Otwórz menu główne

Ulica 3 Maja w Rzeszowie

ulica w Rzeszowie

Ulica 3 Maja (dawniej Pańska, zwana popularnie Paniagą) – jedna z najważniejszych, najstarsza i zarazem najbardziej reprezentacyjna ulica Rzeszowa. Biegnie południkowo od kościoła farnego do zbiegu alei Pod Kasztanami i ulicy Zamkowej. Wraz z alejami Lubomirskich i Pod Kasztanami oraz ulicami Zamkową, Kościuszki i Grunwaldzką stanowiła historyczny trakt handlowy i tranzytowy z północy na południe, a obecnie jest częścią głównego traktu pieszego i najważniejszym deptakiem Rzeszowa.

POL Rzeszów COA.svg Rzeszów
ulica
POL Rzeszów COA.svg 3 Maja
Śródmieście
Długość: 350 m
Przebieg
Ikona deptak plac.svg 0m Plac Farny
Ikona deptak z lewej deptak.svg 0m ul. Tadeusza Kościuszki
Ikona deptak z lewej ulica.svg 110m ul. Feliksa Dymnickiego
Ikona deptak z prawej ulica.svg 180m ul. Jagiellońska
Ikona deptak z prawej ulica.svg 240m ul. Fircowskiego
Ikona deptak z lewej deptak.svg 300m ul. Roderyka Alsa
Ikona ulica deptak2.svg 350m ul. Zamkowa i aleja Pod Kasztanami
Położenie na mapie Rzeszowa
Mapa lokalizacyjna Rzeszowa
ulica 3 Maja
ulica 3 Maja
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
ulica 3 Maja
ulica 3 Maja
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
ulica 3 Maja
ulica 3 Maja
Ziemia50°02′10,8″N 22°00′04,1″E/50,036327 22,001143
Ten artykuł dotyczy ulicy. Zobacz też: inne artykuły noszące tę nazwę.
Ulica 3 Maja
Kościół św. Krzyża

HistoriaEdytuj

Początki ulicy sięgają czasów, gdy w pobliżu powstał w XIV wieku kościół farny i w XV rzeszowski zamek. Stanowiła ona najkrótsze połączenie między tymi dwoma najważniejszymi obiektami miasta. Apogeum swojego rozwoju osiągnęła w XIX wieku, stała się wtedy miejscem spotkań mieszkańców miasta, w którym swobodnie, niezależnie od lokalnej władzy można było wymieniać poglądy[1]. Kamienice stojące w ciągu ulicy uległy sporym uszkodzeniom w czasie II Wojny Światowej, a po zakończeniu wojny wiele z nich zostało odbudowanych w nieco okrojonym wydaniu, bez najwyższych kondygnacji, co powoduje, że całość zabudowy tej ulicy jest stosunkowo niska w porównaniu z innymi ulicami rzeszowskiego Śródmieścia.

NazwaEdytuj

Początkowo zwana była Ku Piarum Scholarum, później Pijarską, w czasach zaboru austriackiego Expiaristengasse (Popijarska), autonomii Galicyjskiej Herrengasse, czyli Pańską. Większość mieszkańców zwyczajowo nazywało ją Paniagą. Nazwę 3 Maja otrzymała w okrągłą rocznicę uchwalenia Ustawy Zasadniczej. We wrześniu 1939 roku Niemcy, którzy wkroczyli do miasta w celu zniszczenia świadomości narodowej zmienili nazwę na Breite Straße, czyli Ulica Szeroka. Dopiero po II wojnie ostatecznie przemianowano ją na 3 Maja[2].

W 1951 ulica 3 Maja została przemianowana na ul. 1 Maja[3].

PrzebiegEdytuj

Ulica rozpoczyna swój bieg od Placu Farnego tuż przy dzwonnicy Kościoła Farnego, gdzie krzyżuje się z ulicą Kościuszki, która prowadzi bezpośrednio do Rynku. Następnie krzyżuje się z trzema mniejszymi ulicami tj. Dymnickiego, Fircowskiego i Alsa oraz jedną z głównych ulic Śródmieścia, czyli ulicą Jagiellońską. Paniaga kończy swój bieg rozwidlając się na ulicę Zamkową oraz aleję Pod Kasztanami, którą dalej biegnie deptak aż do ulicy Szopena.

Wybrane budynkiEdytuj

KalendariumEdytuj

  • Około 1840 roku Franciszek Skielski wybudował pierwszą w Rzeszowie drukarnię, jest to narożny dom od placu Farnego
  • Budynek banku PKO został zbudowany w latach 1906–1908.
  • W latach powojennych w głębi małego placyku został wybudowany budynek NBP.
  • W latach 1950–1960 większość kamieniczek została poddana restauracji, w trakcie której uproszczono ich wystrój architektoniczny.

ObecnieEdytuj

W chwili obecnej ulica jest głównym centrum handlowym miasta. Ulica, która na stałe wpisała się w jego historię i jego mieszkańców, doczekała się święta, tzw. Święta Paniagi, które odbywa się corocznie 3 maja począwszy od 2003 roku. Pod koniec ubiegłego wieku ulicę zmieniono w deptak, jednak w krótkim czasie wpuszczono tam tysiące samochodów. Po akcjach młodych mieszkańców Rzeszowa, zmniejszono liczbę samochodów uprawnionych do wjazdu i przywrócono ulicy charakter typowego miejskiego deptaka. Na chwilę obecną prawo do poruszania się po Paniadze przysługuje jedynie pieszym, rowerzystom, służbom miejskim oraz pojazdom z identyfikatorem A uprawniającym do wjazdu na tę konkretną ulicę. Na dzień dzisiejszy na ulicy znajdują się dwa pomniki: wcześniejszy Stanisława Konarskiego, znajdujący się przed budynkiem I LO, oraz odsłonięty w 2010 roku pomnik Tadeusza Nalepy.


PrzypisyEdytuj

  1. Rzeszowskie ulice i okolice. Marek Czarnota. Rzeszów: Mitel, 2001, s. 21. ISBN 978-83-11-11912-3.
  2. Rzeszowskie ulice i okolice. Marek Czarnota. Rzeszów: Mitel, 2001, s. 20–21. ISBN 978-83-11-11912-3.
  3. Zmiana nazw ulic Rzeszowa. „Nowiny Rzeszowskie”, s. 5, Nr 49 z 18 lutego 1951.