Otwórz menu główne

Gucio zaczarowany. Powieść dla młodszych dzieci – fantastyczno-przyrodnicza powieść dla dzieci autorstwa Zofii Urbanowskiej, wydana w 1884 roku.

W powieści Gucio zaczarowany ukazano historię chłopca, który za swoje lenistwo został przez wróżkę ukarany przemianą w muchę. Wróżka obdarza go ponadto czerwoną czapeczką, stanowiącą znak, że jest pokutnikiem – przemienionym człowiekiem – i nie wolno robić mu krzywdy. W tej postaci ogląda świat, poznając prawidła przyrody. Na swojej drodze spotyka różne zwierzęta, rozmawia z nimi i przekonuje się, że każda, nawet drobna istota, ma swoje zadanie do wykonania; poznaje także innego pokutnika – Joasię, przemienioną w pszczołę. I choć w końcu cała przygoda okazuje się jedynie snem, Gucio potrafi wyciągnąć naukę ze swoich przeżyć i przezwyciężyć swoje próżniactwo.

Utwór, prócz wymiaru dydaktycznego, ma także wymiar edukacyjny – przygody chłopca są pretekstem do opisu świata przyrody ożywionej. Jednak jego walorem, niespotykanym wcześniej w podobnych pozytywistycznych utworach, jest fantastyczna konwencja, która trafiła w gust dziecięcego czytelnika, czyniąc powieść bardzo popularną.

Spis treści

Echa literackie i kulturalneEdytuj

Powieść Urbanowskiej stała się inspiracją dla wielu późniejszych utworów dla dzieci, m.in. Zosi Marudzińskiej i Wróżki Dzieciolubskiej Marii Buyno-Arctowej czy Czaru Wielkiej Sowy Marii Kędziorzyny.

Gucio zaczarowany był lekturą dzieciństwa m.in. Jarosława Iwaszkiewicza, Aleksandra Wata[1] czy Czesława Miłosza[2].

Czesław Miłosz nawiązał do utworu Urbanowskiej w jednym ze swoich wierszy, zarówno tytułem Gucio zaczarowany (jest to jednocześnie tytuł całego zbioru poezji Miłosza wydanego w 1964 roku przez paryski Instytut Literacki), jak i treścią:

 
Gucio, niegrzeczny chłopczyk, został zamieniony w muchę.

Mył się według obrządku much pod skałą cukru

I prostopadle biegał po jaskiniach sera.

Leciał przez okno w jarzący się ogród[3].

Poeta napisał także przedmowę do pierwszego powojennego wydania powieści[4].

Na znajomość powieści Urbanowskiej wskazuje także wiersz Tadeusza Różewicza Myrmekologia, noszący podtytuł dalszy ciąg bajki o Guciu zaczarowanym i będący być może repliką na wiersz Miłosza[5].

AdaptacjeEdytuj

Gucio zaczarowany Urbanowskiej miał kilka adaptacji scenicznych, m.in. w Teatrze Telewizji (1997, reż. Tadeusz Arciuch, w roli Wróżki Grażyna Wolszczak)[6] oraz szczecińskim Teatrze Lalek Pleciuga (2001)[1].

PrzypisyEdytuj

  1. a b Ewa Podgajna: Recenzja z premiery. teatry.art.pl. [dostęp 25 marca 2009].
  2. Marek Radziwon: Spiżarnia literacka, Miłosz, Czesław. wyborcza.pl. [dostęp 25 marca 2009].
  3. Czesław Miłosz: Gucio zaczarowany. Oficjalna strona Czesława Miłosza. [dostęp 25 marca 2009].
  4. Katalog internetowy Biblioteki Narodowej. [dostęp 25 marca 2009].
  5. Aleksander Fiut. Dialog niedokończony. „Kwartalnik Artystyczny”. Nr 2 (50), 2006. Cytat: Obydwaj poeci gustowali czasem w tych samych lekturach, dodając do nich wszakże całkiem odmienne poetyckie komentarze. Taką książką z okresu dzieciństwa jest opowieść o chłopcu zamienionym w muchę, pióra Zofii Urbanowskiej. Nie jest zatem wykluczone, że na Gucia zaczarowanego Miłosza Różewicz zareplikował Myrmekologią (dalszym ciągiem bajki o Guciu zaczarowanym) oraz wierszem do wnuczki na 18. Urodziny.. 
  6. Gucio zaczarowany. filmpolski.pl. [dostęp 25 marca 2009].

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj