Otwórz menu główne

Józef Mańczak (ur. 1896 w Poznaniu, zm. 1940 w Katyniu) – kapitan pilot Wojska Polskiego i kawaler Orderu Virtuti Militari.

Józef Mańczak
kapitan pilot kapitan pilot
Data i miejsce urodzenia 1896
Poznań, Cesarstwo Niemieckie
Data i miejsce śmierci 1940
Katyń, ZSRR
Przebieg służby
Lata służby 1914-1940
Siły zbrojne Cross-Pattee-Heraldry.svg - Luftstreitkräfte,
Orzełek Wojsk Wielkopolskich.svgArmia Wielkopolska,
Roundel of Poland (1921-1993).svg - lotnictwo Wojska Polskiego
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
powstanie wielkopolskie
wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari

Jako mieszkaniec Poznania i poddany cesarza Wilhelma II krótko przed wybuchem I wojny światowej został powołany do niemieckiego wojska. Najpierw trafił do wojsk balonowych, a później do szkoły lotniczej w Darmstadt. Walczył jako pilot myśliwski na froncie wschodnim i zachodnim. Jego kolegą w jednostce lotniczej był znany niemiecki as myśliwskiErnst Udet. Józef Mańczak mimo zdanych egzaminów oficerskich nie został awansowany na pierwszy stopień oficerski, a powodem były z pewnością polskie pochodzenie i patriotyczne poglądy. Po abdykacji cesarza Wilhelma II zbiegł z armii niemieckiej i wrócił do Poznania.

Wstąpił do Rady Żołnierskiej i Robotniczej i wraz z innymi Polakami opracowywał plany zdobycia niemieckich koszar i innych obiektów wojskowych. Brał czynny udział w powstaniu wielkopolskim m.in. przy rozbrajaniu niemieckich oddziałów na poznańskim dworcu kolejowym i w zdobywaniu koszar. Po zdobyciu przez powstańców lotniska niemieckiego na Ławicy, sformowano na bazie przejętych tam samolotów polską kompanię lotniczą, a Józef Mańczak został jej dowódcą.

Awansowany na stopień podporucznika brał udział jako dowódca 14 Eskadry Wywiadowczej w wojnie polsko-bolszewickiej. Za zniszczenie sowieckiego oddziału piechoty odznaczony został Krzyżem Orderu Virtuti Militari.

Po powrocie z wojny do Poznania ożenił się z Ewą Greiser, bliską krewną pochodzącego ze Środy Wielkopolskiej późniejszego namiestnika Kraju Warty Arthura Greisera. Jak wspominał syn Ewy i Józefa Mańczaków – Andrzej, jego matka uważała się za Polkę i odrzuciła oferowane jej osobiście przez Arthura Greisera w czasie okupacji niemieckie obywatelstwo.

Józef Mańczak został przeniesiony w 1936 r. jako kapitan pilot do rezerwy. We wrześniu 1939 r. ponownie trafił do służby, a 22 września znalazł się w sowieckiej niewoli. Wiosną 1940 został zamordowany przez funkcjonariuszy NKWD w Katyniu.

UpamiętnienieEdytuj

5 października 2007 został mianowany pośmiertnie przez Ministra Obrony Narodowej Aleksandra Szczygłę na stopień majora[1]. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”[2].

W ramach akcji „Katyń... pamiętamy” / „Katyń... Ocalić od zapomnienia”, w 2012 w Parku im. Ignacego Paderewskiego w TorontoEtobicoke został zasadzony Dąb Pamięci honorujący Józef Mańczak[3].

PrzypisyEdytuj

  1. Decyzja Nr 439/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 października 2007 roku w sprawie mianowania oficerów Wojska Polskiego zamordowanych w Katyniu, Charkowie i Twerze na kolejne stopnie oficerskie. Decyzja nie została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym MON.
  2. Lista osób zamordowanych w Katyniu, Charkowie, Twerze i Miednoje mianowanych pośmiertnie na kolejne stopnie. policja.pl. [dostęp 2019-04-17].
  3. Krystyna Sroczyńska: Dęby Pamięci w Parku im. I.Paderewskiego. kpk-toronto.org. [dostęp 2019-04-18].

BibliografiaEdytuj