Upokorzenie

emocja

Upokorzenieemocja pokrewna w stosunku do wstydu o dużym nasileniu, jednak silnie osadzona w obszarze relacji interpersonalnych. Jeden z silniejszych stanów afektywnych[1] i jedno z najbardziej bolesnych oraz zaburzających wewnętrzną równowagę człowieka doświadczeń[2]. Słownik PWN łączy upokorzenie również z uczuciem poniżenia[3].

W zakresie różnicowania upokorzenia od wstydu Linda M. Hartling i Tracy Luchetta napisały: wstyd wydaje się występować na powierzchni własnego doświadczenia, podczas gdy upokorzenie uderza w samą istotę indywidualnego poczucia bycia. Według amerykańskiego psychiatry Donalda Kleina upokorzenie wpisuje się w system władzy, w proces jej sprawowania przez jednych ludzi nad drugimi. Upokorzenie przez jednostkę lub grupę wiąże się z poczuciem bezsilności i niemocy ofiar. Pojawia się w sytuacji lekceważenia, wyśmiewania, czy pogardzania, a zatem dyskredytacji jakiejś osoby, którym to działaniom osoba ta nie ma możliwości lub chęci się przeciwstawić, najczęściej ze względu na stosunek uległości w jakim się znajduje[1]. Upokorzenie wiązać się może z wcześniejszą dehumanizacją potencjalnych ofiar[2]. Jest związane z utratą godności[2] i honoru, co dla wielu ludzi może okazać się istotną przeszkodą w dalszym funkcjonowaniu publicznym. Doznanie upokorzenia może prowadzić do podejmowania działań skrajnych, irracjonalnych, niebezpiecznych, do różnorakich zaniechań (wycofań), a nawet samobójstw[1]. Z pojęciem upokorzenia wiąże się zatem kategoria wyuczonej bezradności[1].

Upokorzenie wzbudza najczęściej w ofierze potrzebę dokonania odwetu na krzywdzicielu za doznane cierpienie. Gdy nie jest to możliwe, ofiara wykorzystuje różne sposoby neutralizacji negatywnych emocji[2].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d Sylwia Jaskulska, Upokorzenie ucznia przez nauczyciela jako jeden z mechanizmów oceniania szkolnego, w: Parezja, nr 2/2014, s. 82-83, 89 ISSN 2353-7914
  2. a b c d Matylda Pachowicz, Utrata twarzy, czyli o upokorzeniu w aspekcie społecznym i jednostkowym, w: Parezja, nr 2/2014, s. 9, 15, ISSN 2353-7914
  3. Słownik PWN, Upokorzenie