Zjawisko: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 4 bajty ,  10 lat temu
drobne redakcyjne, poprawa linków
m (robot dodaje: co:Fenòmenu)
(drobne redakcyjne, poprawa linków)
{{DisambigR|filozofii|[[Zjawisko (stona ujednoznaczniającaujednoznacznienie)|inne znaczenia tego słowa]]}}
{{wikisłownikWikisłownik|zjawisko}}
'''Zjawisko''', '''fenomen''' ([[GrekaJęzyk grecki|gr.]] ''phainomenon'' obserwowany) – pojęcie [[filozofia|filozoficzne]] oznaczające to, co dane jest w [[poznanie zmysłowe|poznaniu zmysłowym]], a więc obrazy, dźwięki, zapachy, smaki itd.
 
== Historia i filozofia nauki ==
Jednym z celów filozofii i nauki antycznej Grecji było, wg [[Pierre Duhem|Duhema]], "uratowanie zjawisk", czyli takie wytłumaczenie działań natury, które będzie w zgodzie z tezami kosmologicznymi powszechnie uznanymi. Było to szczególnie widoczne w [[astronomiaAstronomia|astronomii]], gdzie wprowadzano skomplikowane hipotezy (np. istnienie [[deferent]]ów) aby, w zgodzie z obserwowanymi zjawiskami, zachować koherencję m.in. [[Teoria geocentryczna|teorii geocentrycznej]].
 
Według [[Galileusz]]a zjawiska są jedynym przedmiotem [[naukaNauka|nauki]]. W filozfii nauki pojęcie "zjawiska" bywa utożsamiane z pojęciem "[[zdarzenieZdarzenie|zdarzenia]]".
Jednym z celów filozofii i nauki antycznej Grecji było, wg [[Pierre Duhem|Duhema]], "uratowanie zjawisk", czyli takie wytłumaczenie działań natury, które będzie w zgodzie z tezami kosmologicznymi powszechnie uznanymi. Było to szczególnie widoczne w [[astronomia|astronomii]], gdzie wprowadzano skomplikowane hipotezy (np. istnienie [[deferent]]ów) aby, w zgodzie z obserwowanymi zjawiskami, zachować koherencję m.in. [[Teoria geocentryczna|teorii geocentrycznej]].
 
W XX wieku, filozofowie brytyjscy ([[George Edward Moore|G. E. Moore]], [[Bertrand Russell]], [[Alfred Jules Ayer|A. J. Ayer]]) używali pojęcia ''[[sense data]]'', "dane zmysłowe", które to pojęcie określać miało to co "widzimy naprawdę". Uważano, że naiwnością jest twierdzenie, że obserwujemy rzeczy jako takie; w rzeczywistości obserwujemy wyłącznie dane zmysłowe, i tylko je. Pojęcie to jest dziś odrzucone (m.in. dzięki krytyce zaproponowanej przez [[John Langshaw Austin|J. L. Austina]] w ''Sense and Sensibilia'' w 1962 roku). Zastąpiono je po części pojęciem ''[[qualeQualia|qualii]]''.
Według [[Galileusz]]a zjawiska są jedynym przedmiotem [[nauka|nauki]]. W filozfii nauki pojęcie "zjawiska" bywa utożsamiane z pojęciem "[[zdarzenie|zdarzenia]]".
 
W XX wieku, filozofowie brytyjscy ([[George Edward Moore|G. E. Moore]], [[Bertrand Russell]], [[Alfred Jules Ayer|A. J. Ayer]]) używali pojęcia ''[[sense data]]'', "dane zmysłowe", które to pojęcie określać miało to co "widzimy naprawdę". Uważano, że naiwnością jest twierdzenie, że obserwujemy rzeczy jako takie; w rzeczywistości obserwujemy wyłącznie dane zmysłowe, i tylko je. Pojęcie to jest dziś odrzucone (m.in. dzięki krytyce zaproponowanej przez [[John Langshaw Austin|J. L. Austina]] w ''Sense and Sensibilia'' w 1962 roku). Zastąpiono je po części pojęciem ''[[quale|qualii]]''.
 
== Filozofia fenomenu ==
Zjawiska często przeciwstawiane są nieobserwowalnej, ale dostępnej rozumowo rzeczywistości ([[Platon]]) bądź istocie rzeczy lub jako "rzecz dla nas" – niepoznawalnym [[rzecz sama w sobie|rzeczom samym w sobie]] przez [[Immanuel Kant|Immanuela Kanta]].
 
W fenomenologii fenomen to to, co podmiotowi poznania jawi się bezpośrednio i naocznie - fenomenem może być nie tylko konkretny zespół spostrzeżeń zmysłowych, ale też konkretny dany zespół spostrzeżeń wewnętrznych.
 
== Zobacz też ==
* [[fenomenologia]]
* [[sense data]]
* [[quale|qualia]]
 
== Bibliografia ==
* [[Pierre Duhem]],: ''Sauver les phénomènes.'', Paryż, J. Vrin, 2003 (1908).
* [[John Langshaw Austin]],: ''Sense and Sensibilia.'', 1962.
 
[[Kategoria:Epistemologia]]
64 271

edycji