Fort V Twierdzy Toruń

Fort V Twierdzy Toruń (dawniej III Scharnhorst, obecnie Jan Karol Chodkiewicz) – główny fort artyleryjski przy ulicy Polnej.

Fort V Jan Karol Chodkiewicz
Fort III Scharnhorst
Symbol zabytku nr rej. A/672 z 5 października 1971
Ilustracja
Wejście główne do Fortu
Państwo

 Polska

Województwo

 kujawsko-pomorskie

Miejscowość

Toruń

Adres

ul. Polna 9

Typ budynku

fort

Rozpoczęcie budowy

1878

Ukończenie budowy

1884

Położenie na mapie Torunia
Mapa konturowa Torunia, u góry znajduje się punkt z opisem „Fort V Jan Karol ChodkiewiczFort III Scharnhorst”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Fort V Jan Karol ChodkiewiczFort III Scharnhorst”
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa konturowa województwa kujawsko-pomorskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Fort V Jan Karol ChodkiewiczFort III Scharnhorst”
Ziemia53°02′34,87″N 18°36′17,09″E/53,043019 18,604747

Historia

edytuj

Został wzniesiony w latach 1879–1884[1] z betonu i cegły na planie pięciokąta jako część północnej linii obrony miasta[potrzebny przypis] oraz obrony linii kolejowej do Grudziądza[1]. Jej ogień mógł docierać do Łysomic[1].

Jest to bardzo dobrze zachowany do naszych czasów standardowy fort główny o zarysie barkanowym, otoczony umocnieniami ziemnymi, z 14 otwartymi stanowiskami artyleryjskimi (bez betonowych umocnień spotykanych w późniejszych konstrukcjach tego typu). Dodatkowe stanowiska położone były na stoku bojowym i umożliwiały ostrzał w promieniu 800 m. Już po 10 latach od zakończenia prac nad fortem musiał on przejść prace modernizacyjne, przede wszystkim przykrycie sklepienia nad koszarami (32 pomieszczenia mieszkalne) metrową warstwą betonu i uzupełnienie roślinności maskującej. Dodatkowo wzniesiono 56 niewielkich budynków magazynowych na przedpolu obiektu. Na północ od fortu zlokalizowano fabrykę amunicji[potrzebny przypis].

Kolejną przebudowę fort przeszedł w latach 1911–1912, kiedy zabetonowano okna w jego pomieszczeniach technicznych (w liczbie dwóch) i wzmocniono mury zewnętrzne[1]. Stoki zewnętrzne warowni otoczono murem kolczastym i uzupełniono roślinność maskującą sadząc karaganę, doprowadzono instalację elektryczną[potrzebny przypis]. W 1914 roku z kolei zamurowano dalsze okna, pozostałe uzupełniając okiennicami pancernymi, wzniesiono trawersy w głównych przejściach wewnętrznych. Obiekt stale pełnił funkcje koszarowe[2].

Odchodząc z Torunia, wojska niemieckie zabrały większość urządzeń mechanicznych fortu, choć i tak w porównaniu z innymi warowniami toruńskimi zachował on najwięcej pierwotnego wyposażenia[potrzebny przypis]. W latach 1920–1922 stał pusty, od 1922 roku do 1923 roku kwaterowała w nim 1 kompania wartownicza warsztatów amunicyjnych, następnie kompania 63 toruńskiego pułku piechoty[2]. Polski Zarząd Forteczny dokonał uzupełnienia i remontu instalacji elektrycznej; warownia od lat 20. niezmiennie pozostaje własnością Wojska Polskiego[potrzebny przypis].

Przypisy

edytuj

Bibliografia

edytuj
  • Mirosław Giętkowski, Zbigniew Karpus, Waldemar Rezmer: Twierdza Toruń. Toruń: Dom Wydawniczy Duet, 2004. ISBN 83-89706-12-1.