Bałta

Miasto na Ukrainie w obwodzie odeskim
(Przekierowano z Bałta (miasto))

Bałta (ukr. Балта) – miasto na Ukrainie nad rzeką Kodymą, w rejonie podolskim, obwodzie odeskim. Zamieszkana przez 19 tys. osób (2006).

Bałta
Балта
Ilustracja
Sobór Zaśnięcia Matki Bożej w Bałcie
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Ukraina
Obwód Flag of Odesa Oblast.svg odeski
Powierzchnia 2297 km²
Populacja (2016)
• liczba ludności

18 955[1]
Nr kierunkowy +380-4866
Kod pocztowy 66105
Położenie na mapie obwodu odeskiego
Mapa konturowa obwodu odeskiego, u góry znajduje się punkt z opisem „Bałta”
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa konturowa Ukrainy, w centrum znajduje się punkt z opisem „Bałta”
Ziemia47°56′N 29°37′E/47,933333 29,616667
Strona internetowa
Portal Ukraina

HistoriaEdytuj

Miasto założył kasztelan kijowski Józef Lubomirski jako Józefgród na granicy z Turcją, która biegła rzeką Kodymą. Jako prywatne miasto szlacheckie Józefgród, będący własnością Lubomirskich należał do województwa bracławskiego[2]. Prawa miejskie miasto otrzymało w 1776 roku na podstawie królewskiego przywileju w którym zapisano: Doniesiono nam jest przez Panów rady naszej przy boku naszym zostających: jako miasteczko Józefgród Alexandra X. Lubomirskiego Wdzica kijows. dziedziczne, z dawnych czasów ufundowane i ludźmi słusznemi i rozumnemi do trzymania dobrego porządku osadzone, dotąd bez przyzwoitego prawa miejskiego zostaje. Chcąc, aby w państwach naszych między inszemi porządnemi i handlowemi miastami toż miasteczko policzone bydź mogło, i żeby w nim sprawiedliwość dla każdego sprawowana była, za rzecz słuszną i potrzebną, z prawem pospolitem zgadzającą się uzrfawszy, prawo magdeb. i inne wszelkie wolności, prerogatywy z tegoż prawa wypływające, temuż miasteczkowi nadajemy, oddalając wszelkie prawa inne i zwyczaje, które by się prawu magd. sprzeciwiać miały. Ale nadchodzące rozbiory zdeprecjonowały królewską łaskę[3].

W 1768 roku gdy wycofujący się oddział konfederatów barskich przechodząc przez Józefów, schronił się w miasteczku Bałta po stronie tureckiej. Spalenie przez Rosjan stało się to przyczyną wojny rosyjsko-tureckiej. W 1774 roku miasteczko Bałta leżące po stronie tureckiej zostało przyłączone do Rosji. Po II rozbiorze Polski Józefów został zagrabiony przez Rosję i połączony z Bałtą. Pod zaborem rosyjskim Bałta była siedzibą powiatu bałckiego w guberni podolskiej. W 1866 roku rozpoczął się rozwój spowodowany przeprowadzeniem linii kolejowej. W 1880 roku 60% mieszkańców stanowili Żydzi. Tutejsze słynne jarmarki malowali Józef Brandt i Józef Chełmoński. W 1897 Bałtę zamieszkiwało 23 363 osób, co czyniło miasto czwartym największym na Podolu po Kamieńcu Podolskim, Humaniu i Winnicy. W latach 1924–1929 stolica Mołdawskiej ASRR. Stanowiła część Mołdawskiej ASRR do 1940 roku. W latach 1941–1944 okupowana przez Rumunię.

KatolicyEdytuj

Kościół dla ormiańskich katolików św. Stanisława, którego projekt przygotował S. Fesinger ufundował i wyposażył w 1765 roku Stanisław Lubomirski. Konsekrowano go 17 grudnia 1826 roku. W połowie XIX wieku przeszedł w ręce katolików, których w 1860 roku na około 14 tys. mieszkańców miasta było 392. W czasach ZSRR kościół pełnił on funkcję dworca autobusowego. Zrekonstruowany w 1993 roku ponownie jest kościołem rzymskokatolickim dla katolickiej parafii św. Stanisława BM. Jego poświęcenia dokonał 25 sierpnia 1993 roku biskup Jan Olszański. Obsługiwał także pobliskie katolickie kaplice w Rakułówce i Mironach[4].

ZabytkiEdytuj

  • „Polski kościół” ormiańsko-katolicki z 1765 roku pw. św. Stanisława, fundacji Lubomirskich
  • Pałac Lubomirskich z XVIII wieku, obecnie szkoła
  • Sobór Zaśnięcia Matki Bożej z 1915
  • Cerkiew staroobrzędowców
  • Wieża z 1929 roku
  • Monaster Zaśnięcia Matki Bożej
  • Gimnazjum męskie

GospodarkaEdytuj

W mieście rozwinął się przemysł maszynowy, spożywczy, odzieżowy oraz futrzarski[5].

GaleriaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. http://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2016/zb/06/zb_chnnu2016pdf.zip.
  2. Микола Крикун, Воєводства Правобережної України у XVI-XVIII століттях: Статті і матеріали, Lwów 2012, s. 531.
  3. Na kresach Kresów, Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie [dostęp 2020-08-19] (pol.).
  4. BAŁTA. Kościół pw. św. Stanisława B. M., rkc.in.ua [dostęp 2020-08-19].
  5. Bałta, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2021-10-19].

Linki zewnętrzneEdytuj