależnie od chórów świeckich rozwijała się także działalność chórów kościelnych przy [[Obiekty sakralne w Bydgoszczy|bydgoskich parafiach]]. Podstawowym ich zadaniem był śpiew liturgiczny na niedzielnych mszach świętych oraz na ważnych uroczystościach kościelnych i parafialnych. W 1927 r. założono Okręg [[Federacja Caecilianum|Związku Chórów Kościelnych]] w Bydgoszczy, skupiający 9 zespołów: męskich, żeńskich i mieszanych<ref name=BLM1>Pruss Zdzisław, Weber Alicja, Kuczma Rajmund: Bydgoski leksykon muzyczny. [[Kujawsko-Pomorskie Towarzystwo Kulturalne]]. Bydgoszcz 2004, s. 93-94.</ref>. Do najwyżej cenionych chórów kościelnych należały w latach 30. Towarzystwa Śpiewu: [[Chór mieszany „Harmonia” w Bydgoszczy|„Harmonia”]], [[Towarzystwo Śpiewu „Moniuszko” w Bydgoszczy|„Moniuszko”]], [[Towarzystwo Śpiewu „Święty Wojciech” w Bydgoszczy|„Święty Wojciech”]] i [[Towarzystwo Śpiewu „Odrodzenie” w Bydgoszczy|„Odrodzenie”]]<ref>Pruss Zdzisław, Weber Alicja, Kuczma Rajmund: Bydgoski leksykon muzyczny. [[Kujawsko-Pomorskie Towarzystwo Kulturalne]]. Bydgoszcz 2004, s. 408.</ref>.
 
W obraz kulturalny [[Bydgoszcz]]y w [[Historia Polski (1918–1939)|okresie międzywojennym]] wpisywały się także chóry niemieckie. Chóry te śpiewały głównie w czasie zebrań i spotkań towarzyskich organizacji i stowarzyszeń niemieckich, m.in. w ogrodzie i sali [[Pomorski Dom Sztuki w Bydgoszczy|Kasyna Cywilnego]] przy ul. Gdańskiej 20. W latach 1920-1939 działało pięć niemieckich chórów i dwa towarzystwa: muzyczne i śpiewacze. Najliczniejszym było Stowarzyszenie Śpiewu „''Liedertafel''” (zał. 1842, w latach 1902-1921 należące do [[Niemieckie Towarzystwo Sztuki i Nauki w Bydgoszczy|Niemieckiego Towarzystwa Sztuki i Wiedzy]]). Na [[Okole (osiedle w BydgoszczyBydgoszcz)|Okolu]] i [[Czyżkówko (osiedle w Bydgoszczy)|Czyżkówku]] działało Męskie Towarzystwo Śpiewu „''Kornblume''” (Bławatek). Także na Czyżkówku z gminą ewangelicką współpracował chór męski „''Germania''”. Rzemieślniczy chór „''Gutenberg''”, skupiał [[drukarz]]y i pracowników pokrewnych zawodów, zaś na wschodnich osiedlach miasta – [[Zimne Wody (osiedle w BydgoszczyBydgoszcz)|Kapuściskach Małych]], Dolnych i [[Siernieczek (osiedle w Bydgoszczy)|Siernieczku]] istniał chór „''Bromberg – Ost''”. Działalność muzyczną i śpiewaczą prowadziło Towarzystwo J.S. Bacha (niem. ''Bachverein'') oraz Koło Związku Śpiewaków i Śpiewaczek Niemieckich<ref name=BLM2>Pruss Zdzisław, Weber Alicja, Kuczma Rajmund: Bydgoski leksykon muzyczny. [[Kujawsko-Pomorskie Towarzystwo Kulturalne]]. Bydgoszcz 2004, s. 392.</ref>.
 
=== Okres po 1945 ===
Chęć nadrobienia wojennych zaległości oraz entuzjazm lat odbudowy kraju były głównymi motywami wzmożonej działalności w pierwszych latach powojennych, przejawiającej się w organizowaniu wielu koncertów. W 1951 r. w skład Zjednoczenia Polskich Zespołów Śpiewaczych przyjęto [[orkiestra|orkiestry]] amatorskie i w związku z tym zmieniono nazwę organizacji na [[Polski Związek Chórów i Orkiestr|Zjednoczenie Polskich Zespołów Śpiewaczych i Instrumentalnych]]. W skład okręgu bydgoskiego wchodziły odtąd nie tylko [[chór]]y, ale także [[Orkiestra dęta|orkiestry dęte]].
 
Chóry i orkiestry uczestniczyły w: Świętach Pieśni, zjazdach, przeglądach i festiwalach śpiewaczych, a także w koncertach związanych ze świętami państwowymi, wydarzeniami społeczno-politycznymi i kulturalnymi kraju oraz obchodami jubileuszowymi własnych i bratnich zespołów. W [[Bydgoszcz]]y zespoły występowały najczęściej w [[Park Ludowy w Bydgoszczy|Parku Ludowym]], [[WojewódzkiKujawsko-Pomorskie OśrodekCentrum Kultury i Sztuki „Stara Ochronka” w Bydgoszczy|Wojewódzkim Ośrodku Kultury]], [[Filharmonia Pomorska im. Ignacego Jana Paderewskiego w Bydgoszczy|Filharmonii Pomorskiej]], a także w zakładach pracy, placówkach kulturalno-oświatowych i zakładach opiekuńczych. Bodźcem do aktywizacji artystycznej chórów były obchody [[Tysiąclecie Państwa Polskiego|Tysiąclecia Państwa Polskiego]] w latach 1960-1966 oraz lata 80., w których możliwe było po wielu latach uczestnictwo chórów w uroczystościach kościelnych.
 
W latach 70. działało oficjalnie sześć chórów bydgoskich; męskie: [[Towarzystwo Śpiewu „Halka” w Bydgoszczy|„Halka”]] i [[Stowarzyszenie Śpiewacze Męski Chór „Hasło” w Bydgoszczy|„Hasło”]] oraz mieszane: [[Chór „Arion” w Bydgoszczy|„Arion”]], [[Chór mieszany „Dzwon” w Bydgoszczy|„Dzwon”]], [[Chór mieszany „Harmonia” w Bydgoszczy|„Harmonia”]] i [[Towarzystwo Śpiewu „Lutnia” w Bydgoszczy|„Lutnia”]]. Pod względem artystycznym najbardziej liczącym się chórem w Bydgoszczy był [[Chór „Arion” w Bydgoszczy|„Arion”]], który w latach 1945-1952 wystąpił na blisko 200 koncertach, z czego połowę stanowiły koncerty w [[Polskie Radio|Polskim Radio]], zaś od 1953 r. współpracował z [[Filharmonia Pomorska im. Ignacego Jana Paderewskiego w Bydgoszczy|Państwową Filharmonią Pomorską]]<ref name=KB1>Sucharska Anna: Kultura w Bydgoszczy w latach 1945-1980. [w:] Bydgoszcz wczoraj i dziś 1945-1980. Praca zbiorowa pod red. Stanisława Michalskiego. Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Państwowe Wydawnictwo Naukowe Warszawa-Poznań 1988.</ref>.
== Chóry nieistniejące ==
* [[Towarzystwo Śpiewu „Święty Wojciech” w Bydgoszczy]] (1876-1976) – najstarszy bydgoski chór kościelny, istniejący przy [[Parafia farna w Bydgoszczy|parafii farnej]];
* [[Towarzystwo Śpiewu „Lutnia” w Bydgoszczy]] (1901-1979) – chór założony przez Polaków w [[Brema|Bremie]], od 1923 r. związany z [[Jachcice (osiedle w Bydgoszczy)|Jachcicami]] w Bydgoszczy;
* [[Towarzystwo Śpiewu „Moniuszko” w Bydgoszczy]] (1908-1973) – chór kościelny przy [[Parafia Trójcy Świętej w Bydgoszczy|parafii Św. Trójcy w Bydgoszczy]];
* [[Towarzystwo Śpiewu „Odrodzenie” w Bydgoszczy]] (1922-19391922–1939) – chór kościelno-świecki związany z [[Bielawy (osiedle w BydgoszczyBydgoszcz)|Bielawami]];
* [[Chór „Arion” w Bydgoszczy]] (1924-1990) – chór mieszany związany z [[Czyżkówko (osiedle w Bydgoszczy)|Czyżkówkiem]], po wojnie chór zawodowy, współpracujący od 1953 r. z [[Filharmonia Pomorska im. Ignacego Jana Paderewskiego w Bydgoszczy|Filharmonią Pomorską]];
* Koło Śpiewu „Chopin” (1925-1939) – chór kościelny mieszany istniejący przy Towarzystwie św. Ignacego, związany z bydgoskim [[Okole (osiedle w BydgoszczyBydgoszcz)|Okolem]];
* Bydgoskie Słowiki (1958-lata 60. XX w.) – chór chłopięcy powstały przy [[Filharmonia Pomorska im. Ignacego Jana Paderewskiego w Bydgoszczy|Filharmonii Pomorskiej]], jego kadra zasiliła [[Capella Bydgostiensis|Capellę Bydgostiensis]] i [[Zespół Pieśni i Tańca Ziemi Bydgoskiej]];
* Chór „Canto” (1976-2001) – jeden z pierwszych bydgoskich, żeńskich chórów dziecięco-młodzieżowych, który zdobywał trofea na międzynarodowych festiwalach; powstał przy istniejącym w [[Pałac Młodzieży w Bydgoszczy|Pałacu Młodzieży]] Teatrze Pieśni, Poezji i Tańca; występował wspólnie z zespołami muzycznymi: [[Bajm]], [[Żuki (zespół muzyczny)|Żuki]] oraz w spektaklach [[Opera Nova|Opery Nova]]; jego kontynuatorem jest chór „Violinki” który w 2006 roku zmienił nazwę na „Camerata”.
* Chór kościelny Matki Boskiej Nieustającej Pomocy (1922-19391922–1939) – 200-osobowy chór mieszany na [[Szwederowo (osiedle w Bydgoszczy)|Szwederowie]];
* Chór męski Państwowego Katolickiego Męskiego Seminarium Nauczycielskiego w Bydgoszczy (1920-1936) – założony przez [[Zygmunt Urbanyj|Zygmunta Urbanyi’ego]], jeden z wyróżniających się w Bydgoszczy w [[Historia Polski (1918–1939)|okresie międzywojennym]] chórów szkolnych;
* Chór Panien Różańcowych (1925-1988) – kościelny chór żeński przy [[Parafia Najświętszego Serca Pana Jezusa w Bydgoszczy|parafii Najświętszego Serca Jezusa]], złożony wyłącznie z dziewcząt stanu wolnego.
306 897

edycji