Otwórz menu główne

Zasady wymiaru kary – zasady wyznaczające ramy dla konkretnego wymiaru kary, określone w Konstytucji oraz w Kodeksie karnym. Wynikają głównie z funkcji gwarancyjnej prawa karnego. Dzieli się je na zasady ogólnoustrojowe i zasady kodeksowe.

Spis treści

Zasady ogólnoustrojoweEdytuj

Zasada poszanowania godności człowiekaEdytuj

Sprawcy przestępstwa nie wolno traktować przedmiotowo ani w sposób poniżający.

Zasada humanitaryzmu polityki karnejEdytuj

Sąd przy wymiarze kary lub innych środków ma szanować godność osoby karanej. Wiąże się z nią nakaz traktowania kary pozbawienia wolności jako ultima ratio. Z zasadą humanitaryzmu związany jest zakaz stosowania tortur i okrutnego traktowania.

Zasada równości wobec prawaEdytuj

W przypadku przestępstw popełnionych we współdziałaniu zakazuje bezzasadnego różnicowania sytuacji współdziałających (wyjątek: jeżeli zróżnicowanie wynika z odmiennej zawartości bezprawia popełnionych czynów lub okoliczności związanych z osobą sprawcy).

Zasada proporcjonalnościEdytuj

Ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i jedynie wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie prawnym dla jego bezpieczeństwa, porządku publicznego, ochrony środowiska, zdrowia, moralności publicznej albo wolności i praw innych osób. Każda kara, nie tylko pozbawienia wolności, ma być traktowana jako ultima ratio.

Zasady kodeksoweEdytuj

Zasada swobodnego uznania sędziowskiego w granicach określonych w ustawieEdytuj

Zasada ściśle związana z zasadą niezawisłości sędziowskiej i niezależności sądów. Kodeks karny przyznaje sędziemu swobodne uznanie w wymiarze kary lub środka karnego w granicach przewidzianych przez ustawę. Sąd może poruszać się w granicach oznaczonych dolną i górną granicą zagrożoną sankcją. Ograniczony jest okolicznościami jak w szczególności:

  • motywacja i sposób zachowania się sprawcy,
  • popełnienie przestępstwa wspólnie z nieletnim,
  • rodzaj i stopień naruszenia ciążących na sprawcy obowiązków,
  • rodzaj i rozmiar ujemnych następstw przestępstwa,
  • właściwości i warunki osobiste sprawcy,
  • sposób życia przed popełnieniem przestępstwa i zachowanie się po jego popełnieniu,
  • dążenie do naprawienia szkody lub zadośćuczynienia w innej formie społecznemu poczuciu sprawiedliwości,
  • zachowanie się pokrzywdzonego.

Zasada winyEdytuj

Okoliczności wpływające na stopień winy:

  • możliwość rozpoznania znaczenia czynu warunkowana poziomem rozwoju intelektualnego, emocjonalnego i społecznego sprawcy, jego stanem wiedzy i doświadczeniem życiowym,
  • możliwość podjęcia decyzji zgodnego z prawem zachowania,
  • możliwość faktycznego sterowania swoim postępowaniem w wykonaniu podjętej decyzji.

Czynniki zwiększające winę sprawcy:

  • bezwzględność lub podstęp,
  • użycie intensywnej przemocy lub niebezpiecznego przedmiotu,
  • znaczna brutalność lub okrucieństwo albo szczególna zuchwałość,
  • działanie wspólnie z nieletnim lub publicznie,
  • uporczywe dążenie do osiągnięcia przestępczego celu,
  • brak jakichkolwiek skrupułów moralnych w przestępnym działaniu.

Okoliczności zmniejszające stopień winy sprawcy:

  • ograniczona poczytalność sprawcy[1],
  • niepatologiczne zakłócenia czynności psychicznych (jak np. stres czy brak snu) wykluczające na możliwość rozpoznania czynu i pokierowania przez sprawcę swoim postępowaniem,
  • działanie w warunkach zaskoczenia,
  • stan silnego wzburzenia usprawiedliwiony okolicznościami,
  • niekiedy niedoświadczenie sprawcy, choroba alkoholowa, uzależnienie się od środków odurzających, negatywny wpływ środowiska.

Zasada społecznej szkodliwościEdytuj

Szkodliwość społeczną czynu ustala się osobno w każdym przypadku. Oceniając społeczną szkodliwość sąd bierze pod uwagę:

  • rodzaj i charakter naruszonego dobra,
  • rozmiary wyrządzonej lub grożącej szkody,
  • sposób i okoliczności popełnienia czynu,
  • wagę naruszonych przez sprawcę obowiązków,
  • postać zamiaru,
  • motywację sprawcy,
  • rodzaj naruszonych reguł ostrożności i stopień ich naruszenia.

Zasada oznaczoności kar i środków karnychEdytuj

Sąd orzekając karę lub środek karny ma obowiązek wyznaczyć dokładnie rodzaj kary (środka) oraz jej wysokość (wymiar).

PrzypisyEdytuj

  1. Wyjątkiem jest ograniczona poczytalność spowodowana wprawieniem się przez sprawcę w stan odurzenia lub nietrzeźwości.

BibliografiaEdytuj

  • Prawo karne. Repetytorium, red. E. Blaski, Zakamycze 2005, ​ISBN 83-7444-185-2​, s. 208-213.