Głowienka zwyczajna: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 2185 bajtów ,  1 rok temu
drobne merytoryczne, źródła/przypisy, link do eBird
m (MalarzBOT: poprawa systematyki (ptaki neognatyczne) na zlecenie Pikadora w wywołaniu szablonu {{Zwierzę infobox}})
(drobne merytoryczne, źródła/przypisy, link do eBird)
|rodzina = [[kaczkowate]]
|podrodzina = [[kaczki]]
|plemię = [[Aythyini]]
|rodzaj = ''[[Aythya]]''
|gatunek = '''głowienka zwyczajna'''
|wikisłownik = głowienka
}}
'''Głowienka zwyczajna''', '''głowienka'''{{r|mk}}{{odn|Busse|Czarnecki|Dyrcz|Gromadzki|1990|s=179}}, '''kaczka rdzawogłowa''', '''kaczka czerwonoszyja''', '''kaczka kasztanowata'''<ref>{{cytuj książkę | url = http://books.google.pl/books?id=H4hgAAAAMAAJ&q=%22kaczka+rdzawog%C5%82owa%22&dq=%22kaczka+rdzawog%C5%82owa%22&hl=pl&sa=X&ei=Oj_cUtSFCZDMtAbo5oG4Bw&ved=0CDYQ6AEwAQ | tytuł = Prace Komisji Językoznawstwa | autor = wielu autorów | wydawca = Zakład Narodowy im. Ossolińskich | rok = 1972}}</ref> (''Aythya ferina'') – gatunek średniegośredniej wielkości [[Ptaki|ptaka]] wodnego z rodziny [[kaczkowate|kaczkowatych]] (Anatidae). Nie wyróżnia się [[podgatunek|podgatunków]]{{r|ioc}}.
 
== Występowanie ==
Zamieszkuje środkowe szerokości geograficzne Eurazji – Wyspyod Brytyjskie,Wysp Brytyjskich i Europy Zachodniej przez [[Europa|Europę]] Środkową i Wschodnią i, pas w środkowej [[Azja|Azji Środkowej]] po [[Mandżuria|Mandżurię]] i północną [[Japonia|Japonię]]. Izolowana populacja w [[Azja Mniejsza|Azji Mniejszej]]. Południowe i nadatlantyckie populacje osiadłe (czasem koczujące), północne wędrowne. Przeloty w marcu – kwietniu i sierpniu – listopadzie. Zimuje w basenie [[morze Śródziemne|Morza Śródziemnego]], na [[Bliski Wschód|Bliskim Wschodzie]], w subsaharyjskiej [[Afryka|Afryce]] i Azji Południowej oraz na [[Daleki Wschód|Dalekim Wschodzie]], również na południu i południowym zachodzie EuropieEuropy Środkowej. Sporadycznie zalatuje na [[Hawaje (archipelag)|Hawaje]], [[Filipiny]], [[Guam]], [[Wyspy Owcze]], [[Azory]], [[Wyspy Kanaryjskie]] i [[Republika Zielonego Przylądka|Wyspy Zielonego Przylądka]]. Od XIX wieku w Środkowej i Zachodniej Europie zaczęła rozprzestrzeniać się na północ i zachód. Dotarła nawet do [[Islandia (wyspa)|Islandii]].
 
W Polsce spotykana na całym niżu oprócz gór i dużych kompleksów leśnych i jest średnioobecnie licznymnielicznym ptakiem lęgowym. Jej populacje: lęgowa i zimująca w ostatnich dekadach szybko się kurczą{{odn|Wylegała|Ławicki|2019|s=20}}.
 
== Charakterystyka ==
; '''Cechy gatunku''': Głowienka to kaczka nurkująca – [[Aythyini|grążyca]] o specyficznej krępej sylwetce. Samiec w [[Szata godowa|szacie godowej]] ma głowę i górę szyi rdzawokasztanowe, dół szyi i pierś oraz podogonie i dolne pióra ogona czarne. Wierzch i boki szare z drobnym ciemniejszym poprzecznym prążkowaniem, brzuch biały. Samica, niepozorna wobec samca, ogólnie brązowa, wierzch i boki jaśniejsze, tył ciała szarobrązowy, a brzuch biały. Wokół oczu i dzioba znajduje się przejaśnienie. W [[Szata spoczynkowa|upierzeniu spoczynkowym]] kaczor staje się podobny do samicy, ale ma lekko rudawy odcień, pierś i kuper szarobrązowe. Osobniki młodociane i samce w upierzeniu spoczynkowym podobne do samicy. Gdy pływa, głęboko zanurza się w wodzie. Samicę w locie rozpoznaje się po barwie piór podogonowych. Do lotu wzbija się poprzez rozbieg na wodzie. Głowienki po lęgach trzymają się w niewielkich stadach lub mieszanych z [[Czernica (ptak)|czernicą]].
: W porównaniu z innymi kaczkami głowienka ma duże i płaskie czoło. Jest niewiele większa od czernicy, ale mniejsza od krzyżówki. Dziób szaroniebieski, czarny na końcu i u nasady, podczas gdy u podgorzałki jest jednobarwny.
[[Plik:Fuligule.milouin1.jpg|thumb|left|Samica głowienki w szacie spoczynkowej]]
Rośliny wodne wiosną i latem oraz drobne wodne zwierzęta jesienią i zimą, które, jako grążyca, zdobywa nurkując do 1,5–2,5 m. Są to przede wszystkim larwy [[owady|owadów]], [[ślimaki]] i [[małże]]. Żeruje głównie na mulistym dnie z podwodną roślinnością. Pod wodę może też sięgać, wyciągając szyję i zanurzając zarazem przednią część tułowia, tylna sterczy pionowo na taflą wody.
 
== OchronaStatus i ochrona ==
W skali globalnej od 2015 roku uznana jest za narażoną na wyginięcie – kategoria VU w [[Czerwona księga gatunków zagrożonych|Czerwonej księdze gatunków zagrożonych]] [[Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody|Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody (IUCN)]]; wcześniej była klasyfikowana jako gatunek najmniejszej troski – LC{{r|iucn}}. W 2012 roku liczebność światowej populacji szacowano na 1,95–2,25 milionów osobników{{r|birdlife}}. Zagraża jej utrata siedlisk lęgowych w wyniku intensywnej gospodarki stawowej, głównie pogłębienia stawów, niszczenia roślinności wynurzonej i likwidowania wysp.
 
W Polsce gatunek łowny od 15 sierpnia do 21 grudnia<ref>Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 marca 2005 r. w sprawie określenia okresów polowań na zwierzęta łowne ({{Dziennik Ustaw|2005|48|459}})</ref>. W latach 2013–2018 liczebność populacji lęgowej głowienki na terenie kraju szacowano na 2000–6000 par{{r|biuletyn2019}}. Ze względu na notowany od kilkudziesięciu lat szybki spadek liczebności krajowej populacji głowienki (populacja lęgowa zmniejszyła się o około 80–90% pomiędzy 1980 a 2018 rokiem{{r|biuletyn2019}}), Polski Komitet Krajowy Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody (IUCN) w maju 2019 r. przyjął uchwałę wzywającą do objęcia jej [[Gatunkowa ochrona zwierząt|ścisłą ochroną gatunkową]]{{odn|Wylegała|Ławicki|2019|s=20}}.
 
== Zobacz też ==
== Przypisy ==
{{Przypisy|
* <ref name=avibase>{{cytuj stronę| autor = Denis LapageLepage | url = http://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=PL&avibaseid=A96692E0C9F7508B|tytuł = Głowienka (''Aythya ferina'') (Linnaeus, 1758)|opublikowany = Avibase|data dostępu = 2013-12-15}}</ref>
* <ref name="birdlife">{{Cytuj stronę | url = http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/common-pochard-aythya-ferina/text | tytuł = Species factsheet: ''Aythya ferina'' | opublikowany = BirdLife International | język = en | data dostępu = 2020-07-24}}</ref>
* <ref name="biuletyn2019">{{Cytuj pismo | autor = Chodkiewicz T., Chylarecki P., Sikora A., Wardecki Ł., Bobrek R., Neubauer G., Marchowski D., Dmoch A., Kuczyński L. | tytuł = Raport z wdrażania art. 12 Dyrektywy Ptasiej w Polsce w latach 2013–2018: stan, zmiany, zagrożenia | czasopismo = Biuletyn Monitoringu Przyrody | wolumin = 20 | strony = 1–80 | data = 2019 | url = https://otop.org.pl/wp-content/uploads/2020/03/Biuletyn20_2019.pdf}}</ref>
* <ref name=ioc>{{Cytuj stronę |url = http://www.worldbirdnames.org/bow/waterfowl|tytuł = Screamers, ducks, geese, swans|autor = F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.)|opublikowany = IOC World Bird List: Version 10.1 |język = en |data dostępu = 2020-07-24}}</ref>
* <ref name="mk">Systematyka i nazwa polska za: {{cytuj stronę|autor = P. Mielczarek & M. Kuziemko |url = http://listaptakow.eko.uj.edu.pl/nonpasserines1.html#Aythyini|tytuł = Plemię: Aythyini Delacour & Mayr, 1945 (1831) (wersja: 2020-01-10)|opublikowany = Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego |praca = Kompletna lista ptaków świata|data dostępu = 2020-07-24}}</ref>
* <ref name=whatbird>{{cytuj stronę | url = http://identify.whatbird.com/obj/1046/overview/Common_Pochard.aspx| tytuł = Common Pochard ''Aythya ferina''| opublikowany = WhatBird| data dostępu = 2013-12-15| autor = | język = en}}</ref>
* <ref name=avibase>{{cytuj stronę| autor = Denis Lapage | url = http://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=PL&avibaseid=A96692E0C9F7508B|tytuł = Głowienka (''Aythya ferina'') (Linnaeus, 1758)|opublikowany = Avibase|data dostępu = 2013-12-15}}</ref>
}}
 
== Bibliografia ==
* {{cytuj książkę |nazwisko=Stastny |imię=Karel |tytuł=Ptaki wodne|wydawca=Delta |miejsce=Warszawa |rok=1993 |id= |isbn= 83-85817-10-7}}
* {{cytuj książkę |nazwisko=Richarz |imię=Klaus |tytuł=Ptaki - Przewodnik |wydawca=MUZAMuza |miejsce=Warszawa |rok=2009 |id= |isbn= 978-83-7495-018-3}}
* {{cytuj książkę| odn = tak | autor = Josep del Hoyo, Andrew Elliott, Jordi Sargatal| tytuł = Handbook of the Birds of the World|część = 1|tytuł części = Ostrich to Ducks |rozdział = Family Anatidae (Ducks, geese and Swans)| imię r = Carles | nazwisko r = Carboneras| rok = 1992|wydawca = Lynx Edicions|miejsce = Barcelona|isbn = 84-87334-10-5|strony = |język = en}}
* {{cytuj książkę| odn={{odn/id|Busse|Czarnecki|Dyrcz|Gromadzki|1990}} | nazwisko = Busse (red.) | imię = Przemysław | nazwisko2 = Czarnecki | imię2 = Zygmunt | nazwisko3 = Dyrcz | imię3 = Andrzej | nazwisko4 = Gromadzki | imię4 = Maciej | nazwisko5 = Hołyński | imię5 = Roman | nazwisko6 = Kowalska-Dyrcz | imię6 = Alina | nazwisko7 = Machalska | imię7 = Jadwiga |nazwisko8 = Manikowski | imię8 = Stanisław | nazwisko9 = Olech | imię9 = Bogumiła | tytuł = Ptaki | tom = I|url = |rok = 1990|wydawca = Wiedza Powszechna|miejsce = Warszawa|seria = Mały słownik zoologiczny|isbn = 83-214-0563-0}}
 
== Linki zewnętrzne ==
* {{Cytuj stronę | url = https://ebird.org/species/compoc/ | tytuł = Zdjęcia i materiały multimedialne | praca = eBird | opublikowany = Cornell Lab of Ornithology | język = en}}
* {{Cytuj książkę | nazwisko = Gromadzki (red). | imię = M. | tytuł = Poradniki ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 – podręcznik metodyczny | wydawca = Ministerstwo Środowiska | miejsce = Warszawa | data = 2004 | strony = 161–164 | tom = 7 | tytuł tomu = Ptaki (część I) | rozdział = ''Aythya ferina'' (Głowienka) | adres rozdziału = https://natura2000.gdos.gov.pl/files/artykuly/52989/a059_Glowienka.pdf | isbn = 83-86564-43-1}}