Adam Gieryk

polski rytownik

Adam Gieryk (właściwie Adam Podebrański, ur. 1741 w Supraślu, zm. 1809 w Krakowie) – polski rytownik i alchemik.

Adam Gieryk
Adam Podebrański
Rodzina Podebrańscy
Data i miejsce urodzenia 1741
Supraśl
Data i miejsce śmierci 1809
Kraków
Ojciec Jan Podebrański
Matka Zofia z Dębowskich

ŻyciorysEdytuj

Syn Jana Podebrańskiego herbu Jastrzębiec i Zofii z Dębowskich, znany bardziej pod przydomkiem „Gieryk”[1].

Początkowo sztycharz, odlewnik czcionek i drukarz – działał m.in. w Kaliszu, Krakowie i Warszawie. Od 1778 kierownik Drukarni Korpusu Kadetów, pracował też w Drukarni Szkoły Głównej Koronnej w Krakowie. Rytował (w późniejszym czasie sztychował), ilustracje do książek, np. do wydanego w 1786 roku dzieła Franciszka Ryszkowskiego o anatomii. Wykonywał również portrety, między innymi Stanisława Augusta Poniatowskiego[2].

Wymieniony jako współtwórca dzieła O Elektryczności Uważaney W Ciałach Ziemskich i Atmosferze ogłoszonego przez Franciszka Scheidta i wydanego przez Drukarnię Szkoły Głównej Koronnej w Krakowie w roku 1786[3]. Znalazły się w nim trzy rytowane przez niego tablice[1].

Adama Gieryka nazywano "ostatnim alchemikiem Krakowa". Włodzimierz Hubicki pisał o nim:

Chudy, wysoki, mrukliwy i stale zasępiony. Człowiek, który wszystko umiał: czy to naprawić zepsuty przyrząd fizyczny, czy odlać zgrabną figurkę z metalu, czy też zlepić jakiś rozbity przedmiot szklany lub porcelanowy. [...] nieraz błądził z różdżką po podkrakowskich łąkach i wzgórzach Krzemionek, a zabobonni krakowianie twierdzili, że tak jak Twardowski brata się z diabłem. Czasami ten dziwny człowiek przez całe tygodnie nie wychodził z domu zatopiony w grubych foliałach alchemicznych. Próżne zapewne były przekonywania Scheidta o stracie czasu i pieniędzy. Ostatni alchemik Krakowa święcie wierzył w swe księgi oraz w to, że kiedyś uzyska Kamień Mądrości[4].

Na polecenie króla Stanisława Augusta, Podebrański szukał z pomocą leszczynowej różdżki kruszców w okolicach Krzemionek. Brał także udział w poszukiwaniach soli prowadzonych przez Jana Filipa Carosiego[1].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Roman Bugaj. Hermetyzm w Polsce doby stanisławowskiej. „Analecta”. R. 2, z. 2 (4), s. 210-212, 1993. 
  2. Adam Gieryk: CERL Thesaurus. [dostęp 2016-07-26].
  3. Franciszek Scheid: O Elektryczności Uważaney W Ciałach Ziemskich i Atmosferze / Przez Franciszka Scheidta [....]. Kraków: Drukarnia Szkoły Głównej Koronnej, 1786, s. 226.
  4. Włodzimierz Hubicki: Z dziejów chemii i alchemii. Warszawa: 1991, s. 305-306.

BibliografiaEdytuj

Jerzy Dobrzycki: Adam Gieryk Podebrański : sztychator, typograf i bibliopola J. Kr. Mości, ostatni alchemik Krakowa. Kraków: 1939.

Linki zewnętrzneEdytuj

  • Adam Gieryk Podebrański, Św. Feliks (miedzioryt, przed 1809) w zbiorach Biblioteki Narodowej [1]
  • Adam Gieryk Podebrański, Stanislaus Augustus D. G. Rex Poloniae M. D. Lith. Natus d. 17 Jan 1731[!]. Elect. d. 7 Sept. Coron. d. 25 Nov. 1764 Warsov. (miedzioryt, 1773) [2]