Bitwa morska pod Lowestoft: Różnice pomiędzy wersjami

[wersja nieprzejrzana][wersja nieprzejrzana]
Usunięta treść Dodana treść
Nie podano opisu zmian
m lit.
Linia 5:
 
==Wstęp==
[[Holandia|Holendrzy]] za wszelką cenę zamierzali zapobiec drugiej angielskiej blokadzie ich portów, po tym jak pierwsza została przerwana przez samych [[Anglia|Anglików]] z powodu braków w zaopatrzeniu. Czołowy holenderski polityk, [[Johan de Witt]], nakazalnakazał [[Jacob van Wassenaer Obdam|Van Wassenaerowi]] zaatakować Anglików zdecydowanie podczas okresu stabilnych wschodnich wiatrów które dałyby holenderskiej flocie przewagę (Holendrzy mogliby atakować z wiatrem). Jednak Van Wassenaer, być może czując, że jego flota jest wciąż za słaba pod względem wyszkolenia jak i siły ognia, by realnie móc zmierzyć się z Anglikami w otwartej bitwie, odroczył moment walki do momentu, gdy wiatr zmienił kierunek. Nie chciał on doprowadzić do generalnej bitwy, lecz zamierzał doprowadzić do mniej ryzykownej konfrontacji, ustawiając swą flotę w pozycji defensywnej (od strony zawietrznej). Pozycja ta miała mu zagwarantować łatwe i szybkie wyplątanie się z bitwy w przypadku, gdyby bitwa miała niekorzystny przebieg. W ten sposób uniknąłby walki bez posądzenia o nieposłuszeństwo wobec rozkazów. Jego punkt widzenia kosztował go stratę 1/6 floty i życia.
 
==Floty w polu widzenia==
Dnia [[11 czerwca]] [[Jacob van Wassenaer Obdam|Van Wassenaer]] zauważył [[Anglia|angielską]] [[flota|flotę]] liczącą 109 okrętów (4542 [[dzialo|działa]], 22055 ludzi); składała się z trzech [[eskadra|eskadr]]. Książę Yorku osobiście dowodził [[awangarda (wojsko)|awangardą]] (eskadra z czerwoną flagą); książę Rupert dowodził centrum (eskadra z białą flagą) a hrabia Sandwich dowodził [[ariergarda|ariergardą]] (eskadra z niebieską flagą). [[Holandia|Holenderska]] flota mialamiała 103 okręty (4869 dział, 21613 ludzi) i dzieliła się na 7 eskadr: pierwsza (z Admiralicji [[Amsterdam]]u) dowodzona osobiście przez Van Wassenaera (okręt flagowy ''Eendracht''); druga dowodzona przez admirała-porucznika (tłum. z ang. ''Lieutenant-Admiral'') [[Johan Evertsen|Johana Evertsena]] (okręt flagowy ''Hof van Zeeland''); trzecia (z Admiralicji Maas) pod wodzą admirała-porucznika [[Egbert Bartholomeusz Kortenaer|Kortenaera]] (okręt flagowy ''Groot Hollandia''); czwarta (flota [[Fryzja|Fryzji]]) dowodzona przez admirała-porucznika [[Auke Stellingwerf|Stellingwerfa]] (okręt flagowy ''Sevenwolden''); piąta dowodzona przez wiceadmirała [[Cornelis Tromp|Trompa]] (okręt flagowy ''Liefde''); szósta (flota Zelandii) dowodzona przez wiceadmirała [[Cornelis Evertsen de Oude|de Oude]] (okręt flagowy ''Vlissingen'') i siodma dowodzona przez wiceadmirała [[Volckert Schram|Schrama]] (okręt flagowy ''Wapen van Nassau''). Powodem tak dużej liczby eskadr był fakt, że mniejsze admiralicje nalegały na posiadanie własnych eskadr; Admiralicje Amsterdam i Maas ([[Rotterdam]]) podzieliły swoje floty by sprawić, aby wszystkie eskadry były równej wielkości.
Obie floty osiąngnęłyosiągnęły tak wysoki stan liczebny przez zaciąg statków handlowych. Anglicy mieli 24 takie okręty wojenne ''kupieckiego pochodzenia'', a Holendrzy 12, niektóre z nich potężne, jak okręty wojenne [[Holenderska Kompania Wschodnioindyjska|Holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej]], specjalnie ściągnięte z Indii. PomadtoPonadto Holendrzy ponownie przystosowali do slużbysłużby 18 okrętów wojennych z poprzedniej wojny angielsko-holenderskiej.
[[11 czerwca]] nie było wiatru, co skutecznie uniemożliwiło rozpoczęcie bitwy. Dnia [[12 czerwca]] wiatr ponownie zaczął wiać - wiejąc ze wschodu, powodował, że Holendrzy pod wodzą Van Wassenaera mogli ruszać z wiatrem. Jednak nie atakowali, pomimo faktu, że ich wódz otrzymał wyraźne polecenia, by przy takich właśnie warunkach pogodowych uderzył na Anglikow. Następnego dnia rano wiatr zmienił się na zachodni i zaczęła się zbliżać flota angielska.
 
==Bitwa==
Trudno jest sporządzić spójną relację z bitwy. Jest ogromne bogactwo źródeł, które nigdy nie zostalyzostały właściwie zbadane. [[Anglia|Anglicy]] uważają zachowanie ''mglistego Opdama'' - ang. ''foggy Opdam'' (jak Anglicy go czasem nazywają) zagadkowym i podają mnóstwo intencji, jakie on rzekomo miał. Po klęsce wyżsi oficerowie [[Holandia|holenderscy]] bronili się, twierdząc, że flota postępowała zgodnie z oryginalnymi rozkazami, a za katastrofę winili brak szczęścia i tchórzostwo kapitanów statków handlowych.
 
===Manewry===
Wczesnym rankiem o godzinie 13:00 [[Holandia|holenderska]] [[flota]] została ustawiona na południowy wschód od floty [[Anglia|angielskiej]]. Większość brytyjskich historyków przypuszcza, że [[Jacob van Wassenaer Obdam|Van Wassenaer]] wykonał nagły zwrot na zachód, próbując odzyskać korzystny wiatr, i właśnie wtedy Anglicy go pobili. Jeśli tak, wiatr musiałby wiać z południowego zachodu, w przeciwnym wypadku nie byłoby żadnej korzyści z takiego manewru; lecz to było zbyt trudne do wyjaśnienia jak angielska flota, płynąc na południe, mogła być szybsza od Holendrów. Alternatywna interpretacja, bardziej zgodna z holenderskimi źródłami, była taka, że wiatr wiał z północnego zachodu i Van Wassenaer próbował wciągnąć Anglików do walki przy zachowaniu swojej defensywnej, zawietrznej pozycji, co było jego ulubioną taktyką. Rzeczywiście obie floty przeszły odwrotnym kursem a następnie dokonały zwrotu.
Podczas zwrotu HMS ''Great Charity'' oddzielił się od reszty floty i w wyniku abordażu został zdobyty przez kapitana [[Jan de Haen|Jana de Haen]], późniejszego admirała, który natychmiast zawrócił ze swoją zdobyczą do Holandii. Oczywiście był to chory zwyczaj, który powinien być zabroniony podczas tej bitwy.
Następnie doszło do drugiego zwrotu. Chociaż Anglicy mieli pewne trudności z kontrolowaniem tych manewrów, Holendrzy tym razem kompletnie się pogubili i nie zdołali zachować linii bojowej. Teoretycznie pozycja zawietrzna powinna dawać holenderskim [[działo]]m pokładowym większy zasięg umożliwiając im zniszczenie [[takielunek|takielunku]] angielskich okretówokrętów za pomocą tzw. ''pocisków łańcuchowych'' (dwie kule połączone łańcuchem).
W rzeczywistości kilka [[eskadra|eskadr]] zaczęło sobie nawzajem blokować pole widzenia, wtedy oficerowie okrętów flagowych i kapitanowie najbardziej spragnieni bitwy szybko zostawili z tylu tych mniej entuzjastycznie nastawionych do walki wraz ze starszymi okrętami. Okręty kompanii handlowych, nigdy nie szkolone w tego typu taktyce, zachowywały się tak, jakby były same na morzu, przyczyniając się do powiększenia ogolnieogólnie panującego harmideru. Niektóre cięższe okręty holenderskie znalazlyznalazły się tak blisko linii angielskich okretówokrętów, że ledwo zdołalyzdołały umknąć do swych sił głównych.
PoźniejPóźniej twierdzili, że zamierzali spróbować bezpośredniego ataku na wroga w zgodzie z głównymi rozkazami. Niektórym okrętom przytrafiło się być w optymalnej odległości od Anglików i skoncentrowalyskoncentrowały na sobie ich ogień, doznając ciężkich uszkodzeń.
Zginął młody dowódca floty fryzyjskiej admirał-porusznikporucznik Auke Stellingwerf. Stary wilk morski admirał-porucznik Kortenaer, prawdopodobnie najbardziej kompetentny z obecnych podczas bitwy holenderskich wodzów, został fatalnie raniony kulą dzialowądziałową w biodro. Dowództwo nad okrętem Kortenaera objął kwatermistrz Ate Stinstra. Van Wassenaer utrzymał strukturę dowodzenia eskadry, mając nadzieję, że jeśli okręty eskadry Kortenaera będą mu bezpośreniobezpośrednio podlegać, łatwiej mu będzie uporządkować całą flotę holenderską. Jednak to tylko zwiększyło zamieszanie.
Obie floty ponownie dokonały zwrotu. I stało się coś dziwnego, co bardzo trudno wyjaśnić. Po dokonanym manewrze angielska [[ariergarda]] powinna oczywiście być na północ od centrum. Wszystkie źródła są jednak co do tego zgodne, że w wyniku dokonanego zwrotu porządek floty angielskiej uległ odwróceniu i ariergarda była teraz na południe od centrum. W angielskiej tradycji rozwiązanie tej zagadki polegalopolegało na tym, że ich flota manewrowała synchronicznie, np. każdy indywidualny okręt obracał się jednocześnie z odwróceniem porządku floty, zamiast obracać się jeden za drugim. Gdyby to była prawda, byłby to niespotykany w owym czasie rodzaj manewru. Holenderskie źródła sugerują inne wyjaśnienie: podczas wykonywania trzeciego zwrotu holenderska flota straciła spojnośćspójność z powodu wiatru, który nagle zmienił kierunek na południowo-zachodni. To także odziałałooddziałało na angielską [[awangarda (wojsko)|awangardę]] i centrum. Angielska [[ariergarda]], unikając masy zdezorientowanych okretówokrętów, pożeglowała za holenderską flotą na południe. [[Flotylla]] z awangardy zamknęła zatem całkowicie pułapkę, blokując dostęp do holenderskiego wybrzeża. Ten scenariusz wyjaśnia dlaczego manewrowanie zostało zatrzymane i dlaczego niektóre flotylle angielskie jasno raportowały próbę kursu na zachód, co byłoby niewytłumaczalne, gdyby nie znajdowali się na wschód od holenderskiej floty.
Jeśli naprawdę otoczeni Holendrzy znaleźli się w beznadziejnej sytuacji, angielskie główne silysiły będące na zachód od nich miałyby korzystny wiatr, wykluczający abordaż jako wykonalną w tych warunkach taktykę. Angielska ariergarda, strzelając z zawietrznej, mogłaby ostrzeliwać Holendrów bezkarnie.
 
===Walka===
Gdy [[Holandia|Holendrzy]] ponownie mieli korzystne warunki pogodowe w stosunku do angielskiej ariergardy, niektóre z jej okrętów ruszyły na wschód do ataku. W wyniku takiej akcji okręt flagowy Montague'a został czasowo zdobyty w wyniku [[abordaż]]u przez załogę okrętu ''Oranje'', dowodzoną przez [[kapitan]]a Bastiana Sentena, który nawet wywiesił holenderską [[bandera|banderę]] na okręcie ''Prince Royal'', aż przybył sam Rupert na ''Royal James'' by odzyskać utracony okręt. Z czasem cała bitwa wydawała się przeradzać w gigantyczną bijatykę. Podczas tych walk zginęli hrabia Marlborough oraz hrabia Portland. Kilka godzin później około południa Montague podniósł niebieską flagę swojej [[eskadra|eskadry]] na znak, by podążano za nim i rzeczywiście, większość kapitanów angielskiej ariergardy podążyła za swym przywódcą gfygdy on szedł prosto na holenderską linię i przełamał się przez nią (bardzo prawdopodobne, że żeglował przez lukę w holenderskiej linii) skutecznie dzieląc holenderską flotę i otaczając jej część.
Obok problemów z [[szyk]]iem [[Holandia|Holendrzy]] mieli także niekorzystną stukturęstrukturę uzbrojenia: średnio ich działa były znacznie lżejsze. Szczególnie 8 największych angielskich okrętów było dla Holendrów niemal niezatapialnych, podczas gdy one same mogły zatopić mniejsze jednostki przeciwnika za pomocą pojedynczej salwy burtowej.
Dlatego większe okręty holenderskie musiały probowaćpróbować ochraniać mniejsze. Holenderski okręt flagowy ''Eendracht'' stoczył bój z ''Royal Charles''. Wódz floty angielskiej książę Yorku omal nie zginął z powodu holenderskiego pocisku łańcuchowego, ktoryktóry ściął głowę kilku członków jego załogi. Około 15:00 pojedynek między okrętami ''Royal Charles'' i ''Eendracht'' zakończył się nagle gdy ''Eendracht'' eksplodował zabijając wodza holenderskiej floty Van Obdama i oprócz pięciu szczęśliwców całą załogę okrętu.
Naczelne dowództwo floty holenderskiej przypadło teraz zastępcy Van Obdama Kortenaerowi. Chociaż ciężko ranny, jeszcze nie umarł, a inni admirałowie zupelniezupełnie nie zdawali sobie sprawy z jego stanu. Przez całe godziny flota holenderska była praktycznie pozbawiona naczelnego dowództwa.
 
===Wielka Ucieczka===
Po eksplozji ''Eendrachta'' [[Anglia|Anglicy]] natychmiast stali się bardziej agresywni, podczas gdy wielu [[kapitan]]ów [[Holandia|holenderskich]] ogarniało uczucie zwątpienia. Niektóre holenderskie statki już zaczęły umykać, a nieco później podążył za nimi okręt Kortenaera ''Groot Hollandia'', dowodzony teraz przez Stinstrę. Oczywiste jest, jaki to miało wpływ na morale pozostałej części floty holenderskiej, która wciąż walczyła z Anglikami. Około wieczora większość holenderskiej foty była w całości zaangażowana w ucieczkę z pola bitwy. Wiceadmirał Cornelis Tromp oraz admirał-porucznik Johan Evertsen z okolookoło 40 okrętami, które jeszcze walczyły, wziąwszy na siebie komendę, zorganizowali działania chroniące uciekające okręty holenderskie, powstrzymując w ten sposób totalną katastrofę.
 
==Po bitwie==
Pomimo działań osłonowych Trompa i Evertsena [[Holandia|Holendrzy]] i tak stracili w tej bitwie aż 16 okrętów, podczas gdy Anglicy stracili tylko jeden okręt, wspomniany uprzednio ''Great Charity''. Osiem holenderskich okrętów zostało zatopionych przez Anglików, sześć zostało spalonych w czasie gdy uciekając splątały się z kupieckimi jednostkami i zostały podpalone przez brandery. Były to okręty: ''Tergoes'' splątany z towarzyszącymi mu okrętami ''Maarseveen'' oraz kupieckim ''Swanenburg''; a także ''Koevorden'', ''Stad Utrecht'' i ''Prinse Maurits''. Wspomniany wcześniej kupiecki okręt ''Oranje'' eksplodował zaraz po tym jak ogarnął go ogień, który przeniósł się na niego z inegoinnego statku, ktoryktóry bralbrał udzialudział w akcji abordażowej przeciw angielskiemu okrętowi ''HMS Charles'', w której przeszkodziły mu najpierw okręt ''Mary'' pod kapitanem Jeremym Smithem (''Mary'' straciła 99 członków swojej załogi), a poźniejpóźniej HMS ''Royal Oak'', HMS ''Essex'' i HMS ''Royal Katherine''. ''Oranje'' stracił połowę swojej załogi (400 ludzi). Podczas holenderskiej masowej ucieczki Anglicy zdobyli dalszych 9 okrętów: ''Hilversum'', ''Delft'', ''Zeelandia'', ''Wapen van Edam'', ''Jonge Prins'', ''Nagelboom'' oraz kupieckie ''Carolus Quintus'', ''Mars'' i ''Geldersche Ruyter''. ''Tromp'' był już zdobyty, ale jednak zdołał uciec.
Anglicy stracili jednego wysokiego rangą oficera: admirała (''Rear Admiral'') Sampsona, podczas gdy wiceadmirał Lawson został śmiertelnie ranny. Pozostało tajemnicą, dlaczego angielska flota nie próbowała pościgu za uciekającymi Holendrami.
 
Taki rezultat bitwy spowodowany był częściowo przez nierówność silysiły ognia, lecz Holendrzy tuż po bitwie przedsięwzięli środki do ambitnego planu rozwoju, budując wiele cięższych okrętów. Anglicy nie zdołali wykorzystać swego zwycięstwa. Nigdy nie udało im się skutecznie zablokować holenderskiego wyrzeżawybrzeża i nie zdołali zapobiec powrotowi handlowej floty holenderskiej z Indii ([[Bitwa morska pod Vågen]]).
Obie floty starły się ponownie w słynnej [[Bitwa morska czterodniowa|bitwie czterodniowej]] w czerwcu [[1666]].