Otwórz menu główne
Friedrich Kayssler jeden z „niezastąpionych aktorów” z listy

Gottbegnadeten–Liste (Lista obdarzonych łaską Bożą) – 36-stronicowa lista najważniejszych artystów w III Rzeszy, ułożona we wrześniu 1944 przez Josepha Goebbelsa i Adolfa Hitlera.

Spis treści

GenezaEdytuj

Już na początku wojny Goebbels podjął starania, aby stworzyć listę ludzi szczególnie ważnych dla kultury III Rzeszy i propagandy nazistowskiej, którzy byliby wyłączeni spod obowiązku mobilizacyjnego. Dzięki temu w październiku 1939 wskazanych przez niego ludzi zwolniono ze służby w Wehrmachcie[1].

W 1941 Ernest Lothar von Knorr, doradca muzyczny w sztabie niemieckich sił zbrojnych stworzył z kolei listę, rozbudowaną w 1944 do 360 osób, obejmującą głównie muzyków oraz nauczycieli muzyki. Znajdujący się na niej zostali zwolnieni ze służby na froncie[2].

Sam Hitler 24 lutego 1942 wypowiedział się następująco: Są dziesiątki takich, którzy nie mogą się przysłużyć Narodowi lepiej, niż idąc na front. Ale co tam komu po artyście? I potem strzeli mu taki ruski idiota w łeb! Tylu mamy żołnierzy, że co zaszkodzi, jak wyreklamujemy pięciuset czy sześciuset wybitnych! Takiego nie zastąpimy[3].

ListaEdytuj

Na liście znajdowali się artyści, z których zdjęto obowiązek mobilizacyjny w końcowej fazie II wojny światowej. Łącznie znalazło się na niej 1041 artystów – architektów, dyrygentów, piosenkarzy, pisarzy i filmowców. Z tej liczby 24 uznano za szczególnie wybitnych i „niezastąpionych”.

Goebbels umieścił na niej 640 aktorów, scenarzystów i reżyserów, tworząc listę znacznie dłuższą od planowanej. Dzięki temu udało mu się uchronić ich przed poborem oraz do końca wojny angażować w kolejne przedsięwzięcia Ministerstwa Propagandy i Oświecenia Publicznego, których kulminacją było nakręcenie jednej z najdroższych produkcji filmowych w III Rzeszy, wojennego filmu Kolberg w styczniu 1945.

Wśród umieszczonych na tej liście artystów znaleźli się tak znani kompozytorzy jak Richard Strauss, Hans Pfitzner, Carl Orff i Norbert Schultze oraz dyrygenci Wilhelm Furtwängler i Herbert von Karajan. Jedynym cudzoziemcem, który na nią trafił, był holenderski aktor Johannes Heesters[4]. Każdy z umieszczonych na liście artystów otrzymał list z ministerstwa propagandy, informujący go o znalezieniu się na niej.

„Niezastąpieni”Edytuj

ArchitekciEdytuj

Sztuki wizualneEdytuj

PisarzeEdytuj

KompozytorzyEdytuj

AktorzyEdytuj

PiosenkarzeEdytuj

Pozostali (wybór)Edytuj

Umieszczeni poniżej zostali uznani za wybitnych, ale nie za niezastąpionych. Ostateczna wersja listy, najdłuższa, zawierała także nazwiska tych, których uznano za godnych obecności tam dopiero za zasługi wojenne.

PisarzeEdytuj

KompozytorzyEdytuj

DyrygenciEdytuj

MuzycyEdytuj

Teatr i operaEdytuj

Sztuki plastyczneEdytuj

Lista Goebbelsa (wybór)Edytuj

Lista wybranych przez Goebbelsa artystów związanych z kinematografią III Rzeszy. Znalazło się na niej łącznie 280 aktorów, 227 aktorek, 78 scenarzystów, 18 scenarzystek i 35 reżyserów[5]. Wśród nich byli:

PrzypisyEdytuj

  1. Ernst Klee: Das Kulturlexikon zum Dritten Reich: Wer war was vor und nach 1945. Frankfurt: 2007, s. 5. OCLC 608528630. (niem.)
  2. Fred K. Frieberg: Handbuch Deutsche Musiker 1933–1945 CD-Rom-Lexikon. Kiel: 2004, s. 5180. OCLC 179850217. (niem.)
  3. "Rozmowy przy stole", Wyd. Charyzma 1996, str. 303, ISBN 83-85820-02-07
  4. Ernst Klee: Das Kulturlexikon zum Dritten Reich: Wer war was vor und nach 1945. Frankfurt: 2007, s. 227. OCLC 608528630. (niem.)
  5. Oliver Rathkolb: Führertreu und gottbegnadet. Künstlereliten im Dritten Reich. Wiedeń: 1991, s. 178. ISBN 978-3-215-07490-5. OCLC 25369561. (niem.)

BibliografiaEdytuj

  • Oliver Rathkolb: Führertreu und gottbegnadet. Künstlereliten im Dritten Reich. Österreichischer Bundesverlag, Wiedeń, 1991
  • Jürgen Hillesheim, Elisabeth Michael: Lexikon nationalsozialistischer Dichter, Königshausen & Neumann, Berlin, 1993