Zygmunt Dziarmaga-Działyński

Zygmunt Stanisław Dziarmaga-Działyński, Józef Działyński (ur. 15 stycznia 1909[1], zm. 30 sierpnia 1978[2]) – polski redaktor, publicysta i działacz polityczny związany z Obozem Narodowo-Radykalnym i Ruchem Narodowo-Radykalnym „Falanga”, redaktor „Sztafety” oraz „Podaj Dalej”, osadzony w Berezie Kartuskiej.

Grób Zygmunta Dziarmagi-Działyńskiego na cmentarzu powązkowskim

ŻyciorysEdytuj

Studiował historię na Uniwersytecie Warszawskim. W 1933 był założycielem i redaktorem odpowiedzialnym tygodnika Sztafeta, krytycznie nastawionego do zbyt ugodowego, zdaniem radykalnie usposobionych działaczy, stanowiska Stronnictwa Narodowego wobec sanacji, Żydów, masonerii i komunizmu. Pełnił tę funkcję do kwietnia 1934, kiedy to powstał ONR, a Sztafeta została przekształcona w dziennik[3][4]. Kierował także bojówkami skrajnej prawicy działającymi pod nazwą Uczelnie Różne<[5]. Należał do członków ONR aresztowanych po zabójstwie Bronisława Pierackiego w czerwcu 1934 i osadzonych następnie w obozie w Berezie Kartuskiej. Przebywał w niej do października 1934[6]. Pod koniec 1934 został redaktorem naczelnym innego pisma RNR Podaj dalej-Chrześcijański Informator Ogłoszeniowy. Od 1935 należał do władz RNR[7]. W sierpniu 1935 postrzelił w rękę drukarza, który zdefraudował pieniądze przeznaczone na druk wydawnictw RNR. Został za ten czyn skazany 17 listopada 1936 na karę trzech lat pozbawienia wolności, ale ostatecznie zaliczono mu na poczet kary areszt i został zwolniony za kaucją 1000 zł[8].

Po wybuchu II wojny światowej zamieszkał w Wilnie[9]. Na początku 1940 roku został aresztowany przez Niemców za przedwojenną działalność[10][a]. Po opuszczeniu więzienia w 1941 r.[potrzebny przypis] działał w Konfederacji Narodu, a po scaleniu w strukturach Armii Krajowej[9]. Dowodził działającą w ramach Garnizonu AK Wilno strukturą o nazwie Pułk Pancerny im. Bolesława Chrobrego (o sile batalionu). Był członkiem Okręgowej Delegatury Rządu w Wilnie, w której kierował Wydziałem Informacji i Propagandy (od października 1943 do czerwca 1944)[9]. Używał wówczas nazwiska Józef Działyński. Walczył w szeregach Uderzeniowych Batalionów Kadrowych. W 1944 roku aresztowany przez NKWD, trafił na Syberię. Wrócił do kraju w 1955 i używał od tego czasu nazwiska Dziarmaga-Działyński. Prowadził aktywne działania w celu konsolidacji środowiska kombatantów wileńskiego AK i UBK, korzystając ze struktur Stowarzyszenia „Pax” i ZBoWiD[11]. Pochowany na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 131-5-4)[12].

Zobacz teżEdytuj

UwagiEdytuj

  1. Informacje o pobycie w Wilnie i aresztowaniu przez Niemców są niespójne lub niepełne, gdyż Wilno zostało zajęte przez Niemców dopiero w czerwcu 1941 r.

PrzypisyEdytuj

  1. Porządki na grobach przedwojennych działaczy narodowych (Powązki i Bródno), onrbrygadamazowiecka.pl [zarchiwizowane z adresu 2018-03-17].
  2. Alfabetyczny spis zmarłych. nekrologi-baza.pl. [dostęp 2012-12-18].
  3. Dudek i Pytel 1990 ↓, s. 34.
  4. Wojciech Turek Arka przymierza. Wojciech Wasiutyński 1910-1994. Biografia polityczna, wyd. Arcana, Kraków 2008, s. 125
  5. Dudek i Pytel 1990 ↓, s. 36-37.
  6. Dudek i Pytel 1990 ↓, s. 43, 45.
  7. Dudek i Pytel 1990 ↓, s. 57.
  8. Dudek i Pytel 1990 ↓, s. 67-68.
  9. a b c Longin Tomaszewski, Kronika wileńska 1941–1945: z dziejów polskiego państwa podziemnego. Tom 2, Pomost, 1992, według indeksu, ISBN 83-85521-09-7.
  10. Arkadiusz Meller, Patryk Tomaszewski, Życie i śmierć dla narodu! Antologia myśli narodowo-radykalnej z lat trzydziestych XX wieku, Warszawa: Prohibitia, 2011, s. 48, ISBN 978-83-61344-20-9.
  11. Piotr Niwiński Działania komunistycznego aparatu represji wobec środowisk kombatantów wileńskiej AK 1945-1980, wyd. Oficyna Wydawnicza „Rytm” i Uniwersytet Gdański, 2009, według indeksu
  12. Cmentarz Stare Powązki: Józef Paweł Dziarmaga-Działyński, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [online] [dostęp 2019-11-02].

BibliografiaEdytuj

  • Arkadiusz Meller, Patryk Tomaszewski, Życie i śmierć dla narodu! Antologia myśli narodowo-radykalnej z lat trzydziestych XX wieku, Warszawa: Prohibitia, 2011, ISBN 978-83-61344-20-9.
  • Antoni Dudek, Grzegorz Pytel, Bolesław Piasecki. Próba biografii politycznej, Londyn: Aneks, 1990, ISBN 978-0-906601-74-7.