Kodeks Stanisława Augusta

Ten artykuł dotyczy projektu kodyfikacji prawa. Zobacz też: średniowieczny kodeks rękopiśmienny nazwany imieniem Stanisława Augusta.

Kodeks Stanisława Augusta – projekt kodyfikacji prawa cywilnego, karnego i procesowego obowiązującego w I Rzeczypospolitej.

GenezaEdytuj

Obowiązujące prawo w I Rzeczypospolitej nie było kodyfikowane ze względu na opór szlachty, która obawiała się wzmocnienia władzy króla (pomimo kilku prób nie udało się przełamać oporu sejmu). Wraz z rozpoczęciem obrad Sejmu Czteroletniego pojawił się plan skodyfikowania obowiązującego prawa. Zamiar został przesądzony w chwili wydania Ustawy Rządowej 3 maja, zawarty w niej artykuł VIII stanowił: (…)Nowy kodeks praw cywilnych i kryminalnych przez wyznaczone przez sejm osoby spisać rozkazujemy. Projekt popularnie nazywany był Kodeksem Stanisława Augusta.

Prace nad kodeksemEdytuj

Do opracowania projektu powołane zostały dwie komisje; dla Korony (jej pracami kierował Hugo Kołłątaj) i dla Litwy. W ich skład wchodzili profesorowie prawa, pisarze i działacze sejmowi m.in.:

Komisje nie zdołały doprowadzić swoich prac (poważnie zaawansowanych) do końca z powodu wybuchu wojny z Rosją. Projekt kodeksu nigdy nie został ukończony, tym samym kodeks nie wszedł w życie. Pozostały jedynie cenne materiały. Prawem stały się przygotowane przez komisję projekty ustaw o sądach trybunalskich i ziemskich.

RegulacjeEdytuj

Projektowany kodeks miał mieć postępowy charakter. Regulowane przez niego prawo wciąż pozostawało prawem feudalnym, zawierało jednak już liczne elementy kapitalistyczne. Utrzymano stanowy podział społeczeństwa jednak kontynuowano i rozwijano reformy Sejmu Czteroletniego np.:

  • zapewniano ochronę prawną chłopów
    • przewidywano ograniczoną wolność osobistą i nieusuwalność z gruntu
    • przyjmowano regułę poszanowania kontraktów między panem a poddanymi
  • określano sąd państwowy dla włościan
  • chciano ograniczyć arbitralne postępowanie feudała

Nowoczesne przepisy zawierała zwłaszcza część odnosząca się do prawa karnego, gdzie przewidziano szereg postępowych (humanitarnych) zasad m.in;

Zobacz teżEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj