Koleba

sezonowy szałas pasterzy owiec i drwali w Karpatach
Ten artykuł dotyczy chaty pasterskiej. Zobacz też: Koleba (transport), Koleba skalna.

Koleba, koliba, kolyba, – określenie sezonowego schroniska dla pasterzy, myśliwych i drwali[1]; Użycie w tym znaczeniu powszechne w górzystych rejonach Karpat – w polskiej części Karpat synonim słów szałas oraz bacówka i odnosi się do drewnianej chaty będącej schronieniem dla pasterzy owiec, zwykle bez komina, z otwartym kominkiem, z którego dym wydobywa się bezpośrednio przez szczeliny między belkami z bali a spoinami w dachu[2].

Koliba beskidzka- rok 1724

Pojęcie znane na całym Podkarpaciu w znaczeniu „szałas pasterski” lub „przenośna budka do spania przy owcach obok koszaru”; w Cieszyńskiem i na Podhalu w znaczeniu „schronienie pod skałą; szałas, szopa; bacówka, chata pasterska w górach”[2], w niektórych regionach rozumiane jako zwykła chata[3]. Dla odróżnienia od chatki dla fromacji naturalnej stosuje się określenie koleby skalnej[4], wcześniej koleby myśliwskiej[5] a dla konstrukcji drewnianej nazwy: koleba pasterska[5] – jako schronienie dla pasterzy wołów może być nazywana również kolebą wolarską[6].

EtymologiaEdytuj

Słowo powszechne w nazewnictwie podhalańskim, tzw, karpatyzm[2]; Słowo znane w wielu językach słowiańskich (polski: koliba, koleba kołbya, czeski i słowacki koliba, bułgarski i macedoński: kolyba, serbski: koleba / koleba, słoweński: koliba). Słowo pochodzenia wołoskiego (por. rum. colíbă "chata"), zapożyczone przez pasterzy ukraińskich i zachodniosłowiańskich za pośrednictwem rumuńskiego z południowosłowiańskiego, gdzie słowo to trafiło z greki. καλύβη („mazanka”, „chata”, „przykrycie”, „zasłona”). Wątpliwa trasa mediacyjna z tureckiego słowa kulübe[7].

PrzypisyEdytuj

  1. Josef Vařeka, Josef Scheybal, Václav Frolec, Lidová architektura : encyklopedie, wyd. 2., přeprac. vyd., V nakl. Grada 1. vyd, Praha 2007, s. 13, ISBN 978-80-247-1204-8, OCLC 501317887 [dostęp 2021-05-02].
  2. a b c Instytut Slawistyki, Górale polscy na Bukowinie Karpackiej : studium socjolingwistyczne i leksykalne, Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy, 2006, s. 200, 208, ISBN 978-83-89191-44-1, OCLC 80014008 [dostęp 2021-05-02].
  3. Tak jak było opisane wyżej w artykule w języku rumuńskim słowo coliba oznacza chata, pojęcie to jest standardowe także w Bułgarii (bg:Колиба). O nazewnictwie w Polsce możesz przeczytać w artykule Szałas
  4. Wiadomości ogólne o schroniskach – Tatry Polskie – Naszeszlaki.com.pl – Tatry i Karkonosze naszymi oczami, blog [dostęp 2021-05-02] (pol.).
  5. a b koleba, z-ne.pl [dostęp 2021-05-02].
  6. Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Wielka encyklopedia tatrzańska. Poronin: Wyd. Górskie, 2004. ISBN 83-7104-009-1.
  7. O.S. Melʹnychuk i inni, Etymolohichnyĭ slovnyk ukraïnsʹkoï movy : v semy tomakh, Kyïv: Nauk. dumka, 1982, ISBN 978-966-00-0816-8, OCLC 10483103 [dostęp 2021-05-02].