Otwórz menu główne
Ten artykuł dotyczy skrzydła owada. Zobacz też: Żyłka – inne znaczenia.

Żyłka (łac. vena) – chitynowe zgrubienie wzmacniające w skrzydłach owadów otaczające pień tchawkowy oraz nerw. Powstaje z uwypukleń błony skrzydłowej. Uwypuklenie obydwu powierzchni błony tworzy rurkę, uwypuklenie górnej powierzchni – żyłkę wypukłą, a dolnej – żyłkę wklęsłą.

Żyłki w skrzydle muchówki Drosophila suzukii

Ułożenie żyłek (użyłkowanie skrzydła) jest uwarunkowane filogenetycznie i służy jako cecha rozpoznawcza.

Do pierwszych znanych opisów żyłek należy wydany w Szczecinie w 1870 roku opis Hagena zatytułowany "Ueber rationelle Benennung des Geaders in den Flugeln der Insekten"[1].

Kierunek przebiegu żyłek wzdłuż osi skrzydła wyznacza podział na żyłki podłużne i żyłki pośrednie. Te ostatnie są też określane jako poprzeczne lub skośne.

Żyłki podłużneEdytuj

 
Żyłki w skrzydle osy
  • (I) żyłka kostalna, ż. żebrowa, ż. żeberkowa, kosta, ż. ramienna, ż. ramieniowa (vena costalis, costa) – pokrywa się z brzegiem skrzydła,
  • (II) żyłka subkostalna, ż. podżebrowa, ż. podżeberkowa, ż. podramienna, ż. podramieniowa (vena subcostalis, subcosta) – pochodzi z przedniego pnia tchawki skrzydłowej;
  • (III) żyłka radialna, ż. szprychowa, ż. promieniowa (vena radialis, radius) – pochodzi z przedniego pnia tchawki skrzydłowej; żyłki radialne tworzą sector radi;
  • (IV) żyłka medialna, ż. środkowa (vena medialis, mediatus)– pochodzi z ostatniego, przedniego pnia tchawki skrzydłowej, jest zestawiona z II płytką skrzydłową;
  • (V) żyłka kubitalna, ż. łokciowa (vena cubitalis, cubitus) – wychodzi ze środkowej płytki skrzydłowej;
  • żyłka postkubitalna, ż. załokciowa (vena postcubitalis, postcubitus) – zlana u nasady z ż. kubitalną, czasami uważana za jedną z ż. kubitalnych;
  • żyłka analna, ż. pachowa, ż. tylna (vena analis, analis) – powstała z tylnego pnia tchawki skrzydłowej grupa od 1 do 12 żyłek pola analnego.
  • żyłka jugalna (vena jugalis) – dwie żyłki pola jugalnego, pierwsza to vena arcuata, a druga to vena cardinalis.

U błonkówek występują jeszcze:

  • żyłka marginalna (ramus marginalis) – jest to pierwsza żyłka podłużna przedniego skrzydła;
  • żyłka postmarginalna (vena postmarginalis).

U ważek występuje:

  • żyłka postnodalna (vena postnodalis) – łączy ż. kostalną z pniem ramiennym.

Żyłki pośrednieEdytuj

Wśród żyłek pośrednich (poprzecznych i skośnych) wymieniane są:

  • żyłka humeralna, ż. doramienna (vena humeralis, humerus) – łączy ż. kostalną z subkostalną;
  • żyłka radialno-medialna, ż. dyskoidalna poprzeczna;
  • żyłka mediokubitalna, ż. medialno-kubitalna, ż. środkowo-łokciowa;
  • żyłka środkowa poprzeczna, ż. poprzeczna medialna;
  • poprzeczna żyłka sektoralna.

Inne żyłki występujące w skrzydłach niektórych taksonów:

  • żyłka aksylarna (vena axilaris, axilaris);
  • żyłka bazalna (vena basalis);
  • żyłka brachialna (vena brachialis);
  • żyłka dyskalna (vena discalis);
  • żyłka dyskoidalna (vena discoidalis);
  • żyłka dyskokubitalna (vena discocubitalis);
  • żyłka nibyłokciowa;
  • żyłka nibyśrodkowa;
  • żyłka przedkostalna, ż. prekostalna (vena praecostalis, praecosta);
  • żyłka sektoralna (sector radii);
  • żyłka submarginalna;
  • żyłka subnodalna (vena subnodalis, vena obliqua).

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Hagan H. Ent. Zeit. Stettin 1870

BibliografiaEdytuj