Klasztor Franciszkanów w Iwieńcu

Klasztor Franciszkanów w Iwieńcurzymskokatolicki klasztor i kościół w Iwieńcu, ufundowany na pocz. XVIII w., reaktywowany w 1994[1].

Klasztor Franciszkanów w Iwieńcu
Ilustracja
Odnowiony gmach kościoła św. Michała
w Iwieńcu (2014). Za nim klasztor (przysłonięty)
Państwo

 Białoruś

Miejscowość

Iwieniec

Kościół

Kościół katolicki

Właściciel

Franciszkanie

Typ zakonu

męski

Obiekty sakralne
Kościół

Kościół parafialny św. Michała Archanioła

Fundator

Teodor Wańkowicz

Styl

barok wileński

Data budowy

1702-1705

Data zamknięcia

1948

Data reaktywacji

1994

Położenie na mapie obwodu mińskiego
Mapa konturowa obwodu mińskiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Klasztor Franciszkanów w Iwieńcu”
Położenie na mapie Białorusi
Mapa konturowa Białorusi, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Klasztor Franciszkanów w Iwieńcu”
Ziemia53°53′28″N 26°44′14″E/53,891222 26,737289
Wnętrze świątyni (2014 r.)
Widok na ołtarz główny
Fragment wnętrza
Dzwon "Marszałek" z 1935 r.
Podczas nabożeństwa
Widok na chór

Fundacja i dalsze losyEdytuj

Klasztor franciszkański w Iwieńcu ufundował w 1702 stolnik miński Teodor Wańkowicz, osadzając zakonników franciszkańskich przy istniejącym od 1606 parafialnym kościele. W 1740, gdy urząd przełożonego sprawował o. Anzelm Czechowicz, rozpoczęto budowę murowanej świątyni ze środków, zebranych przez miejscową wspólnotę[2]. Wspomniana świątynia, w stylu późnego baroku wileńskiego, została dedykowana św. Antoniemu Padewskiemu. Przypuszczalnie projektantem kościoła był włoski architekt Guido Antonio Longhi[3]. Pagórek, na którym stanął obiekt, wzmocniono kostką brukową.

Po upadku powstania listopadowego klasztor franciszkański został zamknięty, a w budynku umieszczono więzienie dla duchownych, skazanych przez władze carskie. W latach 1856-1860 obiekt odrestaurowano. W następstwie represji po powstaniu styczniowym klasztor został skasowany. Jednocześnie rozpoczęto przebudowę świątyni na prawosławną cerkiew.

Obiekt powrócił do Kościół katolickiego w ramach akcji rewindykacyjnej po odzyskaniu niepodległości przez Polskę. Inicjatorem procesu odzyskania kompleksu klasztorno-świątynnego był ordynariusz miński bp Zygmunt Łoziński. Franciszkanie wrócili do Iwieńca, obejmując opieką duszpasterską kilkutysięczną miejscową parafię.

W 1935 r. oficerowie i żołnierze Korpus Ochrony Pogranicza z Batalionu KOP „Iwieniec” ufundowali dla świątyni dzwon wykonany w Odlewni dzwonów Braci Kruszewskich[4]. Dzwon o wadze 1260 kg otrzymał imię "Marszałek", poświęcony został pamięci zmarłego marszałka Józefa Piłsudskiego i opatrzono napisem: "W miejsce zrabowanych przez rząd zaborczy w czasie wielkiej wojny w roku 1917, dzwon ten został ulany w Niepodległej Polsce i poświęcony pamięci Wodza Narodu i Wskrzesiciela Ojczyzny, Pierwszego Marszałka Polski, Józefa Piłsudskiego"[5].

Podczas II wojny światowej na terenie kościoła ukrywano sprzęt medyczny. 19 czerwca 1943 dzwon "Marszałek" dał w południe sygnał do wybuchu zbrojnego powstania w Iwieńcu. Następnego dnia wycofujący się do Puszczy Nalibockiej partyzanci zabrali sprzęt medyczny ze sobą. Dzwon "Marszałek" został natomiast zakopany w pobliżu kościoła, co uchroniło go przed zniszczeniem.

Franciszkański kościół przetrwał II wojnę światową i funkcjonował aż do 1948. Wówczas to władze radzieckie zamknęły go i umieściły w nim filię zakładu przemysłowego z siedzibą w Mińsku[6]. Taki stan rzeczy trwał aż do upadku ZSRR.

W następstwie wielokrotnych próśb i petycji, obiekt został przywrócony do celów kultowych w 1992. Dwa lata później franciszkanie odzyskali budynki klasztorne[1], zaś w 2003 rozpoczęła się kompleksowa restauracja całego zespołu. Dzwon "Marszałek" wydobyto w 2006 i na powrót umieszczono w wieży (wschodniej). W maju 2012 na placu przykościelnym odsłonięto pomnik Jana Pawła II. 23 maja 2020 świątynia była miejscem święceń kapłańskich franciszkanina, pochodzącego z terenu miejscowej parafii[7].

ArchitekturaEdytuj

Kościół jest trójnawową bazyliką z transeptem o silnie rozczłonkowanej szerokiej elewacji frontowej z dwiema pięciokondygnacyjnymi wieżami i usytuowanym między nimi dwukondygnacyjnym barokowym szczytem. Analogiczne konstrukcje dekorują również prezbiterium i dwa ramiona transeptu[5]. Podobnymi w formie świątyniami z terenu dawnego Wielkiego Księstwa Litewskiego jest dawny kościół bernardynek w Mińsku i dawny sobór unicki w Połocku[3].

Obok kościoła znajduje się kompleks budynków mieszkalnych dla zakonników, skromnie dekorowany z zewnątrz, wzniesiony na planie litery L. Całość otoczona jest murem z ośmioboczną wieżyczką w jednym z naroży i z ozdobną bramą wjazdową[6].

We wnętrzu zdewastowanego kościoła przetrwały oryginalne sklepienia - kolebkowe nad nawą główną i krzyżowe w nawach bocznych. Zachowały się także trzy stiukowe ołtarze w stylu barokowym[6].

PrzypisyEdytuj

  1. a b Catholic.by (Iwieniec) - witryna Kościoła katolickiego na Białorusi; opis parafii i kościoła pw. św. Michała.
  2. Arturo Giuseppe Saliba OFMConv: I Francescani Conventuali in Russia e Lituania. Documentazione storica (sec. XIII-XX). Convento san Francesco: Rabat - Malta 2002, s. 78. OCLC 956101877.
  3. a b Mariusz Karpowicz, Wileńska odmiana architektury XVIII wieku, Wydawnictwo: Muzeum Pałac w Wilanowie, Warszawa 2012, ISBN 978-83-63580-10-0
  4. Dusza w spiżu – węgrowska dynastia ludwisarzy. krainabugu.pl. [dostęp 2019-02-17].
  5. a b Franciszkanie w Iwieńcu - Kościół pw. św. Michała i klasztor franciszkanów - informacje historyczne.
  6. a b c Grzegorz Rąkowski, Ilustrowany przewodnik po zabytkach kultury na Białorusi, Warszawa: Burchard Edition, 1997, s. 90-91, ISBN 83-904446-9-0, OCLC 835719268.
  7. Biuro ds. komunikacji OFMConv: Białoruś: święcenia kapłańskie (pol.). Parafia św. Michała w Iwieńcu. [dostęp 2020-10-15].

Bibliografia i źródłaEdytuj

  • Zdzisław Gogola, Dzieje franciszkańskiej Prowincji św. Antoniego i bł. Jakuba Strzemię 1918 – 1939. Wydawnictwo UNUM, Kraków 2011, ISBN 978-83-7643-072-0
  • Katalog franciszkańskiej prowincji MB Niepokalanej w Polsce. Wydawnictwo Michalineum, Marki 2000
  • Iwieniec.eu - witryna z informacjami o Iwieńcu, jego historii i współczesności, o franciszkanach i kościele św. Michała