Cmentarz żydowski w Tarnowie

cmentarz żydowski (Tarnów, Polska)

Cmentarz żydowski w Tarnowiekirkut znajdujący się w przy ul. Szpitalnej, w Tarnowie, będący jednym z najstarszych cmentarzy żydowskich w Polsce[1][2].

Cmentarz Żydowski
w Tarnowie
Obiekt zabytkowy nr rej. A-22 z 28.09.1976 (Tar)
Ilustracja
Państwo  Polska
Miejscowość Tarnów
Adres ul. Szpitalna
Typ cmentarza wyznaniowy
Wyznanie judaizm
Powierzchnia cmentarza 3,2 ha
Data otwarcia przed 1881
Położenie na mapie Tarnowa
Mapa konturowa Tarnowa, w centrum znajduje się punkt z opisem „Cmentarz Żydowskiw Tarnowie”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Cmentarz Żydowskiw Tarnowie”
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa konturowa województwa małopolskiego, po prawej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Cmentarz Żydowskiw Tarnowie”
Ziemia50°01′07,26″N 20°59′41,45″E/50,018683 20,994847

HistoriaEdytuj

Data założenia nekropolii nie jest znana, na podstawie zachowanych dokumentów zakłada się, że cmentarz istniał w już w 1581 roku[1][3]. Jeden z najstarszych zachowanych cmentarzy w południowej Polsce. Na powierzchni 3,2 ha znajduje się około trzech tysięcy zachowanych nagrobków, z których najstarszy pochodzi z 1667 roku[a].

Oryginalna stara brama wejściowa na cmentarz, przez którą przeszły tysiące Żydów, idąc na śmierć podczas Zagłady, znajduje się w Muzeum Holokaustu (od 1991) w Stanach Zjednoczonych[4]. Oryginalną bramę zastąpiono kopią. Za bramą, po prawej stronie, znajduje się masowa mogiła około 25 tysięcy zamordowanych Żydów z tarnowskiego getta[b]. W 1946 roku Dawid Beckert ustawił w tym miejscu pomnik w kształcie złamanej kolumny, pochodzącej z ruin Nowej Synagogi.

W lutym 1988 roku powstał w Tarnowie Komitet Opieki nad Zabytkami Kultury Żydowskiej w Polsce, z którego inicjatywy podjęto prace porządkowe i renowacyjne na cmentarzu. Odnowiono ogrodzenie, a od 2000 roku prowadzi się prace przy oczyszczaniu cmentarza.

W 2018 roku, na kwaterze wojskowej, odnowiono 27 nagrobków należących do żołnierzy zmarłych podczas I wojny światowej[5].

Z przeprowadzonych podczas remontu cmentarza w latach 2018–2019 badań geologicznych wynika, że na terenie nekropolii spoczywa ponad 11 tysięcy osób[2].

W czerwcu 2020 roku na murze kirkutu nieznani sprawcy umieścili obraźliwe dla Żydów hasła, podobnie jak kilkanaście miesięcy wcześniej. Wandale uszkodzili fragment muru u zbiegu ruchliwych ulic Słonecznej i Starodąbrowskiej, który zlokalizowany jest poza zasięgiem, zainstalowanych przy wejściu do nekropolii, kamer monitoringu. Według Adama Bartosza, z tarnowskiego Komitetu Opieki na Zabytkami Kultury Żydowskiej, wyczyszczenie lub zamalowanie napisów graffiti, którymi pokryto wykonany z cegieł fragment muru, będzie utrudnione[6].

UwagiEdytuj

  1. Burchard podaje powierzchnię cmentarza wynoszącą 3,19 ha, zaś datę najstarszego zachowanego nagrobka jako 1734 rok
  2. Burchard podaje liczbę zamordowanych na cmentarzu jako około 15 000

PrzypisyEdytuj

  1. a b Cmentarz w Tarnowie - Wirtualny Sztetl. sztetl.org.pl. [dostęp 2018-11-21].
  2. a b Renowacja tarnowskiego Kirkutu dobiega końca. radiokrakow.pl. [dostęp 2019-05-28].
  3. Cmentarz żydowski w Tarnowie Jewish cemetery in Tarnow. kirkuty.xip.pl. [dostęp 2018-11-21].
  4. Tarnów. Żydzi, Cyganie i Bem - Kraków - NaszeMiasto.pl. krakow.naszemiasto.pl. [dostęp 2018-06-02].
  5. Tarnów. Konsul Austrii i studenci z Izraela oddali hołd żołnierzom, którzy spoczywają na Cmentarzu Żydowskim [Zdjęcia - Gazetakrakowska.pl]. gazetakrakowska.pl. [dostęp 2018-11-21].
  6. Marcin Golec: Wandale znowu zdewastowali mur tarnowskiego cmentarza żydowskiego – Tarnów – Wiadomości – Radio Kraków. radiokrakow.pl, 2020-06-11. [dostęp 2020-06-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-06-11)].

BibliografiaEdytuj

  • Przemysław Burchard: Pamiątki i zabytki kultury żydowskiej w Polsce. Warszawa: 1990, s. 220-221.
  • Mapa WIG Tarnów Pas 48 Słup 32 Warszawa 1937 r.

Linki zewnętrzneEdytuj