Kalendarium paryskie

średniowieczny manuskrypt

Kalendarium paryskie (łac. Calendarium Parisiense) – średniowieczny, zdobiony manuskrypt francuski z XIV w., zawierający kalendarz liturgiczny, przechowywany Bibliotece Narodowej w Warszawie[1].

Kalendarium paryskie
Ilustracja
Karta 1r
Oznaczenie

Rps II 3309

Data powstania

trzecia ćwierć XIV w.

Miejsce powstania

prawdopodobnie Paryż

Język

łacina

Rozmiary

24,5x18cm

Liczba kart

6 + II (7 + V)

Miejsce przechowywania

Biblioteka Narodowa w Warszawie

Historia

edytuj

Manuskrypt powstał prawdopodobnie w trzeciej ćwierci XIV wieku w jednym ze skryptoriów paryskich[1] (według informacji na stronie Polony około 1350–1400[2]). Księga została przywieziona do Polski w 1. połowie XVIII w. przez Józefa Andrzeja Załuskiego[1]. Po przejęciu Biblioteki Załuskich przez Rzeczpospolitą król Stanisław August Poniatowski ufundował skórzaną oprawę z królewskim superekslibrisem oraz inskrypcją „PATRIAE PATRIS STANISLAI AUGUSTI CURA ET LIBERALITATE REGIA MDCCLXXV”[1]. Po upadku powstania kościuszkowskiego manuskrypt wraz z Biblioteką Załuskich przewieziony został do Petersburga[1]. Przez pewien czas przechowywany był w Ermitażu[1]. Na mocy traktatu ryskiego powrócił do Polski i trafił do zbiorów Biblioteki Narodowej[1]. W 1939 przewieziono go do Kanady, skąd powrócił po dwudziestu latach[1]. Manuskrypt jest dostępny on-line w Cyfrowej Bibliotece Narodowej „Polona”[2]. Od 2024 manuskrypt prezentowany jest na wystawie stałej w Pałacu Rzeczypospolitej[3].

Manuskrypt, spisany na pergaminie, ma wymiary 24,5x18cm[1] (wg informacji na stronie Polony 25x18cm[2]). Składa się z 6 kart głównych (12 stron) i II dodatkowych[1] (według informacji na stronie Polony 7 + V kart)[2].

Na początku każdej strony umieszczony jest łaciński tekst pisany heksametrem, zawierający informacje o dniach ferialnych według tradycji rzymskiej, a także dotyczące liczby dni, długości nocy i dni danego miesiąca[1]. Informacje umieszczone są w czterech kolumnach (pierwsza – dni kalendarza astronomicznego według cyklu księżycowego, druga – dni tygodnia kalendarza kościelnego z wyróżnionymi niedzielami, trzecia i czwarta – kalendy, nony i idy kalendarza juliańskiego), zaś w piątek kolumnie wymienione są święta kościelne i imiona świętych[1]. Imiona świętych, zwłaszcza czczonych szczególnie w Paryżu, wyróżnione są kolorem złotym[1]. Teksty zapisano gotycką minuskułą kaligraficzną, czarnym atramentem, złotem płatkowym, ultramaryną, różowym karminem i czerwienią cynobrową[1].

Każda strona otoczona jest bordiurą, złożoną z listewek i wyrastających z nich złotych listków głogu[1]. W dolnych marginesach bordiury umieszczone są po dwa medaliony, ukazujące m.in. zajęcia typowe dla danej pory roku (w sumie 24 medaliony)[1][2].

Manuskrypt był początkiem większej całości, prawdopodobnie brewiarza[1]. Zalicza się do najpiękniej zdobionych francuskich rękopisów średniowiecznych w zbiorach Biblioteki Narodowej[1].

Przypisy

edytuj
  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q r Kalendarium paryskie. W: Nad złoto droższe. Skarby Biblioteki Narodowej (wersja elektroniczna). Warszawa: Biblioteka Narodowa, 2003. ISBN 83-7009-433-3. [dostęp 2020-11-07].
  2. a b c d e Calendarium Parisiense. Polona. [dostęp 2020-11-07].
  3. Pałac Rzeczypospolitej. Trzy razy otwierana. Najcenniejsze zbiory Biblioteki Narodowej w Pałacu Rzeczypospolitej. Tomasz Makowski (oprac.), Patryk Sapała (współprac.). Warszawa: Biblioteka Narodowa, 2024, s. 9, 82.

Linki zewnętrzne

edytuj