Otwórz menu główne

Kamienica przy Rynku 20 we Wrocławiu

kamienica we Wrocławiu

Kamienica przy Rynku 20kamienica na wrocławskim Rynku, na południowej pierzei Rynku, tzw. stronie Złotego Pucharu.

Kamienica przy Rynku 20
dom handlowy „S.L. Landsberger”
Obiekt zabytkowy nr rej. A/5248/279 z 30.12.1970[1]
Ilustracja
Kamienica przy Rynku 20
Państwo  Polska
Miejscowość Wrocław
Adres Rynek 20
Architekt Bracia Ehrlichowie, Janusz Bachmiński
Kondygnacje cztery
Ważniejsze przebudowy 1542, 1689, 1906
Kolejni właściciele rodzina Steinkellerów (1357-1442), Hannos Hesse (1442-1452), Hans Hesse (syn) (1460-1472); Niclas Lewpolt (1472-1488), Agnet i Niklas Pfnorre (1488-1500); Hans von Engelhardt, Anna Gischin (1726), Friedrich Wilhelm von Giesche, Johann Jacob Korn
Położenie na mapie Wrocławia
Mapa lokalizacyjna Wrocławia
Kamienica przy Rynku 20
Kamienica przy Rynku 20
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kamienica przy Rynku 20
Kamienica przy Rynku 20
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Kamienica przy Rynku 20
Kamienica przy Rynku 20
Ziemia51°06′36,75″N 17°01′49,41″E/51,110208 17,030392

Historia kamienicy i jej architekturaEdytuj

 
Portal wejściowy do kamienicy
 
Wygląd kamienicy nr 20 pod koniec XIX wieku (pierwsza z prawej), po lewej kamienica nr 21

Pierwszy murowany budynek na działce nr 20 wzniesiony został w średniowieczu. Jego pierwsza większa modernizacja miała miejsce w 1542 roku, o czym świadczy zachowana tablica z datą i z łacińską sentencją "CUR (v)ITA LANGUIDEO DURATURA / CUR (v)ITA STRENNUE PERITURA" (Dlaczego życie trwa tak leniwie / Dlaczego tak szybko przemija). W 1671 roku właścicielem kamienicy zostali spadkobiercy Hansa von Engelhardta.

W 1689 roku budynek przeszedł kolejną przebudowę, tym razem na styl barokowy. Powstał wówczas czterokondygnacyjny budynek z pięcioosiową fasadą zakończoną dwukondygnacyjnym, trzyosiowym szczytem, po obu stronach otoczony wolutowymi spływami zwieńczony jednookienną edykulą z odcinkowym tympanonem. Wejście do kamienicy zostało ozdobione kamiennym portalem, w którego fryz wkomponowano tablicę z 1542 roku i datę nowej przebudowy. Parter kamienicy był boniowany a przez trzy kolejne kondygnacje biegły boniowane pilastry przedzielone płaskimi pasami[2]. Z tego okresu pochodzi portal wejściowy[3].

W drugiej połowie XVIII wieku zmieniono wygląd szczytu zamieniając aedikulę na trójkątny tympanon[4].

Od 1740 roku w kamienicy swoją siedzibę miała założona w 1732 roku księgarnia Johanna Jacoba Korna, wydawcy Schlesische Zeitung i książek polskich[5].

W 1906 roku kamienica została rozebrana, a w jej miejsce wzniesiono nowy dom handlowy „S.L. Landsberger”, według projektu Richarda Ehrlicha o żelbetonowej konstrukcji[6]. Fasada otrzymała formę secesyjną, a renesansowy portal został przeniesiony na tyły kamienicy[4][7]. W kolejnych latach w kamienicy swoje siedziby miały takie firmy jak fabryka odzieży "Cassel & Goldberg", "Liechtenstein & Wachsner", "Priebatsch Buchhandlung", "W. Lichauer & Co", "Friseur"[8] [9]


Właściciele i postacie związane z kamienicąEdytuj

W latach 1357-1442 właścicielami połączonej wówczas posesji nr 20 jak i 21 była patrycjuszowska rodzina Steinkellerów: w latach 1417-1423 byli to bracia Lorencz i Rudiger a od 1425 właścicielem obu działek był Lorenz Steinkler[10]. W latach 1442 - 1452 właścicielem kamienicy został kupiec Hannos (Hans) Hesse, syn właściciela kamienicy nr 17 a do 1459 jego spadkobiercy. Hesse (syn) otrzymywał kontakty handlowe od Brabancji do Poznania; posiadał komory w sukiennicach zarówno we Wrocławiu jak i w Brzegu, posiadłości ziemskie, nieruchomości i ławy chlebowe[11]. Od 1460 jedynym właścicielem kamienicy został syn, również Hesse. Przez kolejne dwanaście lat zadłużył on kamienice aż w 1472 sprzedał ją wraz z innymi domami i zakupił mniejszą posesję nr 13 przy tej samej pierzei Rynku. Nowym właścicielem od 1472 roku został kupiec Niclas Lewpolt a po jego śmierci w 1488, jego żona Agnet i jej drugi mąż, majster i złotnik Niklas Pfnorre (do 1500)[12]

Od 1726 roku właścicielka kamienicy została Anna Gischin, a następnie kupiec Friedrich Wilhelm von Giesche[4].

Po 1945Edytuj

W wyniku działań wojennych w 1945 roku kamienica uległa poważnym zniszczeniom. Została odbudowana według projektu Janusza Bachmińskiego na wzór dawnej barokowej kamienicy. Z powodu zachowanej szkieletowej konstrukcji fasada kamienicy jest czteroosiowa, a szczyt dwuosiowy. Zachowany portal ponownie został przeniesiony na fasadę, ale został wkomponowany w skrajną lewą oś i dziś stanowi wspólne wejście do domów nr 20 i 21[4].

PrzypisyEdytuj

BibliografiaEdytuj

  • Rafał Eysymontt, Jerzy Ilkosz, Agnieszka Tomaszewicz, Jadwiga Urbanik (red.): Leksykon architektury Wrocławia. Wrocław: Via Nova, 2011.
  • Jan Harasimowicz: Encyklopedia Wrocławia. Wydawnictwo Dolnośląskie, 2006. ISBN 83-7384-561-5.
  • Olgierd Czerner: Rynek wrocławski. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1976.
  • Krystyna Kirschke: Fasady wrocławskich obiektów komercyjnych z lat 1890-1930. Wrocław: Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej, 1997.
  • Mateusz Goliński: Przy wrocławskim Rynku. Rekonstrukcja dziejów własności posesji (cz2: 1421-1500). Wrocław: Chronicon, 2015.
  • Maciej Łagiewski: Wrocławscy Żydzi 1850-1944. Wrocław: Muzeum Miejskie Wrocławia, 2010.