Otwórz menu główne
Na środku stolik operatora z pulpitem (monitorem),
po jego bokach czytnik i perforator taśmy,
pod ścianą dwie szafy jednostki centralnej,
z tyłu zasilająca.
Pulpit komputera.

ZAM-2 – polski komputer pierwszej generacji zbudowany na lampach, wersja produkcyjna polskiego komputera XYZ. Przeznaczony przede wszystkim do obliczeń numerycznych był także używany do przetwarzania danych np. w Towarzystwie Ubezpieczeń i Reasekuracji WARTA[1], a w NRD współpracował z maszynami analitycznymi[2][3]. Wyprodukowano 12 szt. w wersjach: Alfa, Beta i Gamma.

Twór­cy ZAM-2 otrzymali w 1964 r. nagrodę państwową II stopnia.

Zmiany w stosunku do XYZEdytuj

  • dodanie rejestru indeksowego i uzupełnienie listy rozkazów
  • zastąpienie pamięci rtęciowej magnetostrykcyjną
  • podwojenie pojemności pamięci bębnowej
  • użycie zamkniętych szaf zamiast stojaków centrali telefonicznej
  • od wersji gamma zastąpienie przekaźnikowej macierzy przełączającej głowice pamięci bębnowej tranzystorową (zastosowana w pozostałych przy naprawach).

Dane techniczneEdytuj

  • rodzina: ZAM
  • organizacja:
    • jednoadresowy, dynamiczny komputer szeregowy o sterowaniu układowym
    • arytmetyka binarna, zapis liczb znak-moduł stałopozycyjny[4]
    • słowo maszynowe: 36 bitów (długie słowo) lub 18 bitów (krótkie słowo)
    • 18 bitowe liczby całkowite
    • 36 bitowe liczby ułamkowe
    • 18 bitowe słowo rozkazu zawierające pola:
      • 1 bitowy modyfikator rozkazu np. zmieniający długość operantu
      • 5 bitowy kod rozkazu
      • 12 bitowy adres
    • 32 rozkazy arytmetyczne, logiczne i sterownia; brak rozkazów zmiennoprzecinkowych i działań na znakach (lista rozkazów w opisie makroasemblera SAS)
  • szybkość:
    • taktowanie: 405 kc (kilocykli, 405 kHz)
    • ok. 1000 dodawań na sekundę
    • ok. 300 mnożeń na sekundę
  • pamięć:
    • operacyjna pamięć magnetostrykcyjna na liniach opóźniających
    • bębnowa
      • głowice stałe
      • pojemność 32 768 słów krótkich (128 ścieżek po 256 słów krótkich) - 72 KiB
      • średni czas dostępu zależny od wykonania macierzy przełączającej głowice:
        • przekaźnikowa: 40 ms
        • tranzystorowa: 20 ms
  • urządzenia zewnętrzne:
    • dalekopis o szybkości 7 znaków na sekundę
    • fotoelektryczny czytnik pięciokanałowej taśmy o szybkości 300 znaków na sekundę
    • perforator pięciokanałowej taśmy o szybkości 30 znaków na sekundę
    • w NRD czytnik kart ELLIOTT-B 42 wymieniony następnie na reproducer kart[2]
  • rozkazy: 32 rozkazy 18 bitowe
  • rejestry:
    • arytmometru:
      • 36 bitowe na magnetostrykcyjnych liniach opóźniających
        • akumulator − 36 bity i bit nadmiaru
        • mnożnik − 36 bitów
      • rejestr pośredniczący
      • 1 bitowe
        • bit nadmiaru akumulatora
        • bit znaku akumulatora
        • bit znaku mnożnika
    • układu sterowania:
      • licznik rozkazów
      • rejestr rozkazów
      • licznik powtórzeń dla rozkazów mnożenia, dzielenia i przesunięć
      • bit modyfikacji rozkazów
  • technologia:
  • budowa (moduły):
    • dwie szafy o wymiarach 2300 × 2000 × 400 mm (arytmometr, pamięć wewnętrzna i układ sterowania)
    • stolik operatora
    • pamięć bębnowa
    • stolik urządzenia wejściowego
    • stolik urządzenia wyjściowego
    • zasilacz
  • zajmowana przestrzeń: około 60
  • całkowita waga: około 1.8 ton[5]
  • zasilanie: 3 fazy 380/220 V, 50 Hz, pobór mocy: około 12,5 KW
  • chłodzenie: szafy i inne urządzenia posiadały wentylatory, a komputer nie wymagał klimatyzacji, jedynie szafa z pamięcią wewnętrzną posiadała wentylatory sterowne przez termostat (pamięć wewnętrzna wymagała stałej temperatury).

Języki programowaniaEdytuj

ProdukcjaEdytuj

  • Alfa — dwie sztuki w latach 1960—61 z pamięcią rtęciową wymienioną w czasie uruchamiania na magnetostrykcyjną. Sprzedane Oficerskiej Szkole Łączności w Zegrzu i Biurze Projektów Przemysłu Syntezy Chemicznej w Gliwicach.
  • Beta — dwie sztuki w latach 1961—1962 z pamięcią magnetostrykcyjną.
  • Gamma — osiem sztuk w latach 1962—1965, z czego 2 sztuki wyeksportowano do NRD[2]. W pamięci bębnowej zastosowano tranzystory.

EksploatacjaEdytuj

Opłata za 1 godz. pracy komputera w 1966 wynosiła 800 zł (ok. 433 zł w 2017 po inflacji)[6]

Roczne wykorzystanie czasu pracy w ośrodku obliczeniowym „ETOPROJEKT”:[7]

Wykorzystanie Czas %
Efektywny czas pracy 2631 h 5' 69,8
Przeglądy techniczne 495 h 30' 13,0
Przestoje awaryjne 656 h 19' 17,2
Razem 3782 h 55' 100
  • Najdłuższy czas bezawaryjnej pracy: 140 h.
  • Najdłuższy czas awarii: 30 h.
  • Najczęściej występowały awarie we/wy, ale były łatwe do usunięcia.
  • Najbardziej kłopotliwe były błędy pamięci operacyjnej.
  • Niezawodność poprawiło zastosowanie klimatyzacji.

LiteraturaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. PRZETWARZANIE DANYCH: Zastosowanie ZAM-2 w przedsiębiorstwie ubezpieczeniowym [w:] Maszyny Matematyczne Nr 3, Wydawnictwa Czasopism Technicznych NOT, 1967, s. 27-31 [dostęp 2018-09-11].
  2. a b c Maszyny ZAM-2 w NRD [w:] Maszyny Matematyczne Nr 3, Wydawnictwa Czasopism Technicznych NOT, 1966, s. 21 [dostęp 2018-09-11].
  3. W. Klepacz, Wykorzystanie maszyn typu ZAM-2 w NRD, „Maszyny Matematyczne” (4), BIBLIOTEKA CYFROWA POLITECHNIKI ŚLĄSKIEJ, 1967, s. 40 [dostęp 2019-02-28] (pol.).
  4. Konstrukcje instytutu Maszyn Matematycznych [w:] Informatyka Nr 3, Wydawnictwo Czasopism i Książek Technicznych SIGMA NOT, 1973, s. 13 Tabela 1 [dostęp 2018-09-11].
  5. a b c COMPUTERS AND CENTERS, OVERSEAS: 6. Instytut Maszyn Matematycznych, ZAM 2, Warsaw, Poland [w:] Goldstein, Gordon D, DIGITAL COMPUTER NEWSLETTER. VOLUME 16, NUMBER 1, styczeń 1964, s. 21-23 [dostęp 2018-09-12] (ang.).
  6. Dla porównania: opłata za 1 godz. pracy UMC-1 wynosiła 150 zł (ok. 81 zł w 2017 po inflacji)
    • ALEKSANDER SENKOWSKI, Ośrodki obliczeniowe w Polsce, „Maszyny Matematyczne” (2), Wydawnictwa Czasopism Technicznych NOT, 1966, s. 23 [dostęp 2019-01-02].
  7. Z do­świadczeń eksploatacji maszyny ZAM-2 [w:] Maszyny Matematyczne Nr 5, Wydawnictwa Czasopism Technicznych NOT, 1968, s. 15 [dostęp 2018-09-11].